axloqiy qadriyatlar (etika)

DOCX 43 стр. 436,4 КБ Бесплатная загрузка

43 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 436,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 43

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 43

8-mavzu: axloqiy qadriyatlar (etika). reja: 1. etikaning moxiyati va axamiyati. 2. alsafa tarixida sharq va g‘arb mutafakkirlari ijodida axloqiy qarashlar. 3. axloqning funktsiyalari: motivatsiya, o’z o’zini boshqarish, ijodiylik. 4. axloqiy tamoyillar va axloq kategoriyalar mazmuni 5. qadriyat tushunchasining ma’nosi va uning turlari. 6. falsafa tarixida qadriyatlarga oid qarashlar tasnifi. 7. oila shaxslararo munosabatlarni tartibga solish va hayotning davomiyligini ta’minlash vositasi. 8. insonning jamiyatdan begonalashuvi. sog’lik qadriyat sifatida tayanch iboralar odob, xulq, axloq, gedonizm, evdemonizm, etika, odobnoma, axloq ilmi, yaxshilik va yomonlik, adolat axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo‘lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovro‘pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo‘llar edik. u dastlab manzildoshlik, yashash joyi, keyinchalik esa odat, fe’l, fikrlash tarzi singari ma’nolarni anglatgan; yunoncha «ethos» so‘zidan olingan. uni birinchi bo‘lib yunon faylasufi arastu ilmiy muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, …

2 / 43

ishining jamiyatdagi axloqiy munosabatlarini o‘rganadi. «axloq« so‘zi arabchadan olingan bo‘lib, insonning muomala va ruhiy xususiyatlari majmuini, fe’lini, tabiatini anglatadigan «xulq» so‘zining ko‘plik shaklidir. «axloq« iborasi ikki xil ma’noga ega: umumiy tushuncha sifatida u fanning predmetini anglatsa, muayyan tushuncha sifatida inson fe’l-atvori va xatti-harakatining eng qamrovli qismini bildiradi. axloqni umumiy tushuncha sifatida olib, uni doira shaklida aks ettiradigan bo‘lsak, doiraning eng kichik qismini odob, undan kattaroq qismini - xulq, eng qamrovli qismini axloq egallaydi. odob - inson haqida yoqimli taassurot uyg‘otadigan, lekin jamoa, jamiyat va insoniyat hayotida burilish yasaydigan darajada muhim ahamiyatga ega bo‘lmaydigan, milliy urf-odatlarga asoslangan chiroyli xatti-harakatlarni o‘z ichiga oladi. xulq - oila, jamoa, mahalla-ko‘y miqyosida ahamiyatli bo‘lgan, ammo jamiyat va insoniyat hayotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydigan yoqimli insoniy xatti- harakatlarning majmui. axloq - jamiyat, zamon, ba’zan umumbashariy ahamiyatga ega, insoniyat tarixi uchun namuna bo‘la oladigan ijobiy xatti-harakatlar yig‘indisi, insoniy kamolot darajasini belgilovchi ma’naviy hodisa. bu fikrlarimizni misollar orqali tushuntirishga …

3 / 43

agondagi yo‘lovchilar hayotida darhol biror-bir ijobiymi, salbiymi - muhim o‘zgarish ro‘y bermaydi. xulqqa quyidagicha misol keltirish mumkin: mahallamizdagi oila boshliqlaridan biri imkon boricha qo‘ni-qo‘shnilarning barcha ma’rakalarida xizmatda turadi, qo‘lidan kelgan yordamini hech kimdan ayamaydi, ochiqko‘ngil, ochiqqo‘l, doimo o‘z bilimini oshirib borishga intiladi, tirishqoq, oila a’zolariga mehribon va h.k. unday odamni biz xushxulq inson deymiz va unga mahallamizning namunasi sifatida qaraymiz. bordi-yu, aksincha bo‘lsa, u qo‘ni-qo‘shnilar bilan qo‘pol muomala qilsa, to‘y-ma’rakalarda janjal ko‘tarsa, sal gapga o‘dag‘aylab, musht o‘qtalsa, ichib kelib, oilada xotin-bolalarini urib, haqoratlasa, uni badxulq deymiz. uning badxulqliligidan oilasi, tevarak-atrofdagi ba’zi shaxslar jabr ko‘radi, mahalladagilarning tinchi buziladi, lekin xatti-harakatlari jamiyat ijtimoiy hayotiga yoki insoniyat tarixiga biror-bir ko‘zga tashlanadigan ta’sir o‘tkazmaydi. biroq, bu fikrlardan odob va xulqning jamiyatdagi roli u qadar ahamiyatli emas ekan, degan xulosa chiqmasligi kerak; fuqarolar orasida odoblilik va xushxulqlilikning keng yoyilishi jamiyat axloqiy hayotigagina emas, balki butunisicha ijtimoiy taraqqiyotga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. bu ta’sir tufayli garchand …

4 / 43

araqqiy topishiga xizmat qiladi. agar mazkur prokuror, aksincha, qonun himoyachisi degan nomi bo‘laturib, o‘zi qonunni buzsa, shaxsiy manfaati yo‘lida oqni qora, qorani oq deb tursa, u axloqsizlik qilgan bo‘ladi: oddiy fuqaro nazdida birgina kishi-prokuror-amaldor emas, balki butun jamiyat adolatsiz ekan, degan tasavvur uyg‘onadi. bunday tasavvurlarning muntazam kuchayib borishi esa oxir-oqibat o‘sha jamiyat yoki tuzumni tanazzulga olib keladi. albatta, har uchala axloqiy hodisa va ularning ziddi nisbiylikka ega. chunonchi, hozirgina misol keltirganimiz prokurorning axloqsizligi darajasi bilan o‘z yakka hukmronligi yo‘lida millionlab begunoh insonlarni o‘limga mahkum etgan lenin, stalin, hitler, pol pot singari shaxslar axloqsizligi orasida farq bor: agar prokurorning axloqsizligi bir millat yoki mamlakat uchun zarar qilsa, totalitar tuzum hukmdorlari xatti-harakatlari umumbashariy miqyosdagi fojealarga olib keladi. bu o‘rinda shuni alohida ta’kidlash joizki, axloqiy tarbiya natijasida odoblilik - xushxulqlilikka, xushxulqlilik-yuksak axloqiylikka aylangani kabi, axloqiy tarbiya yo‘lga qo‘yilmagan joyda muayyan shaxs, vaqti kelib, odobsizlikdan-badxulqlilikka, badxulqlilikdan-axloqsizlikka o‘tishi mumkin. shunday qilib, axloqshunoslik mazkur uch axloqiy …

5 / 43

nosabatlarda ularga xos bo‘lgan ma’naviy kamolot darajasining namoyon bo‘lishidir»-degan ta’rifi ham diqqatga sazovor.48 axloqshunoslik qadimda fizika, metafizika va mantiq bilan birgalikda falsafaning uzviy (uchinchi) qismi hisoblanar edi. keyinchalik (arastudan so‘ng) u alohida falsafiy yo‘nalishdagi fan maqomini oldi. bu fikrni quyidagicha kengaytiribroq talqin etish mumkin. ma’lumki, falsafaning fanlar podshosi sifatidagi vazifasi barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, insoniyatni haqiqatga olib borishdir. shundan kelib chiqqan holda, falsafaning predmetini tafakkur deb belgilash maqsadga muvofiq. axloqshunoslik axloqiy tafakkur taraqqiyotini, uning nazariy muammolarini tadqiq etadi va amaliyotda insonni ezgulik orqali haqiqatga olib borishga xizmat qiladi. shu bois uni axloq falsafasi yoxud ezgulik falsafasi deb ham atash mumkin. bugungi kunda falsafiy fan sifatida uch yo‘nalishda ish olib boradi, ya’ni axloqshunoslik axloqni: 1) bayon qiladi; 2) tushuntiradi; 3) o‘rgatadi. shunga ko‘ra, u tajribaviy-bayoniy, falsafiy-nazariy va mezoniy-me’yoriy tabiatga ega. qadimgilar uni amaliy falsafa deb ataganlar. zero, sof nazariy axloqshunoslikning bo‘lishi mumkin emas. u insoniyat …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 43 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "axloqiy qadriyatlar (etika)"

8-mavzu: axloqiy qadriyatlar (etika). reja: 1. etikaning moxiyati va axamiyati. 2. alsafa tarixida sharq va g‘arb mutafakkirlari ijodida axloqiy qarashlar. 3. axloqning funktsiyalari: motivatsiya, o’z o’zini boshqarish, ijodiylik. 4. axloqiy tamoyillar va axloq kategoriyalar mazmuni 5. qadriyat tushunchasining ma’nosi va uning turlari. 6. falsafa tarixida qadriyatlarga oid qarashlar tasnifi. 7. oila shaxslararo munosabatlarni tartibga solish va hayotning davomiyligini ta’minlash vositasi. 8. insonning jamiyatdan begonalashuvi. sog’lik qadriyat sifatida tayanch iboralar odob, xulq, axloq, gedonizm, evdemonizm, etika, odobnoma, axloq ilmi, yaxshilik va yomonlik, adolat axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo‘lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «od...

Этот файл содержит 43 стр. в формате DOCX (436,4 КБ). Чтобы скачать "axloqiy qadriyatlar (etika)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: axloqiy qadriyatlar (etika) DOCX 43 стр. Бесплатная загрузка Telegram