etika

DOCX 15 pages 54.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.7 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

12-mavzu. etika reja: 1.etikaning mohiyati va ahamiyati. 2.etikaning asosiy kategoriyalari 3. sharq va g‘arb mutafakkirlarining axloqiy qarashlari. axloqning shakllanishiga oid genetik va diniy yondashuvlar tasnifi. 4..zamonaviy axloqiy tarbiyada kosmopolitizmga moyillik. 5 muomala madaniyati –ahloqiy madaniyatninh tarkibiy qismi 6. kasbiy axloq va mehnat etikasi. tayanch tushunchalar: etika, ahloq, ahloqshunoslik, etik kategoriyalar, nikoh, oila, muomala madaniyati,ahloqiy madaniyat. ahloqiy ong,, etik muammolar v.h. 1.axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo`lgan qadimiy fan. u bizda “ilmi ravish”, “ilmi axloq”, “axloq ilmi”, “odobnoma” singari nomlar bilan atab kelingan. g`arbda esa “axloqshunoslik” “etika” nomi bilan mashhur. biz ham yaqin-yaqingacha ushbu atamadan foydalanib kelar edik. “etika” atamasi yunoncha “ethos” so`zidan olingan bo`lib “odat”, “fe`l”, “fikrlash tarzi” singari ma`nolarni anglatadi. uni birinchi bo`lib yunon faylasufi arastu ilmiy muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasniflar ekan ularni uch guruhga bo`ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi guruhga falsafa, matematika va fizikani, ikkinchi guruhga etika va siyosatni, uchinchi guruhga esa san`at, hunarmandchilik …

2 / 15

damlar uchun birdek taalluqli hisoblangan, ijtimoiy talablar hamda ehtiyojlarning munosabatlar shaklidagi ko`rinishidan iborat bo`lgan, insonga berilgan ixtiyor erkinligining xatti-harakatlar jarayonida ichki iroda kuchi tomonidan oqilona cheklanishini taqozo etuvchi ma`naviy hodisa[footnoteref:1]. [1: abdulla sher “axloqshunoslik” t.: “o`zbekiston faylasuflari milliy jamiyati” 2010. 10-bet.] axloq jamiyatda turli funksiyalarni bajaradi, ular orasida quyidagilar eng muhimi hisoblanadi. · kishilar orasidagi turli munosabatlarni muvofiqlashtirish; · kishilar faoliyatining insonparvar qadriyatlari va mo`ljallarini belgilab berish; · shaxsni ijtimoiylashtirish. ushbu vazifalarni bajarar ekan, axloq zaruriylk, aqlga muvofiqlik va umuminsoniylik namunalarini namoyish etadi. bugungi kunda axloqshunoslik falsafiy fan sifatida uch yo`nalishda ish olib boradi, ya`ni u axloqni: 1) bayon qiladi; 2) tushuntiradi; 3) o`rgatadi. shunga ko`ra, u tajribaviy-bayoniy, falsafiy-nazariy va mezoniy-me`yoriy tabiatga ega. axloqning paydo bo`lishi haqidagi diniy, empirik va genetik konsepsiyalar qadimiy ona sayyoramizdagi hayot odatda uch olamdan iborat deb qabul qilingan. bular nabotot, hayvonot va bashariyat olami; ularning o'zaro munosabatlari zaminimizdagi hayotning asosiy omili hisoblanadi. har uchalasiga ham …

3 / 15

kinligini ixtiyor erkinligi esa axloqni taqozo etadi. bu fikrni yoyibroq tushuntirish uchun insonning paydo bo‘lishi tarixiga nazar tashlamoq joiz. avvalo, shuni aytish kerakki, insonning paydo bo‘lishi eng bahsli muammolardan biri hisoblanadi. bu borada bir-biriga qarama-qarshi ikki qarash mavjud. biri diniy, ikkinchisi — dahriycha qarash. diniy- e’tiqodiy nuqtayi nazardan odamni xudo yaratgan. dahriycha qarash esa buni inkor etib, odamni tabiat yaratgan, u tabiatning bir qismi degan g‘oyani ilgari suradi. ular orasida ingliz tabiiyotshunosi charlz darvin (1809—1882) fikrlari alohida e’tiborga molik. axloqning vujudga kelishi borasidagi empirik fikrlar. bu o‘rinda shuni alohida ta’kidlash kerakki, inson aynan hozirgi paytdagi ko‘rinishida yaratilgan degan gap haqiqatdan yiroq. u mohiyatan har tomonlama mukammallikka, komillikka qarab boruvchi, taraqqiyotining mohiyati tadrijiylik bilan belgilanadigan jonzotdir, uning jismoniy, aqliy va axloqiy taraqqiyoti o'zaro bog‘liqlikda rivojlanadi: vaqt mobaynida insonning ham ko‘rinishi, ham tafakkuri, ham axloqiy xatti-harakati o‘zgarib boradi. shu jihatdan olib qaraganda, odamzodning xunuklikdan chiroylilikka nodonlikdan oqillikka, qo‘pollikdan noziklikka yo‘nalganligi tabiiy hol. …

4 / 15

am — obro‘ egasi inson uchun nima yaxshiligini belgilab beradi, o`zni tutish qonun-qoidalari va me’yorlarini ham o‘ylab topadi, o‘rnatadi. insonparvarlik axloqi esa bu qonun-qoidalar va me`yorlarni o‘zi yaratishi, o`zi boshqarishi hamda ularga o‘zi amal qilishi bilan farqlanadi. qadimgi dunyo axloqshunosligi. amaliy axloqning dastlabki namunalari bundan uch yarim ming yil avval dunyodagi birinchi yozuv bo’lmish mix xatda giltaxtalarga yozilgan maqol va matallardir. somir (shumer) alqovlarida (gimnlarida) deyarli barcha bosh ma’budlar ezgulik, adolat, haqiqat va yaxshilik tarafdorlari bo’lganlari uchun xam madhetiladi. chunonchi, yosh ma’budi utu axloqiy me’yorlarning bajarilishini maxsus kuzatib turgan, ma’buda nanshe esa, ba’zi matnlarda haqiqat adolat va shafqathomiysi sifatida tasvirlanadi. lekin, ayni paytda, ma’budlar tomonidan o’rnatilran “me” deb atalran qonunlar ro’yxatidan olam harakatini tartibga solish, uninr to’xtovsiz va uyg`un bo’lishini taminlash maqsadida yuqoridagi axloqiy fazilatlar bilan birralikda – “yolg`on”, ”nifoq”, “gina”, “kudupat”, “qo’rquv” tushunchalari xam o’rin olgan. shuningdek somiriylarning maqol va matallari, xikmat-iboralari ham diqqatga sazovor, ularning ko’pchiliri umuminsoniy xikmatlar …

5 / 15

. 2.qadimgi turonzamin va eronzamindagi axloqiy tafakkur taraqiyoti zardushtiylik dinining vujudga kelishi bilan bog`liq taxminan bundan xxx asr muqaddam yoyila boshlagan bu dinning qadimgi xorazmda yaratilgan “avesto” deb atalgan muqaddas kitobida asosiy axloqiy fazilatar va illatlar sanab o’tiladi, talqin etiladi. unda zardushtiylik iloxi axura-mazda-ezgulik, ahriman esa yovuzlik timsoli sifatida namoyon bo’ladi: ezgulik va yovuzlik, yorug`lik va zulmat, hayot va mamot o’rtasidagi abadiy ko’rashining ibtidosi aks etadi. “abadiy ezgulik”, “ezgu niyat”, “ezgu tartib”, “ilohiy tobe’lik”, kabi ezgu tushunchalar real ma’no kasb qilib, insoniylashgan qiyofadagi ma’budlar siymosida namoyon bo’ladi, ular axura-mazda atrofida yaxshilik urug`ini sepib yuradi. bunday tushunchalarning aksi esa axriman atrofidagi yovuz kuchlarda reallashadi. yovuz fikr tajassumi apa mana, so’lish va o’lim timsoli tuarvi hamda zarik ismli devlar shular jumlasidandir. daochilik ta’limotining asoschisi lao-stzi (miloddan avvalgi vi - v asrlar) yipik namoyondasi chjuan-stzi (miloddan avvalgi 369-286 yillar) xisoblanadi. lao-stziga nisbat beriladigan “dao de stzin” kitobida daochilikdagi asosiy yunalishlarning moxiyat aks etgan. …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etika"

12-mavzu. etika reja: 1.etikaning mohiyati va ahamiyati. 2.etikaning asosiy kategoriyalari 3. sharq va g‘arb mutafakkirlarining axloqiy qarashlari. axloqning shakllanishiga oid genetik va diniy yondashuvlar tasnifi. 4..zamonaviy axloqiy tarbiyada kosmopolitizmga moyillik. 5 muomala madaniyati –ahloqiy madaniyatninh tarkibiy qismi 6. kasbiy axloq va mehnat etikasi. tayanch tushunchalar: etika, ahloq, ahloqshunoslik, etik kategoriyalar, nikoh, oila, muomala madaniyati,ahloqiy madaniyat. ahloqiy ong,, etik muammolar v.h. 1.axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo`lgan qadimiy fan. u bizda “ilmi ravish”, “ilmi axloq”, “axloq ilmi”, “odobnoma” singari nomlar bilan atab kelingan. g`arbda esa “axloqshunoslik” “etika” nomi bilan mashhur. biz ham yaqin-yaqingacha ushbu atamadan foydalani...

This file contains 15 pages in DOCX format (54.7 KB). To download "etika", click the Telegram button on the left.

Tags: etika DOCX 15 pages Free download Telegram