axloqiy qadriyatlar falsafasi (etika)

DOCX 14 pages 43.2 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.2 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

6-mavzu: axloqiy qadriyatlar falsafasi (etika). reja: 1. etikaning mohiyati va ahamiyati. 2. qadriyat tushunchasining ma'nosi va uning turlari. 3. etika fanining asosiy kategoriyalari. etika – grekcha-yunoncha «ethos» degan so'zdan olingan bo'lib, buning ma'nosi xulq-odat demakdir. etika, ya'ni axloq haqidagi fan, o'zbek tilida hozirgi paytda etika fani deb ham yuritiladi. axloq - ruscha – moral, lotincha «mores», «moralis» so'zlaridan olingan bo'lib, ma'nosi xulq, odat demakdir. axloq - ijtimoiy ongning muayyan shakli bo'lib, kishilarning ijtimoiy va shaxsiy hayotida bir-birlariga bo'lgan munosabatlarining, ya'ni xatti-harakat printsiplari va normalarining yig'indisidir. axloq so'zi, tushunchasi ham arabcha bo'lib, xulq so'zining ko'pligidir. axloq kishilarning fe'l-atvori, yurish-turishi, ularning ijtimoiy va shaxsiy hayotdagi o'zaro munosabatlarini tartibga solib turadi. axloq normalari jamiyat yoki muayyan guruh tomonidan shaxs fe'l-atvoriga qo'yiladigan talabdir. bu normalar shaxsning jamiyatga – vatan, davlat, millat, guruhga munosabatini, shuningdek, shaxsning turmushdagi, ayrim kishilarga, kasbi-koriga, mutaxassisligiga, hatto o'z-o'ziga bo'lgan munosabatlardagi xatti-harakatni ham o'z ichiga oladi. kishilik jamiyatining ilk davrlarida axloq …

2 / 14

riyalarni ya'ni yaxshilik va yomonlik, or-nomus, vijdon kabi umumiy tushunchalarni, axloqiy e'tiqod, maslak va his-tuyg'ularni izohlab beradi. shuningdek, axloqning abadiy muammolari bo'lgan – axloqiy bahoning mezoni nimada, axloqda haqiqat bormi, axloqiy erkinlik nima, inson o'z xatti-harakati uchun javobgarmi, mas'ulmi kabi savollarga javob axtaradi. etika fan sifatida axloqni, odob-xulqni, axloqiy munosabatlarni aks ettiribgina qolmay, balki odam intilishi lozim bo'lgan maqsadni, ya'ni yuksak axloqiy g'oyani, bu g'oyani, ya'ni bizning pirovard strategik maqsadimiz bo'lgan – ozod va obod vatan, erkin va farovon hayot g'oyasini amalga oshirmoq uchun qanday yashab, qanday harakat qilmoqlikni ma'nosi ochib beriladi, odamlarning yurish-turishi qanday degan savolgagina emas, balki qanday bo'lishi kerak degan savolga ham javob beradi. shuning uchun ham axloqiy illatlar tanqid qilinadi, odamlarning xatti-harakatiga yuksak axloqiy g'oya va maqsad nuqtai nazaridan qat'iy baho beriladi. xulq, odob deganda iqtisodiy tuzum taqozosi bilan, turmush sharoitining alohida tarzidan, traditsiyalaridan, an'analaridan, urf-odatlaridan paydo bo'lgan, biroq muntazam qarashlar, qoidalar, yo'l-yo'riqlar sistemasiga kirmagan munosabatlar …

3 / 14

ham doimo o'zgarib, rivojlanib, taraqqiy etib boradi. yaxshilik va yomonlik haqidagi tushunchalar ham tarix davomida o'zgarib keldi. ibtidoiy jamoa tuzumi bilan bugungi jamiyatda tatbiq etiladigan axloq tushunchalariga bir xil yondoshib bo'lmaydi. masalan, ilk ibtidoiy jamiyatda kasallarni, keksalarni o'ldirib eyish odat bo'lgan, uyat hisoblanmagan. shunday ekan, hamma ijtimoiy xodisalarga real yondoshilgandek, axloqiy hodisalarga ham konkret, dialektik, tarixiy yondoshmoq taqozo etiladi. etika qadimda fizika va logika bilan birgalikda falsafaning uzviy uchinchi qismi hisoblanar edi. keyinchalik arastu birinchi bo'lib «etika» darsligini yozgach, u alohida falsafiy yo'nalishdagi fan maqomini oldi. etikaning boshqa falsafiy fanlardan farqi, o'ziga xosligi shundaki, unda nazariya bilan amaliyotning, praktikaning omuxtaligidir, uyg'unligidir. qadimgi antik davr donishmandlarining fikricha, falsafani azim daraxtga, chinorga qiyos qilsak, uning ildizi tabiat haqidagi ta'limotlar, poyasi – mantiq, mevasi esa – etikadir. darhaqiqat, bilim – aql bulog'i, axloq esa - hayot chirog'idir, yoki bilim – xazina, axloq esa fazilatdir. etika bir necha ming yillik tarixga ega bo'lgan qadimiy …

4 / 14

oqiy qadriyatlarimizning, dastlabki axloqiy g'oyalarning vujudga kelishi qadimgi yunonlar yashagan davrda o'nlab asrlar avval ro'y bergan. ajdodlarimizning eng ko'hna e'tiqodiy kitobi «avesto» buning yorqin dalilidir. shu sababli endilikda bu fanni ham ilmiy-tarixiy, ham zamonaviy-hayotiy talablar nuqtai nazaridan «etika» deb atashni maqsadga muvofiq deb bildik. etika axloqning kelib chiqishi va mohiyatini, kishining jamiyatdagi axloqiy munosabatlarini o'rganadi. «axloq» so'zi arabchadan olingan bo'lib, «xulq» so'zining ko'plik shaklidir. «axloq» iborasi ikki xil ma'noga ega: umumiy tushuncha sifatida u fanning tadqiqot ob'ektini anglatsa, muayyan tushuncha sifatida inson fe'l-atvori va xatti-harakatining eng qamrovli qismini bildiradi. axloqni umumiy tushuncha sifatida olib, uni doira shaklida aks ettiradigan bo'lsak, doiraning eng kichik qismini odob, undan kattaroq qismini – xulq, eng qamrovli qismini axloq egallaydi. odob – inson haqida yoqimli taassurot uyg'otadigan, lekin jamoa, jamiyat hayotida burilish yasaydigan darajada muhim ahamiyatga ega bo'lmaydigan, milliy urf-odatlarga asoslangan chiroyli xatti-harakatlarni o'z ichiga oladi. xulq - oila, jamoa, mahalla-ko'y miqyosida ahamiyatli bo'lgan, ammo …

5 / 14

kari qarab olsa, yoki o'zini mudiraganga solib, qariyaga joy bo'shatmasa, g'ashimiz keladi, ko'nglimizdan: «buncha beodob, surbet ekan!» degan fikr o'tadi, xullas, u bizda yoqimsiz taassurot uyg'otadi. lekin, ayni paytda, talabaning qariyaga joy bo'shatgani yoki bo'shatmagani oqibatida vagondagi yo'lovchilar hayotida darhol biror-bir ijobiymi, salbiymi – muhim o'zgarish ro'y bermaydi. xulqqa quyidagicha misol keltirish mumkin: mahallamizdagi oila boshliqlaridan biri imkon boricha qo'ni-qo'shnilarning barcha ma'rakalarida xizmatda turadi, qo'li-ochiqqo'l, doimo o'z bilimini oshirib borishga intiladi, tirishqoq, oila a'zolariga mehribon va h.k. unday odamni biz xushxulq inson deymiz va unga mahallamizning namunasi sifatida qaraymiz. bordi-yu, aksincha bo'lsa, u qo'ni-qo'shnilar bilan qo'pol muomala qilsa, to'y-ma'rakalarda janjal ko'tarsa, sal gapga o'dag'aylab, musht o'qtalsa, ichib kelib, oilada xotin-bolalarini urib, haqoratlasa, uni badxulq deymiz. uning badxulqliligidan oilasi, tevarak-atrofdagi ba'zi shaxslar jabr ko'radi, mahalladagilarning tinchi buziladi, lekin xatti-harakatlari jamiyat ijtimoiy hayotiga yoki insoniyat tarixiga biror-bir ko'zga tashlanadigan ta'sir o'tkazmaydi. biroq bu fikrlardan odob va xulqning jamiyatdagi roli u qadar ahamiyatli …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axloqiy qadriyatlar falsafasi (etika)"

6-mavzu: axloqiy qadriyatlar falsafasi (etika). reja: 1. etikaning mohiyati va ahamiyati. 2. qadriyat tushunchasining ma'nosi va uning turlari. 3. etika fanining asosiy kategoriyalari. etika – grekcha-yunoncha «ethos» degan so'zdan olingan bo'lib, buning ma'nosi xulq-odat demakdir. etika, ya'ni axloq haqidagi fan, o'zbek tilida hozirgi paytda etika fani deb ham yuritiladi. axloq - ruscha – moral, lotincha «mores», «moralis» so'zlaridan olingan bo'lib, ma'nosi xulq, odat demakdir. axloq - ijtimoiy ongning muayyan shakli bo'lib, kishilarning ijtimoiy va shaxsiy hayotida bir-birlariga bo'lgan munosabatlarining, ya'ni xatti-harakat printsiplari va normalarining yig'indisidir. axloq so'zi, tushunchasi ham arabcha bo'lib, xulq so'zining ko'pligidir. axloq kishilarning fe'l-atvori, yurish-turishi...

This file contains 14 pages in DOCX format (43.2 KB). To download "axloqiy qadriyatlar falsafasi (etika)", click the Telegram button on the left.

Tags: axloqiy qadriyatlar falsafasi (… DOCX 14 pages Free download Telegram