uyushgan gapning isoniy va nutqiy xususiyatlari

PPTX 10 pages 133.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 133.0 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

prezentatsiya powerpoint urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi sultonova sayyora taqdimot ishi mavzu: uyushgan gapning lisoniy va nutqiy xususiyatlari uyushiqlik haqida. uyushiqlik umumiy bir holat bo‘lib, sodda gapga ham, qo‘shma gapga ham xosdir. buni sodda gaplar misolida oldingi bo‘limlarda ko‘rib o‘tdik. sodda gapda an’anaviy sintaksisga ko‘ra gap bo‘laklari uyushib kelsa, qo‘shma gapda gap bo‘laklari, qo‘shma gap qismlarining o‘zi, o‘rni bilan, qo‘shma gap uyushib keladi. keyingi qurilmada qo‘shma gapning qurilish materiali qo‘shma gap bo‘ladi. uyushiqlik ikki birlik (unsur)dan iborat bo‘ladi: a) uyushuvchi birlik (unsur)lar; b) uyushtiruvchi birlik (unsur). uyushuvchi birliklar – sanaluvchilar. uyushtiruvchi birliklar – sanaluvchilarni birlashtirib, markazlashtirib turuvchilardir. uyushuvchi birlik grammatikada uyushiq birlik (unsur), bo‘lak, gap deyiladi. uyushiq so‘zi hozirgi zamon tilshunosligida, asosan, gap bo‘laklariga nisbatan qo‘llaniladi. gaplarga nisbatan esa bu terminni (uyushiq, uyushgan) o‘zbek tilshunosligida birinchi bo‘lib r.rasulov qo‘llagan. olim uyushgan gaplarning o‘ziga xos xususiyatlari, tuzilishi, qo‘llanilishini “alpomish” dostoni materiali asosida tekshiradi …

2 / 10

ri mavzulariga tatbiq etilsa, maqsadga muvofiq bo’lar edi. keling, siz bilan kesimi uyushgan sodda gap va qo’shma gapni tahlil ostiga olamiz. ma’lumki, sodda gaplarda gapning markazi bitta bo’ladi, qo’shma gaplarda aksincha, ya’ni kesim bir yoki undan ortiq bo’lishi mumkin. ushbu mavzuni o’tishdan oldin o’quvchi kesim haqida to’liq ma’lumotga ega bo’lishi kerak. yuqorida ismlari tilga olingan ustozlarimizning ilmiy ishlariga tayangan holda kesimni quyidagicha tahlil qilamiz. kesim – wpm qolipiga to’g’ri keladi. xo’sh, unda w nima, pm nima? w – ingliz tilidagi “so’z“ degan ma’noni bildiruvchi “word” so’zining 1-harfi. bu kesimning atov qismi degani. p – ingliz tilidagi “kesim” degan ma’noni bildiruvchi “predikat“ so’zining birinchi harfi. m- kelib chiqishi fransuz tiliga borib taqaladigan, ”belgi qo’ymoq, belgilamoq“ degan ma’noni bildiruvchi “marker“ so’zining birinchi harfi. umumiy qilib, kesimlik belgisiga ega bo’lgan har qanday so’zni tushunishimiz mumkin. tahlil: 1-misol: muhabbatsiz kishi odam emasdur, gar odamsan, muhabbat ixtiyor et. (mohlaroyim nodira) ushbu bayt uch gapdan iborat. …

3 / 10

ki, so’zlarning shakl yasovchi va so’z yasovchi qo’shimchalari kesimning pm qismiga mutlaqo daxldor emas. buni yaxshi tushungan o’quvchi kesimni to’g’ri tahlil qila oladi. kesimi uyushgan sodda gaplarda w qismi bir nechta, pm qismi esa bitta ko’rinishda bo’ladi. darslikka murojaat qilamiz: 1. faylasuflarning odati, axloqi ham o’z kasbiga loyiq, xuddi tug’madek bo’lishi kerak. 2. donishmandlik haqiqatni so’zlamoq va tabiatga quloq tutib, unga bo’ysunmoqlikdan iboratdir. 3.men uzoq yillardan buyon shu shaharda yashab, o’qib, ishlab kelyapman.(8-sinf darsligi, 2019.108-110-betlar) 1-gapning kesimi –loyiq, tug’madek bo’lishi kerak. w-loyiq, tug’madek bo’lish, pm- i ( egalik qo’shimchasi), kerak (bog’lama) 2-gapning kesimi –so’zlamoq,bo’ysunmoqlikdan iboratdir. w-so’zlamoq,bo’ysunmoq-likdan. pm- iborat(bog’lama), -dir (bog’lama) 3-gapning kesimi –yashab, o’qib, ishlab kelyapman. w-yashab, o’qib, ishlab kel; pm- yap( hozirgi zamon qo’shimchasi), -man (fe’lning i shaxs, birlik ko’rinishidagi shaxs-son qo’shimchasi) qo’shma gaplarda w qismi ham bir nechta, pm qismi ham bir nechta bo’ladi. darslikka murojaat qilamiz: 1.goh kechalari shamol bo’riday uvillab chiqardi, goh sharros yomg’ir quyib qolardi. …

4 / 10

-son qo’shimchasi ifodalanmagan. b) ilm ham bo’lishi lozim:w- ilm ham bo’lish; pm – i (iii shaxs , birlik sondagi egalik qo’shimchasi), lozim (bog’lama) 3-gapning kesimlari- a) yaxshi: w- yaxshi ; pm- ifodalnmagan. b) yaxshi: w- yaxshi ; pm- ifodalanmagan. demak, kesimi uyushgan sodda gapning qolipi w+w…+wpm, qo’shma gapning qolipi wpm+wpm.. +wpm ga to’g’ri keladi. xulosa qilib aytganda, lisoniy sintaktik qoliplar mavzuni tushuntirishda o’qituvchiga ko’mak beradi. bunday yangicha didaktik usul davr talabi hisoblanar ekan, uni maktab dasturlariga kiritish o’rinlidir. foydalanilgan adabiyotlar: 1.ona tili.9-sinf darslik. toshkent, 2019. 2.ona tili.8-sinf darslik. toshkent, 2019. 3.o’zbek tilining struktur sintaksisi.baxtiyor mengliyev.qarshi, “nasaf” nashriyoti, 2003. 4. o’zbek tilida sodda gapning eng kichik qurilish qolipi va uning nutqda voqelanishi. abuzalova mehriniso qodirovna.toshkent, 1994. 5.barkamol avlod orzusi. islom karimov.toshkent, “sharq”, 1999. e’tiboringiz uchun tashakkur /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 10

uyushgan gapning isoniy va nutqiy xususiyatlari - Page 5

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uyushgan gapning isoniy va nutqiy xususiyatlari"

prezentatsiya powerpoint urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi sultonova sayyora taqdimot ishi mavzu: uyushgan gapning lisoniy va nutqiy xususiyatlari uyushiqlik haqida. uyushiqlik umumiy bir holat bo‘lib, sodda gapga ham, qo‘shma gapga ham xosdir. buni sodda gaplar misolida oldingi bo‘limlarda ko‘rib o‘tdik. sodda gapda an’anaviy sintaksisga ko‘ra gap bo‘laklari uyushib kelsa, qo‘shma gapda gap bo‘laklari, qo‘shma gap qismlarining o‘zi, o‘rni bilan, qo‘shma gap uyushib keladi. keyingi qurilmada qo‘shma gapning qurilish materiali qo‘shma gap bo‘ladi. uyushiqlik ikki birlik (unsur)dan iborat bo‘ladi: a) uyushuvchi birlik (unsur)lar; b) uyushtiruvchi birlik (unsur). uyushuvchi birliklar – sanaluvchilar. uyushtir...

This file contains 10 pages in PPTX format (133.0 KB). To download "uyushgan gapning isoniy va nutqiy xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: uyushgan gapning isoniy va nutq… PPTX 10 pages Free download Telegram