uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇
![sintaktik konstruksiya va kategoriyalar oʻrganiladi. bular quyidagilar: i. gapning ajratilgan boʻlaklari. ii. gapning uyushiq boʻlaklari. iii.undalmalar. iv.kirish boʻlaklar. murakkab gap sintaksisida sodda gap tarkibida kelib, ularni murakkab gaplarga aylantiruvchi sintaktik konstruksiyalardan biri sifatida gapning ajratilgan boʻlaklari koʻrsatiladi. ularda mazmunan ma’lum maqsad ifodalanadi; ma’lum darajada predikativlik, hukm anglashiladi: bu tomonning har yoni ochiq, atrofdagi togʻlar baralla koʻrinar, bu yerning havosiyam boshqacha – toza, oʻpka toʻlib nafas olar edi. keyin bu tomonda boʻsh yerlar, ya’ni bedazorlar moʻl, u yerlarda bemalol chopqillab oʻynash mumkin edi. biror gap boʻlagini ajratishda “soʻz tartibi, ajratilgan boʻlakning hajmi, oʻziga xos intonatsiyasi, pauza, soʻz aloqasining xarakteri”[footnoteref:1] kabi belgilar e'tiborga olinadi. ajratilgan boʻlakning oʻziga xos semantik funksiyasi boʻladi. bu hususiyat shundan iboratki, ajratish orqali ma’lum boʻlakning ma’nosi ajratib, boʻrttirib koʻrsatiladi, boshqa gap boʻlaklaridan ayirib, diqqat shu boʻlakka jalb etiladi. bu logik ajratish intonatsiyada ham oʻz ifodasini topadi, ajratilgan boʻlak boshqa gap boʻlaklaridan farqlanuvchi alohida intonatsiya bilan talaffuz etiladi. ajratilgan …](/media/previews/pages/preview_6ssnrWd.webp "uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi - Page 3")
![lak faqat oʻzi aniqlayotgan boʻlak bilan aloqaga kirishib qolmay, aniqlanmish bilan munosabatga kirishayotgan boʻlak bilan ham yoki gapning umumiy mazmuni bilan ham aloqaga kirishadi (yuqoridagi misolda birikmali aniqlovchi aniqlanmish bilan ham, kesim bilan ham aloqaga kirishgan). ammo bu ikki yoqlama munosabatning biri ham semantik, ham grammatik boʻlib, ikkinchi xil munosabat esa faqat semantikdir. ajratilgan boʻlaklarning sodda gap singari oʻz mustaqil, logik urgʻusi bor, u gap boʻlaklaridan pauza bilan ajralib turadi, oʻziga xos intonatsiyasi boʻladi.[footnoteref:2] ajratilgan boʻlaklardagi intonatsiya oddiy gap boʻlaklarining intonatsiyasiga oʻxshamaydi, ajratilgan boʻlak alohida, pasaygan (ba’zan koʻtarilgan) intonatsiya bilan talaffuz etiladi. odatda, ajratilgan boʻlakdan oldin kelgan, izohlanayotgan soʻzda intonatsiya koʻtariladi, ajratilgan boʻlakda esa intonatsiya pasayadi yoki odatdan tashqari koʻtariladi: oʻzingiz oʻylab koʻring: yam-yashil qir ostidagi zumraddek oʻtloq oʻrtasida qad koʻtargan oppoq imorat ustida-tepasida bir bahaybat qush aylanayotir. [2: sayfullayev a. hozirgi oʻzbek tilida gap boʻlaklarining semantikasi va grammatikasi. -t.: fan, 2000. ] ajratilgan boʻlaklar oʻziga xos xususiyatlari bilan, bir …](/media/previews/pages/preview_1oYlRYI.webp "uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi - Page 4")
![lan birga, bu xil gap konstruksiyasi sodda gap ham boʻlmaydi. chunki tarkibida asosiy predikativ birlikdan tashqari, yarim predikativlik mazmuni boʻlgan ajratilgan gap boʻlagi bor. shuning uchun ajratilgan aniqlovchi yoki ajratilgan izohlovchi ishtirok etgan gap konstruksiyalarini sodda gap bilan qoʻshma gap orasida turuvchi murakkab gaplar deb ajratish zarur boʻladi. gapning ajratilgan boʻlaklari muhim stilistik vositalardan biridir. murakkab fikrni sodda, ixcham va ta'sirli ifodalash usullaridan biri ajratilgan boʻlaklardan foydalanishdir. shuning uchun ham ajratilgan boʻlaklar masalasi grammatika bilangina emas, stilistika, intonatsiya, punktuatsiya masalalari bilan ham bogʻlanadi. ajratilgan boʻlaklar oʻzining grammatik semantik, funksional xususiyatiga koʻra, sintaksisning maxsus sohasi murakkab gap sintaksisining oʻrganish obyektidir. ajratilgan boʻlaklar tilda qadimdan qoʻllanilib kelinadi; bu grammatik kategoriya oʻzining tarixiy evolyutsion taraqqiyot yoʻliga ega. ajratilgan boʻlaklarning ravishdoshli konstruksiyalarining, koʻmakchi konstruksiyalarining koʻp turlarini, ajratilgan aniqlovchilarni deyarli hamma va har qanday yozma yodgorlik tilida uchratish mumkin. ajratilgan boʻlaklarning adabiyotda qoʻllanilishi ham faoldir.[footnoteref:3] buning sababi oʻzbek yozma tilining xalq tiliga yaqinlashib, yanada takomillashishidir. …](/media/previews/pages/preview_KyYdSh8.webp "uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi - Page 5")
About "uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi"
o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti oʻzbek tilshunoslig fakulteti oʻzbek tilshunoslig yo‘nalishi hozirgi oʻzbek tili fanidan kurs ish mavzu: uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi bajardi: ________________________ qabul qildi: ________________________ toshkent 2024 uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi mundarija: kirish………………………………………………………………………………3 i bob uyushiq boʻlaklarning semantik-stilistik xususiyatlari…………………………………………………………..……51.1. ajratilgan boʻlaklarning o`ziga xos ahamiyati …….…………………….8. 1.2. uyushiq boʻlaklarlarning mohiyati……………………………………….…15 ii bob undalmali gaplar hamda kirish boʻlaklarning semantik-stilistik xususiyatlari…………………………………25 2.1. undalmali gaplarning ahamiyati………...
This file contains 36 pages in DOCX format (325.5 KB). To download "uyushgan gapning badiiy matnda qoʻllanishi", click the Telegram button on the left.
DOCX
DOCX
DOCX
PPTX
DOCX
DOC
PPTX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
PPT