bilish falsafasi

PDF 15 стр. 356,9 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 15
5-mavzu: bilish falsafasi. reja 1. gnoseologiyaning predmeti, yo`nalishlari va o`ziga xos xususiyatlari. 2. bilish shakllari, predmeti va darajalari. 3. bilishda haqiqat muammosi va uning asosiy shakllari. 4. gnoseologiyada metod, metodologiya va metodika. mavzuning tayanch tushunchalari: gnoseologiya, ratsionalizm, irratsionalizm, sensualizm, empirizm, apersepsiya, persepsiya, agnostiklar, skeptiklar, paradigma, gipoteza, haqiqat, metod, metodologiya, metodika, dialektika, metafizika, sofistika, eklektika, sinergetika, dogmatika, intuitsiyа. 1. gnoseologiyaning predmeti, yo`nalishlari va o`ziga xos xususiyatlari. bilish nazariyasi, yoki gnoseologiya falsafiy ta`limotlarning ajralmas qismidir. gnoseologiya yunoncha so`z bo`lib, ―gnosis‖ – bilish, ―logos‖ – ta`limot, nazariya ma`nolarini bildiradi. gnoseologiya bilish nazariyasi, ―bilish haqidagi ta`limot‖ ma`nolarini anglatadi. gnoseologiyaning predmetini - subyektning bilish faoliyati, tamoyillari, qonuniyatlari, shakllari, bosqichlari va darajalari, shuningdek, shu tamoyil va qonunlardan kelib chiqadigan, haqiqiy bilimga erishilishini ta`minlaydigan talablar va mezonlarni o`rganish tashkil etadi. bilish nazariyasi bilish jarayonining oddiy, kundalik darajasini ham, bilishning umumiy ilmiy shakllari va metodlarini ham tadqiq qiladi. falsafiy adabiyotlarda, shu jumladan falsafiy qomuslar va lug`atlarda «gnoseologiya» atamasi …
2 / 15
k diniy e`tiqodlarning gnoseologik mohiyatini o`rganish bilan shug`ullanadi. umuman olganda, gnoseologiya ong, bilim, bilishni o`rganish bilan shug`ullanadi. shaxsiy va ijtimoiy tajribada biz ongning mavjudligini aniq sezamiz, ongning o`z-o`ziga, boshqa odamlarga va umuman jamiyatga ta`siri natijalarini fiziologik darajada his qilamiz va ko`ramiz. ayni vaqtda, ongning o`zi ko`rinmaydi. moddiy dunyo hodisalaridan farqli o`laroq, ongni kuzatish mumkin emas. u go`yo vaqt va makon chegaralaridan tashqarida turadi. gnoseologiyaning vazifasi bu ko`rinmas ongni idrok etish, uning moddiy narsalar va hodisalar dunyosi bilan o`zaro aloqalarini aniqlash, uni o`z muhokama va tadqiqot predmetiga aylantirishdan iborat. bilish jarayoni, bu – to`laligicha ratsional, faqat aqlga bo`ysunuvchi, formal, jarayon emas, chunki u tirik kishilar tomonidan amalga oshiriladi, shu sababli bilish emotsional elementlarni – iroda, niyat, istaklarni ham o`z ichiga oladi. gnoseologiyada olamni bilish bilan bog`liq ko`plab ta`limotlar mavjud bo`lib, ular bilishning o`ziga xos xususiyatlarini belgilab beradi. ratsionalizm (lot. ratio - aql, aql-idrok) - aqlni bilish va kishilar xulq-atvorining asosi deb …
3 / 15
ada ratsionalizmga zid bo`lgan oqimlarni aks ettiradi. dunyoni bilishda inson maʼnaviy hayotining tafakkurdan tashqari tomonlari: iroda, bevosita mushohada, hissiyot, intuitsiya, xayol (fantaziya), instinkt va shu kabilarni birinchi o`ringa qo`yadi. irratsionalistlar fikricha, inson obyektiv voqelikning barcha sir-asrorlarini aql yordamida bilishga qodir emas, voqelik esa qonuniyatlardan xoli, tasodiflarga, ko`r-ko`rona irodaga bo`ysunadi. irratsionalizm yo`nalishiga valyuntarizm, hayot falsafasi, intuitivizm, pragmatizm va ekzistensializm kabi falsafiy oqimlarga xos. sensualizm (lot. sensus - sezgi, his) - bilish nazariyasida sezgilarni bilishning asosiy manbai deb eʼtirof etuvchi yo`nalish. bilishning mohiyatini sezgi organlarining faoliyatiga bog`lab tushuntiradi. sensualizm ratsionalizmga qarama- qarshi bo`lib, hissiy va ratsional bilimlarning o`zaro aloqadorligi, imkoniyatlarini o`zicha talqin etadi. sensualizm vakillari bilimlar odamga tug`ma ravishda berilmagan, u hayotiy tajriba davomida shakllanib, rivojlanib boradi, deb hisoblaydi, ilmiy bilish jarayonida induktiv xulosa chiqarishni deduktiv xulosa chiqarishdan ustun qo`yadi. sensualizmning "hislarda bo`lmagan narsa aqlda bo`lmaydi" degan asosiy tamoyiliga hissiy bilishlar obyektiv dunyo bilan bog`liq deb hisoblagan materialistlar ham, hissiy bilish tashqi …
4 / 15
a o`zini qurshagan dunyoni idrok etishi orqali aks etadi. falsafada idrok etishni persepsiya (lotincha «perception» - idrok etish) deb atash odat tusini olgan. golfrid velgelm leybnits tashabbusiga ko`ra, persepsiya deb, o`zini qurshagan dunyodagi narsalar va hodisalarni sezgilar orqali idrok etishga aytiladi, borliqni aql bilan anglash, bilish va ularni g`oyalarda ifodalash esa apersepsiya deb ataladi. inson aqli bilish pillapoyasidan yuqoriga ko`tarilar ekan, har bir yangi pog`onada qayta-qayta quyidagi savolga javob topishga harakat qiladi: qanday qilib bilish mumkin, umuman dunyoni bilish mumkinmi? bilishning chegaralari bormi? bu savolga javob berishga urinishda uch asosiy yo`nalishni optimizm, skeptitsizm va agnostitsizmni farqlash mumkin. optimistlar dunyoni bilish mumkinligini ta`kidlaydilar, agnostiklar, aksincha, buni rad etadilar. skeptiklar esa, dunyoni bilish mumkinligini inkor etmaydilar, biroq bilimning haqiqiyligiga shubha bildiradilar. odatda, skeptitsizm paradigmalar, qadriyatlar, ijtimoiy tizimlar va hokazolar o`zgarayotgan davrda, ilgari haqiqiy deb hisoblangan xulosalar fan va amaliyot olgan yangi ma`lumotlar nuqtai nazaridan soxta, asossiz bo`lib chiqqan holda ravnaq topadi. skeptitsizm …
5 / 15
: biz biladigan narsa (fenomen) va o`z holicha mavjud bo`lgan narsa (noumen) mutlaqo har xildir. biz hodisalar mohiyatini qay darajada teran anglamaylik, bizning bilimimiz baribir o`zicha mavjud bo`lgan narsalardan farq qiladi. shunday qilib, kantning fikricha, bizning ongimizga, hissiyotimizga, tafakkurimizga bog`liq bo`lmagan narsalar olami mavjud. uni faylasuf «narsa o`zida» sifatida ta`riflaydi. kant fikriga ko`ra, shunday bir subyekt borki, uning uchun bilim darajasi mavjud emas. uning bilimi doimo to`liq va haqiqiydir. bu subyekt – xudo. garchi kant diniy e`tiqod manfaatlarini ko`zlab bilimni chegaralab qo`ygan bo`lsa-da, u ayni vaqtda axloqning e`tiqoddan mustaqil ekanligini ta`kidlashga harakat qiladi. axloq dinga emas, balki aksincha, har qanday din axloqqa asoslanmog`i kerak, degan xulosaga keladi. 2. bilish shakllari, predmeti va darajalari. bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o`rganish falsafa tarixida muhim o`rin egallab kelmoqda. inson o`z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va, nihoyat, o`z-o`zini o`zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bilish falsafasi"

5-mavzu: bilish falsafasi. reja 1. gnoseologiyaning predmeti, yo`nalishlari va o`ziga xos xususiyatlari. 2. bilish shakllari, predmeti va darajalari. 3. bilishda haqiqat muammosi va uning asosiy shakllari. 4. gnoseologiyada metod, metodologiya va metodika. mavzuning tayanch tushunchalari: gnoseologiya, ratsionalizm, irratsionalizm, sensualizm, empirizm, apersepsiya, persepsiya, agnostiklar, skeptiklar, paradigma, gipoteza, haqiqat, metod, metodologiya, metodika, dialektika, metafizika, sofistika, eklektika, sinergetika, dogmatika, intuitsiyа. 1. gnoseologiyaning predmeti, yo`nalishlari va o`ziga xos xususiyatlari. bilish nazariyasi, yoki gnoseologiya falsafiy ta`limotlarning ajralmas qismidir. gnoseologiya yunoncha so`z bo`lib, ―gnosis‖ – bilish, ―logos‖ – ta`limot, nazariya ma`nolarini bi...

Этот файл содержит 15 стр. в формате PDF (356,9 КБ). Чтобы скачать "bilish falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bilish falsafasi PDF 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram