gapning grammatik kategoriyalari haqida sintaktik nazariyalar

DOCX 41 pages 74.8 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 74.8 KB

File type DOCX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: gapning grammatik kategoriyalari haqida sintaktik nazariyalar mundarija kirish 2 asosiy qism 3 1. sintaktik birliklar tarkibi. gapning mazmuniy tuzilishi 3 2. sodda gapning predikat xarakteriga ko’ra turlari 7 3. gapning modal va kommunikativ, presuppozitiv aspekti 10 4. sodda gaplarning murakkablashuvi 17 5. qo‘shma gap va uning tasnifi muammolari 21 6. bog‘langan qo‘shma gaplar 25 7. ergash gapli qo‘shma gap va uning tasnifi muammolari 29 xulosa 37 foydalanilgan adabiyotlar 39 kirish mavzuning dolzarbligi: milliy taraqqiyot milliy til mavqei va nufuzi yuksalishida yaqqol ko‘zga tashlanadi. “o‘zbekiston taraqqiyotining bugungi yangi bosqichi-milliy yuksalish davri talablaridan kelib chiqib, ona tilimizning jamiyatdagi o‘rni va nufuzini oshirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda”. mamlakatimizdagi keng ko‘lamli islohotlar o‘zbek tilining ham davlat …

2 / 41

aviy qadriyatlarimizni tiklash ishlarida katta ahamiyat kasb etadi. o‘zbek tilshunosligida bu davr tili va tilshunosligi keng ko‘lamda o‘rganilmoqda. turkogogiyada, jumladan, o‘zbek tilshunosligining rivojlanishiga xissa qo‘shgan olimlarmiz, tilning barcha qirralarini ochib bergan, jahon tilshunosligi qatoriga qo‘shishga muyassar bo‘lgan. biroq tilshunoslik sohasi bilan shug‘ullangan jonkuyarlarning ilmiy asarlarini o‘rganish masalasi tizimli yoritilgan emas. kurs ishining maqsad va vazifalari: gapning grammatik kategoriyalari haqida sintaktik nazariyalar haqidagi ma’lumotlarni umumlashtirish va qisqacha tavsiflash. sintaktik birliklar tarkibi. gapning mazmuniy tuzilishi. sodda gapning predikat xarakteriga ko’ra turlari. gapning modal va kommunikativ, presuppozitiv aspekti kurs ishi ob’yekti va predmeti: gapning grammatik kategoriyalari haqida sintaktik nazariyalar. sodda gaplarning murakkablashuvi. qo‘shma gap va uning tasnifi muammolari.bog‘langan qo‘shma gaplar.ergash gapli qo‘shma gap va uning tasnifi muammolari. bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar. kurs ishning tadqiqot uslubi va uslubiyoti: ilmiy ommabop manbalardan to‘plangan ma’lumotlar tahlil qilib,xulosa va takliflar qilish. kurs ishi tuzilishi: bajarilgan kurs ishi kirish qismi, asosiy qism va qilingan xulosalardan iborat. ishda o‘rganilishi e’tiborga …

3 / 41

s , bir tomondan, so‘z shakllarining bog‘lanish qoidalarini, ikkinchi tomondan, tarkibida bu qoidalar ro‘yobga chiqadigan bir butunlikni – gapni o‘rganadi. bog‘li nutqning axborot tashuvchi eng kichik birligi va shunday birliklarning umumlashgan namunasi gapdir. demak, sintaktik sathning asosiy birligi va sintaksisning asosiy o‘rganish ob’ekti gap hisoblanadi. gap bir butunlik sifatida gap bo‘laklaridan va so‘z birikmalaridan iborat. demak, gapning ichki tuzilish birligi gap bo‘laklari va so‘z birikmalaridir. sintaksisning o‘rganish ob’ekti uchta va shunga ko‘ra, sintaksis uch turga bo‘linadi: 1) so‘z birikmasi sintaksisi: 2) gap sintaksisi: 3) matn sintaksisi. sintaktik birliklar ham til birligi sifatida tizim tarkibida sintagmatik va paradigmatik munosabatlar bo‘ladi. ma’lum bir sintaktik birlikning boshqa sintaktik birlik bilan ketma-ket munosabati sintagmatik munosabatni hosil qiladi. sintaktik birlik til tizmasi tarkibida yuqori sath birligi sifatida shakl va mazmun birligidan tashkil topgan bir butunlik ekan, sintaktik birliklar o‘rtasida sintagmatik munosabat ham ikki tomonlama xususiyatga ega bo‘ladi: a) shakliy sintagmatik munosabat, b) mazmuniy sintagmatik munosabat. …

4 / 41

at o‘rtasidagi munosabat yoki ob’ektli munosabat. sintaktik aloqa yo‘nalishiga ko‘ra ikkiga bo‘linadi: a) ikki tomonlama aloqa (koordinatsiya), b) bir tomonlama aloqa (subordinatsiya). sintaktik birikmalarning makon va zamonga bog‘liq bo‘lmagan o‘zaro assotsiativ munosabati paradigmatik munosabat hisoblanadi. ma’lum bir asosda o‘zaro assotsialashgan sintaktik birliklar paradigma a’zolari sanaladi. paradigma a’zolarining umumlashmasi esa ma’lum umumlashmani, kategoriyani hosil qiladi. gapning semantik qurilishini semantik sintaksis o‘rganadi. traditsion sintaktik nazariyalarda, asosan, gapning formal qurilishi o‘rganildi. faqat ayrim o‘rinlardagina) semantikasiga murojaat qilindi. gapning ma’no xususiyati va tarkibi ham, gapning semantik turlari, gapning formal va semantik strukturalarining o‘zaro munosabati ham yaqin yillargacha maxsus o‘rganish ob’ekti bo‘lmay keldi. hozirgi kunda sintaktik semantika deyarli hamma tilshunoslar tomonidan e’tirof etilsa ham, ammo sintaktik semantika maqomi masalasida tilshunosliklar o‘rtasida bir xillik yo‘q. n.yu.shvedovaning fikricha, sintaktik semantikaning asosiy vazifasi formal-sintaktik modellarning xususiy ma’nolarini aniqlashdan iborat bo‘lishi kerak. bunga ko‘ra gap struktur sxemasining umumlashtirilgan ma’nosi va ular o‘rtasidagi munosabat gap sintaktik qurilishining asosi bo‘lib xizmat …

5 / 41

.moskalskaya ishlarida namoyon bo‘ldi. sintaktik semantika bo‘yicha ye.v.paduchevaning ham izlanishlari o‘ziga xosdir. uning fikricha, gap ma’nosi leksema ma’nolaridan, so‘z shakllarining grammatik ma’nolaridan va sintaktik qurilmalarning ma’nolaridan tashkil topadi. shuning uchun ham sintaktik semantika tavsifi leksik va morfologik semantikani bir butun gap semantikasini tavsiflashga komponent bo‘lishi kerak.[footnoteref:1] [1: .nurmonov a., mahmudov n. va boshq. ko’rsatilhan kitob. 29-bet. ] gapning denotativ konsepsiyasi v.g.gak asarlarida izchillik bilan rivojlantiriladi. u gapni to‘liq til belgisi hisoblab, gap referenti situatsiyadir, ya’ni “gapirish” momentida ob’ektiv borliqdagi so‘zlovchi ongida mavjud bo‘lgan va gapning o‘zini shakllantirish jarayonida til birliklarini tanlashga ma’lum darajada sharoit yaratuvchi elementlar yig‘indisidir, deydi. simvolik mantiq klassik mantiqdan farqli ravishda, o‘zining tushunchalarini inson ongida aks etishini chetlab o‘tgan holda bevosita ob’ektiv reallik kategoriyalari bilan munosabatini belgilashga intiladi. propozitsiya tushunchaisning bu umumiy tendensiyasi natijasida keyinchalik u tafakkurdan ob’ektiv reallikka, sub’ektiv omildan ob’ektiv omilga «berildi».natijada u tafakkur shakliga emas, balki uning mazmuniga, u orqali ifodalanadigan ob’ektiv reallikka nisbatan …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gapning grammatik kategoriyalari haqida sintaktik nazariyalar"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: gapning grammatik kategoriyalari haqida sintaktik nazariyalar mundarija kirish 2 asosiy qism 3 1. sintaktik birliklar tarkibi. gapning mazmuniy tuzilishi 3 2. sodda gapning predikat xarakteriga ko’ra turlari 7 3. gapning modal va kommunikativ, presuppozitiv aspekti 10 4. sodda gaplarning murakkablashuvi 17 5. qo‘shma gap va uning tasnifi muammolari 21 6. bog‘langan qo‘shma ...

This file contains 41 pages in DOCX format (74.8 KB). To download "gapning grammatik kategoriyalari haqida sintaktik nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: gapning grammatik kategoriyalar… DOCX 41 pages Free download Telegram