gapning sintaktik tuzilishi

DOCX 7 sahifa 21,1 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 21,1 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

7 - mavzu :bosh bo’laklar.kesim va uning ifodalanishi. 0.n darsning maqsadi : talabalarga gapning sintaktik tuzilishi haqida ilmiy bilim berish, ularda gap bo’laklaridan to’g’ri foydalana olish ko’nikmasini shakllantirish. reja : 1.bosh bo’laklarning xususiyatlari. 2.kesim - gapning asosiy bo’lagi. 3.kesimning ifodalanishi tayanch iboralar : bosh bo’laklar , kesim, ega, ega va kesimning shaxs- sonda mosligi, asosiy bo’lak, otkesim, fe’l kesim gap tarkibidagi o’zaro tobe bog’lanishda bo’lgan so’zlardan bittasi tobe bo’lak, ikkinchisi hokim bo’lak vazifasini bajaradi.tobe bo’lak hokim bo’lakka bog’lanib hokim bo’lak talab qilgan sintaktik vazifada keladi. ana shu vazifa gap bo’lagi nomi bilan yuritiladi. gapda so’zlar o’zaro grammatik munosabatga kirishib gap bo’laklarini hosil qiladi. gap bo’laklari vazifasini mustaqil so’zlar bajaradi. har bir gap bo’lagi boshqa gap bo’laklari bila bo’lgan grammatik munosabatlariga ko’ra belgilanadi, ya’ni har bir gap bo’lagi o’zi munosabatga kirishgan so’z bilan ma’lum sintaktik aloqada bo’ladi. masalan, dildora kechagi uchrashuv haqida zavqlanib gapirdi gapida quyidagi gap bo’laklari mavjud : dildora …

2 / 7

oqlar kesimga qarab belgilanadi. masalan, o’zbekiston – go’zal diyor gapida nima? (qayer?) so’rogigajavob bo’luvchi o’zbekiston so’zi kesim vazifasidagi diyor bo’lagiga bog’lanadi.nima? so’rog’iga javob bo’luvchi bo’lak ega vazifasida keladi.demak ega ham kesimga nisbatan belgilanadi. gapning gap sifatida shakllanishida muhim bo’lgan, uning mazmuniy va grammatik markazi hisoblanuvchi bo’lak – kesim. shuning uchun u gapning eng muhim bo’lagi , bosh bo’lak sanaladi. kesimlik (shaxs-son, zamon , tasdiq-inkor, modal) ma’nosini ifoda etgan markaziy bo’lagi kesim deyiladi. gapni yuzaga keltirish, fikr ifodalash jihatidan kesim gapdagi eng ahamiyatli bo`lak sanaladi. kesim gapda asosiy fikr - hukmni ifodalaydi, gaplikning asosiy belgilarini ko`rsatuvchi eng muhim bo`lak sanaladi.kesimlik ma’nolari kesimlik shakllari orqali ifodalanadi. har bir kesimlik ma’nosi alohida-alohida ifodalanishi mumkin.masalan, yoz-ma(tasdiq-inkor)-say(mayl)-di(zamon)-m(shaxs-son).bitta kesimlik shakli bir necha kesimlik ma’nolarini ifodalaydi.masalan, kel-di (o’tgan zamon, iii shaxs, tasdiq, aniqlik mayli) yoki o’quvchi-man (i shaxs, hozirgi zamon, tasdiq, aniqlik mayli).ba’zan kesimlik ma’nolari nol shakl orqali ifodalanadi. masalan, kel (kelasi zamon, ii shaxs, tasdiq-buyruq mayli) …

3 / 7

llari bilan ifodalanadi: odamlar tarqala boshladi. fe’l kesimlar quyidagi shakllarga ega: 1. sof fe’l kesimlar: halol mehnat kishini ulug`laydi. 1. ravishdosh bilan ifodalangan kesim: ishning boshi boshlanguncha. 1. sifatdosh bilan ifodalangan kesim: yurtimizda ulkan qurilishlar boshlangan. fe’l kesimlar shaxs-son, zamon, tasdiq-inkor, mayl(modal) ma’nolarnikesimlik (fe’l) shakllari orqali ifodalaydi. ot , sifat, ravish, son, olmoshdan ifodalangan kesimlarga ot kesim deyiladi. masalan, opam – shifokor gapida shifokor kim(dir)? sorog’iga javob bo’lib, ot kesim hisoblanadi. ot kesimlarda otni kesim sifatida shakllantirish uchun maxsus vositalar ( -man, -san, -dir ; bo’la(-man, -san, -di) ; hisoblana(-man, -san, di), sanala (-man, -san, -di) qo’shiladi. masalan : u o’quvchi(dir) . u o’quvchi hisoblanadi . u o’quvchi sanaladi. bunday otkesimni shakllantiruvchi vositalar bog’lama deyiladi. bog’lama ba’zan qo’llanmasligi mumkin.bunday vaqtda kesim ohang yordamida shakllanadi. masalan : u o’quvchi . ot kesim fe’ldan boshqa turkumlar, hamda harakat nomi shakli bilan ifodalanadi: 1. ot bilan: anvar bo`shanggina bola edi. 1. sifat bilan: …

4 / 7

y, chiroyli, purqudrat tilda gaplashilmaydi.nima uchun ko’cha harakati qoidasini buzgan kishiga militsiya hushtak chaladi-yu, butun bir tilni buzayotganlarga hech kim hushtak chalmaydi? yozuvchining xalqqa aytadigan gapi naqadar salmoqli, naqadar zarur bo’lsa, kitobxonning qalbiga olib kiradigan obraz shu qadar kuchli bo’lishi kerak.badiiy asarga baho berishda yuz-xotir, g’araz, hasad, laganbardorlik singari illatlar adabiyotga yo’l topmaydi. savollar : 1. gap bo’lagi deb nimaga aytiladi? 2. gap bo’laklari qaysi so’zlar bilan ifodalanadi? 3. gap bo’laklari qanday aniqlanadi? 4. kesim qanday aniqlanadi? 5.kesim qaysi so’z turkumlari bilan ifodalanadi? sodda va qo’shma kesimlar kesimlar tuzilishiga ko’ra sodda va qo’shma kesimlarga bo’linadi.faqat bir so’zdan iborat kesimga sodda kesim , ikki va indan ortiq so’z bilan ifodalangan kesimga esa murakkab (qo’shma) kesm deyiladi masalan , qqirlarda lolalar ochildi gapida ochildi sodda kesim , ”lolazor” romanini o’qib chiqdim gapida o’qib chiqdim bo’lagi murakkab kesim sanaladi. sodda kesimlar: bir qism (so`z)dan iborat bo`ladi.sodda kesimlar – sodda ot kesimlar va sodda …

5 / 7

akat nomi hamda kerak, lozim, shart kabi so`zlardan: har bir o`quvchi topshiriqni vaqtida bajarishi kerak.o`qituvchi dastavval tarbiyachi bo`lishi lozim. 1. ot (keng ma’noda)+ bog`lama shaklida: havo issiq bo`ldi. ukasal ekan. bog`lama ot kesim tarkibida qo`llanuvchi kesimlik ko`rsatkichidir. u kesim bilan egani bog`lashga xizmat qiluvchi vosita bo`lib, mustaqil ma’nosini yo`qotadi. bog`lamalar fe’l bo`lmagan so`zlar bilan qo`llanib, kesimni shakllantiradi, mayl, zamon, shaxs-son ma’nolarini ifodalaydi. yakka o`zi hukm ifodalamaydi, asosiy hukm ot kesimda bo`ladi. bog`lamani ot kesim tarkibidan tushirib qoldirish yoki almashtirish mumkin. bog`lama vazifasida: bo`lmoq, sanalmoq, hisoblanmoq, qilmoq, edi , ekan, emish kabi so`zlari qo`llanadi: bu bizning maqsadimiz sanaladi (maqsadimizdir). bizda odat mana shu edi. yolg`onchining rost so`zi ham yolg`on bo`lur. kesim birikmali holda ham ifodalanishi mumkin. bunda hukm murakkab shaklda ifodalanadi, kesimning tarkibiu qismlari orasida ichki sintaktik bog`lanish bo`ladi, so`zlar o`zaro sintaktik aloqaga kirishadi: navoiy g`azal mulkining sultonidir.dadam qo`li ochiq odam edilar. komil insonlardagi ajoyib fazilat o`tmishni unutmaslikdir. mustaqil va nomustaqil …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"gapning sintaktik tuzilishi" haqida

7 - mavzu :bosh bo’laklar.kesim va uning ifodalanishi. 0.n darsning maqsadi : talabalarga gapning sintaktik tuzilishi haqida ilmiy bilim berish, ularda gap bo’laklaridan to’g’ri foydalana olish ko’nikmasini shakllantirish. reja : 1.bosh bo’laklarning xususiyatlari. 2.kesim - gapning asosiy bo’lagi. 3.kesimning ifodalanishi tayanch iboralar : bosh bo’laklar , kesim, ega, ega va kesimning shaxs- sonda mosligi, asosiy bo’lak, otkesim, fe’l kesim gap tarkibidagi o’zaro tobe bog’lanishda bo’lgan so’zlardan bittasi tobe bo’lak, ikkinchisi hokim bo’lak vazifasini bajaradi.tobe bo’lak hokim bo’lakka bog’lanib hokim bo’lak talab qilgan sintaktik vazifada keladi. ana shu vazifa gap bo’lagi nomi bilan yuritiladi. gapda so’zlar o’zaro grammatik munosabatga kirishib gap bo’laklarini hosil qiladi. gap b...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (21,1 KB). "gapning sintaktik tuzilishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: gapning sintaktik tuzilishi DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram