sodda gapning lisoniy va nutqiy xususiyatlari

PDF 58 стр. 7,7 МБ Бесплатная загрузка

58 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 7,7 МБ

Тип файла PDF

Страницы 58

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 58

слайд 1 sodda gapning lisoniy va nutqiy xususiyatlari. sodda gap qolipi va uning turlari reja: 1. gapning semantik strukturasi. predikativlik. 2. gapda shakl va mazmun. 3. modallik gap mundarijasining voqelikka munosabatini ifodalashi. 4. sodda gap qolipi. 5. sodda gap tasnifi. gap  gap fikrni shakllantirish, ifodalash va bayon qilishning asosiy vositasi, muayyan tilning qonun-qoidalari asosida shakllangan sintaktik birlikdir. gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. gapning asosiy belgilari predikativlik (grammatik shakllanganlik) intonatsion tugallik fikr (propozitsiya, diktum) ifodalashi kommunikativlik : o‘zbek tilida gapning asosiy belgilari quyidagilardan iborat 1.gapda ma’lum bir fikr, maqsadning tugalligi 2.predikativlik. 3.grammatik struktura 4.intonatsion tugallik gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. tilning bu vazifasini yuzaga chiqaruvchi asosiy vosita gap hisoblanadi. zero, so‘z ham, so‘z birikmasi ham bu vazifani bajara olmaydi. ularning vazifasi narsa va hodisalar, belgi, harakatlarni nomlash, ya’ni nominativ vazifadir. bu jihatdan gap fikr ifodalovchi kommunikativ …

2 / 58

esa uning muayyan vaziyat bilan bog‘langan ko‘rinishidir. gap modeli aniq sanalish va tasvirlanish xususiyatiga ega (yopiq ro‘yxatni tashkil etadi), jumlaning cheksiz bir ko‘rinishda namoyon bo‘lish imkoniyati mavjud. bundan ikki ma’no kelib chiqadi: 1.gap haqiqatan fikr ifodalaydi, lekin bu fikr mutlaq tugal, mukammal bo‘lmaydi. 2.gap fikr ifodalovchi yagona sintaktik butunlik emas, fikr ifodalovchi gapdan katta butunliklar ham bor. predikativlik har qanday gapga xos umumiy grammatik ma’no bo‘lib, gapni fikr ifodalash, xabar berish, tasdiqlash, hukm bildiruvchi birlik sifatida shakllantiruvchi asosiy grammatik xususiyatdir. predikativlikning asosiy xususiyati predikativlik va ohang gapni shakllantiruvchi vositalardir gap mundarijasining mavjud voqelik bilan aloqadorlik hodisasi predikativlik sanaladi predikativlikni kesim ko‘rsatadi. kesim umumiy predikativlik ma’nosini konkret modallik, zamon, shaxs-son vositalari orqali ifodalaydi predikatsiya kesimlikni bildiruvchi butun shakllar sistemasi bilan bog‘liq. predikativlik qismlari ifodalanishi 1. tasdiq - inkor 1. -ma affiksi, emas, yo‘q so‘zlari, bo‘lishsizlik olmoshlari orqali ifodalanadi. 2. modallik. (gap mazmunining voqelikka munosabati, aytilayotgan fikrning mavjud holatga munosabati) 2. so‘zlovchining …

3 / 58

rilmalarining axborot hajmi bir xil. ular faqat shu obyektiv mazmunni qanday ifodalashi jihatidan farq qiladi. birinchisida o‘rikning gullaganligi tasdiqlanyapti, unda shu haqdagi hukm bor, ikkinchisida shu hodisa atalyapti xolos. demak, 1-qurilma predikativ qurilma, 2- qurilma nopredikativ (nominativ) qurilma. predikativlik – gapning grammatik ma’nosi grammatik ma’no gapning shakllar tizimidagi qismlarga ajratilmaydigan grammatik ma’nosidir. predikativlik shaxs (son), zamon, mayl, tasdiq-inkor ma’nolari va bu ma’nolarni ifodalovchi shakllar tizimi orqali ifodalanadi. binobarin, ana shunday shakllar tizimiga ega bo‘lgan har qanday eng kichik sintaktik birlik gap hisoblanadi. predikativlikning shakllanishi xilma-xil: 1. har bir predikativ ma’no komponenti (tasdiq-inkor, shaxs, zamon, modallik) alohida-alohida shakllar orqali ifodalanadi. masalan: yoz-ma-sa- (y) – di-ng-iz qurilmasi beshta predikativ ma’no komponenti, beshta grammatik shakl orqali ifodalangan: - ma(inkor)- sa (modallik)- di (zamon) – ngiz (shaxs -son). 2.bir formant yordamida sintezlashgan holda ifodalanishi mumkin. masalan: yoz-ay (tasdiq, aniqlik mayli, kelasi zamon, birinchi shaxs). 3. nol shaklga ega bo‘lib, u paradigma ichida boshqa paradigma …

4 / 58

y predikativlik ma’nosini konkret modallik, zamon, shaxs kategoriyalari orqali ifodalaydi. (yigirma yoshdaman. talabaman. albatta, boramiz kabi). hatto bahor. oydin kecha. kabi atov gaplar ham mohiyatan kesimga tengdir. chunki bu yerda ham mavjudlik ana shu shaklda tasdiqlanyapti. tasdiqlash esa kesimning vazifasidir. bosh kelishikdagi so‘zning bunday ma’no kasb etishida tugallangan intonasiya muhim rol o‘ynaydi. intonatsiya gapga xos bo‘lgan universal vositadir. gapning fikr ifodalashi bejiz, o‘z-o‘zidan, tasodifan bo‘lmay, so‘z yoki so‘zlarning muayyan tilning grammatik qonun-qoidalari va tugallangan intonatsiya tufayli yangi sifat kasb etishi, predikativlikka ega bo‘lishidir. masalan: oydin tun. to‘lin oy. xiyobonda ikki qalb yolg‘iz. ikki qalbning dilbar suhbati. ular bilan dunyo ham uyg‘oq… oqarishib kelar tong. bu sintaktik qurilmalarning har biri bitta gapdir. chunki ularning har biri obyektiv holat bilan bog‘liq bir holat, manzarani tasdiqlab ifodalayapti, har bir sintaktik qurilma tugallangan intonasiyaga ega va grammatik jihatdan shakllangandir. gap  grammatik jihatdan shakllangan, tugallangan intonasiyaga ega bo‘lgan bir so‘z yoki so‘zlar bog‘lanmasidan iborat …

5 / 58

odal ma‘nolar • 2.modal ma‘nolar. so‘zlovchining o‘z fikriga munosabatini ifodalovchi modal ma‘nolar ham gapning sintaktik qurilishiga ta‘sir qilmaydi. masalan, shalola kelgan, shalola kelgandir, shalola keldi, shalola, albatta, keldi gaplarining so‘zlovchining fikrga betaraf munosabati, ikkinchisida gumonsirash, uchinchisida aniqlik, to‘rtinchi gapda fikrning qat’iyligi namoyon bo‘lgan. gap bo‘laklarining ifodalanish xususiyatlari • 3.gap bo‘laklarining ifodalanish xususiyatlari. gap bo‘laklarining qanday so‘z bilan ifodalanganligi leksik hodisalarning gapda tajallilangan ko‘rinishidir. 4.murakkablashtiruvchi vositalar. gap tarkibi undalma, ajratilgan bo‘laklar, bo‘laklarning uyushishi, kirish va kiritma vositalar yordamida murakkablashadi. • kesim esa har doim mustaqil so‘z va kesimlik shakllaridan iborat bo‘lganligi bois uni shartli ravishda «atov birligi+kesimlik qo‘shimchasi» yoki [wpm] (w-inglizcha word, pm esa predikat va marker so‘zlarining bosh harflaridir) shartli belgisi bilan belgilanadi. [wpm] sodda gaplarning eng umumiy belgisi bo‘lib, u barcha sodda gaplarda voqelanadi. boshqa gap bo‘laklarining birortasi gapda bo‘lmasligi mumkin, lekin kesimning bo‘lmasligi mumkin emas. sodda gap qolipi: [wpm] yoki [akk] predikativlikda modallik kategoriyasi asosiy o‘rin tutadi. chunki …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 58 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sodda gapning lisoniy va nutqiy xususiyatlari"

слайд 1 sodda gapning lisoniy va nutqiy xususiyatlari. sodda gap qolipi va uning turlari reja: 1. gapning semantik strukturasi. predikativlik. 2. gapda shakl va mazmun. 3. modallik gap mundarijasining voqelikka munosabatini ifodalashi. 4. sodda gap qolipi. 5. sodda gap tasnifi. gap  gap fikrni shakllantirish, ifodalash va bayon qilishning asosiy vositasi, muayyan tilning qonun-qoidalari asosida shakllangan sintaktik birlikdir. gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. gapning asosiy belgilari predikativlik (grammatik shakllanganlik) intonatsion tugallik fikr (propozitsiya, diktum) ifodalashi kommunikativlik : o‘zbek tilida gapning asosiy belgilari quyidagilardan iborat 1.gapda ma’lum bir fikr, maqsadning tugalligi 2.predikativlik....

Этот файл содержит 58 стр. в формате PDF (7,7 МБ). Чтобы скачать "sodda gapning lisoniy va nutqiy xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sodda gapning lisoniy va nutqiy… PDF 58 стр. Бесплатная загрузка Telegram