axloqiy qadriyatlar falsafasi(etika)

PPTX 39 pages 3.6 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.6 MB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

6-mavzu. ahloqiy qadriyatlar falsafasi (etika) 12-mavzu. axloqiy qadriyatlar falsafasi (etika) fan o’qituvchisi:a.abdullaxo’jayev reja: etikaning mohiyati va ahamiyati. zamonaviy etikaning asosiy sohalari: metaetika, normal etika, amaliy etika. etikadagi qadriyatlar va kategoriyalar. ixtiyor erkinligi va axloqiy tanlov. zamonaviy axloqiy tarbiyada kosmopolitizmga moyillik. kasbiy (professional) etika. kasbiy etikaning muammolari. kasbiy axloq va mehnat etikasi. kiberetika. tibbiy etika. yuridik etika. ijtimoiy hayot etikasi. axloq-arabchada “xulq” soʼzining koʼplik shaklidir fanning tadqiqot obʼekti feʼl-atvor, xatti- xarakat majmui feʼl-atvor, xatti-xarakat axloqshunoslik axloqning kelib chiqishi va mohiyatini, kishining jamiyatdagi axloqiy munosabatlarini oʼrganadi. «axloq« soʼzi arabchadan olingan boʼlib, insonning muomala va ruhiy xususiyatlari majmuini, feʼlini, tabiatini anglatadigan «xulq» soʼzining koʼplik shaklidir. axloq muayyan tushuncha sifatida inson feʼl- atvori va xatti- harakatining eng qamrovli qismini bildiradi umumiy tushuncha sifatida u fanning predmetini anglatsa etika (qadimgi yunoncha: ἠθική [φιλοσοφία] – „axloq falsafasi“, ἤθος (ētos) – „odat“) shaxs yoki jamiyat odatlarini, axloq normalarini oʻrganuvchi hamda belgilovchi falsafiy ta’limotdir. u “toʻgʻri”-“notoʻgʻri”, “yaxshi”, “yomon” …

2 / 39

lik maʼnolarini anglatgan. bobil podshosi xammurapi qonunlarida, „pxatoten oʻgitlari“, „misr mayyitlar kitobi“, avesto kabi qadimiy yodgorliklarda axloqiy tamoyillar va meʼyorlar qonunlar, eʼtiqodiy daʼvatlar shaklida berilgan.hindistonning „manu qonunlari“, „dhammapada“, „patanjali“ kabi yodgorliklarida esa pandnoma va hikmat usuli ustuvor. qadimiy xitoy daochi donishmandlari insonni tabiatning bir qismi sifatida olib qaraydilar va uning vazifasi fazilat yoʻlidan borish ekanini, barcha yovuzliklar, baxtsizliklar insonning tabiat joriy etgan qonunlardan chekinishi oqibati ekanini taʼkidlaydilar. axloqning kelib chiqishi haqidagi ikki xil fikr mavjud biri – diniy ikkinchisi - dunyoviy yunon mutafakkirlari sokrat va platon qarashlarida ilohiylik axloqning asosi, insonga axloqiylik azaldan berilganligi taʼkidlansa, aristotel inson kamolotga bilish faoliyati, voqelikka faol munosabati orqali, hirs-u ehtiroslar ustidan hukmronlik qila olishi tufayli erishadi, deydi. sitseron, seneka, epiktet singari qadimiy rim axloqshunoslarining qarashlarida esa qullik, erk, hayotning maʼnosi, baxt muammolari oʻrtaga tashlanadi. oʻrta asrlar etikasida qadimgi sharq mutafakkirlari (roziy, forobiy, ibn sino, ibn rushd) asarlari va fiqhiy tasavvufiy yoʻnalishlarda abu lays samarqandiy, …

3 / 39

a tashladi; kant burchga asoslangan imperativ (qatʼiy amr) gʻoyasini ilgari surdi, gegel axloqning miqyosiyligini, huquqning asosi, jamiyatning qoni va joni ekanini, feyerbax axloqiy xatti-harakatlarda hissiyotning, ayniqsa, muhabbat hissining ahamiyatini taʼkidladilar. irratsional yoʻnalish tarafdorlari insonni tushunchalar (aql) yordamida bilish mumkin emasligini, yovuzlikning ezgulikdan gʻolib kelayotganligi axloqsizlikni axloqiy niqob bilan berkitishga doimiy urinish bilan bogʻliqligiga, inson ixtiyor iskanjasida, manfaat va hukmronlik yoʻlida hech narsadan toymaydigan jonzotga aylanib borayotganiga diqqatni qaratdilar. xix asrning 2-yarmi – xx asr boshlaridagi rus mumtoz axloqshunosligi axloqiylikni diniylik bilan yaxlitlikda olib qaradi (v.solovyov, f.dostoyevskiy, n.berdyayev, b.visheslavsev), ezgulik bilan yovuzlikning dialektik aloqadorligi masalasini oʻrtaga tashladi. hozirgi paytda gʻayrizoʻravonlik axloqshunosligi (gandi, king, sharp, guseynov) muhim ahamiyatga ega. u yovuzlikka qarshi zoʻravonlik ishlatmasdan kurashishni tavsiya etadi – terror qilish, qon toʻkish, isyon koʻtarish bilan emas, muhabbat, kechirimlilik, yuksak axloqiylik, ezgu ixtiyor va iroda vositasida ish tutish lozim. shuningdek, bugungi kunda hayotga ehtirom yoki universal etika (a.shveyser), yangi tasavvuf etikasi (m.joʻshon) insoniyat …

4 / 39

nglatadi axloq tuzilmasi uch omil- asosdan iborat: axloqiy ong axloqiy hissiyot axloqiy xatti- harakatlar inson qadr qimmati inson – aqlli xilqat, shuning uchun u ko'p xislat, fazilatlar sohibidir. inson – inson nomiga xos odamiy fazilatlarga ega bo'lishi kerak. insoniyat paydo bo'libdiki hamisha odamlik qiyofasini, fe'l – atvorda o'ziga yarashadigan xatti – harakatlarni, u yoki bu fazilatlarni mujassamlashtirishga intilgan. “kim hamma odamlar buzilib ketdi deb ayta bersa, o'sha odamning o'zi buzilgandir” hadisdan o'ziga nisbatan xolis baho bermagan inson boshqalarga ham baho berishda ham xolis bo'la olmaydi. hayotda axloq manfaatga emas, balki manfaat axloqqa bo'ysunishi lozim. agar manfaat axloqdan ustun deb qaralsa, kishilar barchaga ayon bo'lgan oddiy haqiqatni ham inkor etish yo'liga o'tib oladilar. odamzod orasida shundaylar bo'lgan, bundan keyin ham bo'ladi. “yaxshilikni chehrasi ochiq, hushro'y odamlardan kutinglar” hadisdan yaxshilik va yomonlik. yaxshilik – shaxsning odobiga, xulqiga bog'liq bo'lgan ijobiy xodisa. unda mardlik, ochiqko'ngillik, halollik singari axloqiy me'yorlar tajassum topadi. saxix hadislarda …

5 / 39

qay darajada tushungani va shu ma'nodan umri mobaynida qoniqish hosil qilib borishidan iboratdir. vijdon amaliy axloqning nihoyatda ta'sir doirasi keng katigoriyalaridan biri vijdondir. u insonning o'z faoliyatini, qilgan ishlari va belgilagan maqsadlarini ichki ruhiy taxlil eta olish imkoniyatidir. inson ma'naviyatining kuchi, qudrati ham, o'z qilmishiga o'zi xolisona baho bera olish darajasi bilan belgilanadi. adolat shaxs va ijtimoiy guruhlar imkoniyatlari va talabalari, xuquqlari va farovonligining me'yorini, jamiyatning shaxs oldiga qo'yadigan talablari me'yorini, turli sinflar va ijtimoiy guruhlarning ijtimoiy- iqtisodiy, siyosiy, ma'naviy-madaniy voqealarga munosabatini xarakterlovchi ijtimoiy ong tushunchasi nomus asosiy katigoriyalardan yana biri – nomus. nomus tushunchasi bir tomondan, burch bilan bog'liq bo'lsa, ikkinchi jihatdan, qadr - qimmat tushunchasiga aloqador. zero, nomus mohiyatan shaxsning o'z qadr - qimmatini anglab etishi, shu qadr - qimmatning jamiyat tomonidan tan olinishi yoki olinmasligiga nisbatan bo'ladigan munosabati bilan belgilanadi. biroq, bu - nomus qadr - qimmat tushunchasi bilan bir xil ma'noga ega, degani emas. chunki qadr-qimmat …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axloqiy qadriyatlar falsafasi(etika)"

6-mavzu. ahloqiy qadriyatlar falsafasi (etika) 12-mavzu. axloqiy qadriyatlar falsafasi (etika) fan o’qituvchisi:a.abdullaxo’jayev reja: etikaning mohiyati va ahamiyati. zamonaviy etikaning asosiy sohalari: metaetika, normal etika, amaliy etika. etikadagi qadriyatlar va kategoriyalar. ixtiyor erkinligi va axloqiy tanlov. zamonaviy axloqiy tarbiyada kosmopolitizmga moyillik. kasbiy (professional) etika. kasbiy etikaning muammolari. kasbiy axloq va mehnat etikasi. kiberetika. tibbiy etika. yuridik etika. ijtimoiy hayot etikasi. axloq-arabchada “xulq” soʼzining koʼplik shaklidir fanning tadqiqot obʼekti feʼl-atvor, xatti- xarakat majmui feʼl-atvor, xatti-xarakat axloqshunoslik axloqning kelib chiqishi va mohiyatini, kishining jamiyatdagi axloqiy munosabatlarini oʼrganadi. «axloq« soʼzi arabcha...

This file contains 39 pages in PPTX format (3.6 MB). To download "axloqiy qadriyatlar falsafasi(etika)", click the Telegram button on the left.

Tags: axloqiy qadriyatlar falsafasi(e… PPTX 39 pages Free download Telegram