axloqiy qadriyatlar (etika)

PDF 16 pages 491.6 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 491.6 KB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

121 7-mavzu. axloqiy qadriyatlar (etika) reja 1. etikaning mohiyati va ahamiyati 2. sharq va ga’rb mutafakkirlari ijodida axloqiy qarashlar 3. axloqiy kategoriyalar tayanch tushunchalar: axloqshunoslik, etika, odobnoma, axloq, xulq, odob, burch, fe’l-atvor, yaxshi-xulq, husni-xulq, kategoriya, axloqiy kategoriyalar, yaxshilik, yomonlik, burch, vijdon, adolat, or-nomus. etikaning mohiyati va ahamiyati etika yoxud axloqshunoslik eng qadimgi fanlardan biri bo‘lib, bir necha ming yillik tarixni o‘z ichiga oladi. axloqshunoslik sharq mamlakatlarida: singari nomlar bilan atab kelingan. yevropada esa nomi mashhur. “etika” atamasi yunonchada “ethos” so‘zidan olingan bo‘lib, “odat”, “fe`l”, “fikrlash tarzi” singari ma`nolarni anglatadi. “etika” atamasini birinchi bo‘lib yunon faylasufi arastu (aristotel) ilmiy muomalaga kiritgan. arastu fanlarni klassifikatsiya (tasnif)lar ekan ularni uch guruhga bo‘ladi: - “ilmi ravish”; - “ilmi axloq”; - “axloq ilmi”; - “odobnoma”; - “etika”; 122 shunday qilib, qadimgi yunonlar axloq haqidagi ta’limotni fan darajasiga ko‘tarib, uni “etika” deb ataganlar. axloqni umumiy tushuncha sifatida olib, uni doira shaklida aks ettiradigan bo‘lsak, doiraning eng …

2 / 16

n kichikka mehr-shafqat ko‘rsatish odobdir” go‘zal tarbiya va chiroyli xulq-atvorlar bilan tavsiflanish, xunuk xislatlardan saqlanish holati “odob” deyiladi. xulq - oila, jamoa, mahalla-kuy miqyosida ahamiyatli bo‘lgan, ammo jamiyat va insoniyat hayotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydigan yoqimli insoniy hatti- harakatlarning majmuidir. “xulq” so‘zining ko‘plik shakli axloqdir. xulq nafsning qat’iy sobit turgan holatidir. nafsning bu holati tufayli amallar undan osonlik bilan sodir bo‘ladi, bunda u fikr-mulohazaga muhtoj bo‘lmaydi. agar nafsdan sha’ran va aqlan yaxshi amallar osonlik bilan sodir bo‘lsa-yaxshi xulqli, yomon amallar oson sodir bo‘lsa-yomon xulqli deyiladi. aslida amal xulq hisoblanmaydi, balki islomiy axloqning asl manbai qur'on va uning nuridan hosil bo‘lgan sunnatdir. qadimgi sharq mamlakatlarida kishilarning axloq-odobiga katta ahamiyat berganlar. bolalarni yoshligidanoq chiroyli xulq, sharqona odob asosida tarbiyalashga harakat qilishgan. ayniqsa, insoniyatga ulug‘ hidoyat va cheksiz saodat olib kelgan islom dinimiz axloq-odob masalasini oliy darajaga ko‘tarib qo‘ydi. barcha insonlarni odobli, xush xulqli, shirinso‘z, kamtar, oliyjanob bo‘lishga da’vat etdi. demak, insonlar din ta’limotlariga …

3 / 16

pgan xulq-atvori, yurish turishi, ijtimoiy va shaxsiy hayotdagi o‘zaro, shuningdek, jamiyatga bo‘lgan munosabatlarini tartibga solib turuvchi barqaror, muayyan norma va qoidalar yig‘indisidir. -“аxloq”- butun boshliq jamiyat a’zolari, millat, хаlq, shaxs аmal qiladigan ijtimoiy tartib-qoida bo‘lib, ushbu tartib-qoidalar yordamida inson hatti-harakati tartibga solinadi, ya’ni boshqariladi. murakkab ijtimoiy tartib intizom majmuasi bo‘lgan axloq shaxsning ruhiy ma’naviy faoliyati bo‘lib, uning kundalik hatti- harakatini tartibga soladi va turli axloqiy prinsiplarda, normalarda (burch, ma’suliyat, qadr-qimmat, vijdon va h.), munosabatlarda, baholarda, ideallarda namoyon bo‘ladi. adabiyutshunos olim abdulla sher “axloqshunoslik” kitobida axloq tushunchasiga quyidagicha ta'rif beradi: “axloq” – barcha odamlar uchun birdek taalluqli hisoblangan, ijtimoiy talablar hamda ehtiyojlarning munosabatlar shaklidagi ko‘rinishidan iborat bo‘lgan, insonga berilgan ixtiyor erkinligining xatti- harakatlar jarayonida ichki iroda kuchi tomonidan oqilona cheklanishini taqozo etuvchi ma`naviy hodisadir5. “axloq” –ijtimoiy borliqning ta’sirchan omillaridan biridir. davr o‘zgara borgan sari har qanday hodisa kabi axloq ham o‘zgaradi, rivojlanadi, takomillashadi va ma’naviy madaniyatning ko‘rinishlaridan biriga aylanib boradi. axloqni …

4 / 16

rli munosabatlarni muvofiqlashtirish; - kishilar faoliyatining insonparvar qadriyatlari va mo‘ljallarini belgilab berish; - shaxsni ijtimoiylashtirish. ushbu vazifalarni bajarar ekan, axloq zaruriylik, aqlga muvofiqlik va umuminsoniylik namunalarini namoyish etadi. bugungi kunda axloqshunoslik falsafiy fan sifatida uch yo‘nalishda ish olib boradi, ya`ni u axloqni: 1) bayon qiladi; 2) tushuntiradi; 3) o‘rgatadi. shunga ko‘ra, u tajribaviy-bayoniy, falsafiy-nazariy va mezoniy-me`yoriy tabiatga ega. axloqshunoslikning hozirgi kunda umumjahon global muammolarini hal qilishdek muhim vazifasi ham borki bu muammolardan biri “etosfera” – axloqiy muhit davrini yaratish bilan bog`liq. inson o‘zini va o‘z sayyorasini muqarrar halokatdan qutqaraman desa etosfera davriga o‘tishi kerak. sharq va g‘arb mutafakkirlari ijodida axloqiy qarashlar axloqshunoslik mustaqil fan sifatida shakllangunga qadar, falsafaning tarkibiy qismi, hattoki, uning yadrosi hisoblanar edi. faylasuflar dunyoqarash muammolari (insonni o‘rab olgan olam, odamning shu olamdagi o‘rni), dunyoni 126 bilish yo‘llariga javob berish jarayonida ular jamiyatda odam qanday yashamog`i va faoliyati qanday bo‘lmog`i kerak, uning ijtimoiy burchi, vazifasi nimadan iborat bo‘lishi …

5 / 16

ilish, insofli bo‘lish, boshqa odamdan ayb qidirmaslik, nojo‘ya harakat qilayotganni to‘g‘ri yo‘lga boshlash, aybga iqror bo‘lganning uzrini qabul qilish, boshqalar mashaqqatini zimmaga olish, faqat o‘z manfaatini ko‘zlamaslik, ochiq yuzli va shirin so‘zli bo‘lish, muhtojlar hojatini chiqarish, muloyim va tavozeli bo‘lishni aytib o‘tgan. demak, inson mazkur amallarga rioya etsa, yaxshi xulq va go‘zal fe’l atvor uni kamolotga yetaklashini izohlaganlar. yusuf ibn asbotning aytishicha, “husni xulqning alomati o‘n xislatdadir: o‘zgalar bilan ixtilofga bormaslik, chiroyli insof, birovlarning toyilib ketishini istamaslik, boshqalarning bilingan kamchiligini yaxshilikka yo‘yish, uzur so‘ray olish, aziyatlarga chidash, nafsini tergov qilib turish, o‘zganing emas, o‘z aybini 8 a.avloniy “turkiy guliston yoxud axloq” t.: “o`qituvchi” 1992 yil. 17 bet. 127 bilish, kattayu kichikka birday ochiq yuzli bo‘lish, o‘zidan yuqori yoki past kishiga ham muloyim so‘zlash” deb ta’kidlagan. chiroyli xulq o‘tmishda nafaqat odamlarning, balki butun bir jamiyatlarning ham hayot tarziga aylanib ulgurgan edi. masalan, usmoniylar davrida uylarning darvozasi oldida ikkita bolg‘acha turgan. ularning …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axloqiy qadriyatlar (etika)"

121 7-mavzu. axloqiy qadriyatlar (etika) reja 1. etikaning mohiyati va ahamiyati 2. sharq va ga’rb mutafakkirlari ijodida axloqiy qarashlar 3. axloqiy kategoriyalar tayanch tushunchalar: axloqshunoslik, etika, odobnoma, axloq, xulq, odob, burch, fe’l-atvor, yaxshi-xulq, husni-xulq, kategoriya, axloqiy kategoriyalar, yaxshilik, yomonlik, burch, vijdon, adolat, or-nomus. etikaning mohiyati va ahamiyati etika yoxud axloqshunoslik eng qadimgi fanlardan biri bo‘lib, bir necha ming yillik tarixni o‘z ichiga oladi. axloqshunoslik sharq mamlakatlarida: singari nomlar bilan atab kelingan. yevropada esa nomi mashhur. “etika” atamasi yunonchada “ethos” so‘zidan olingan bo‘lib, “odat”, “fe`l”, “fikrlash tarzi” singari ma`nolarni anglatadi. “etika” atamasini birinchi bo‘lib yunon faylasufi arastu (aris...

This file contains 16 pages in PDF format (491.6 KB). To download "axloqiy qadriyatlar (etika)", click the Telegram button on the left.

Tags: axloqiy qadriyatlar (etika) PDF 16 pages Free download Telegram