falsafa va uning jamiyat hayotidagi roli

DOCX 20 pages 118,9 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 118,9 KB

Fayl turi DOCX

Pages 20

Updated Dek 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

1-mavzu: falsafa va uning jamiyat hayotidagi roli. reja: 1. falsafa fanining predmeti, asosiy muammolari va ularning o`ziga xosligi. 2. falsafaning asosiy yo`nalishlari, sohalari va vazifalari. 3. dunyoqarashning tuzilishi va uning tarixiy shakllari. 4. hozirgi davr o`zbek falsafasining asosiy masalalari va ularni o`rganish vazifalari. mavzuning tayanch tushunchalari: falsafa, dunyoqarash, mifologik, diniy va falsafiy dunyoqarash, donishmandlik, ontologiya, gnoseologiya, praksiologiya, metodologiya, metod, qonun, substansiya, metafizika, falsafaning milliyligi, o`zbek falsafasi, falsafaning funksiyalari, demokratiya, huquqiy davlat, erkinlik, ozodlik, mustaqillik, mafkura, ma`naviyat. 1. falsafa fanining predmeti, asosiy muammolari va ularning o`ziga xosligi. falsafa – insoniyat ma`naviy madaniyatining mahsuli bo`lib, u qadimgi yirik sivilizatsiya markazlari bo`lgan misr, bobil, markaziy osiyo, hindiston, xitoy, qadimgi yunoniston va rimda shakllangan. “filosofiya” atamasi qadimgi yunonchadan kelib chiqqan “phileo – sevaman va sophia – donishmanlik” so`zlaridan yasalgan bo`lib, aynan ma`nosi donishmandlikni sevish demakdir. antik davr faylasuflaridan biri diogen laertskiy (eramizning ii asri oxiri - iii asri boshlari) bergan ma`lumotiga ko`ra, “filosofiya” so`zi …

2 / 20

larni diqqat bilan kuzatadilar. hayot ham shunday, odamlarning katta guruhi boylik va shon-shavkat orttirish maqsadida yelib-yuguradilar. ana shu olomon orasida shunday kichik guruh borki, ular atrofdagilarni kuzatadilar, voqea-hodisalarni, inson tabiatini tadqiq etadilar. haqiqatni anglash ularning eng sevimli amalidir. ana shu toifadagi odamlar faylasuflar – donolikni sevuvchilar, deb ataladi. ular sofoslar, ya`ni donishmandlar emas, chunki tom ma`noda donishmandlik yolg`iz xudoga xos sifat. bandalar esa donishmandlikka intilish bilan kifoyalanadilar xolos”. pifagorning fikricha, falsafaning vazifasi - haqiqatni izlashdan iborat. bunday fikrni qadimgi yunon faylasufi geraklit (mil.avv. 520-460) ham ilgari surgan edi. aflotun (mil.avv. 428-347)ning aytishicha, falsafaning vazifasi abadiy va mutloq haqiqatga erishishdir. ba`zi falsafiy tizimlarda falsafa oliy bosh ibtido yoki birinchi sabab to`g`risidagi fan deb ta`riflanadi. arastu (mil.avv. 384-322) ta`limotida, u «barcha mavjudotning ibtidosi va sabablari to`g`risidagi fan» deyilgan bo`lsa, markaziy osiyolik mutafakkir abu ali ibn sino falsafani «mutlaq borliq to`g`risidagi oliy fan» deb ta`riflagan. boshqa ta`limotlarda esa falsafa «to`g`ri fikrlash orqali erishilgan …

3 / 20

shmandlikka boradigan) va xaratupat (donishmandlikka yetishgan) degan so`zlar ishlatilgan. buyuk mutafakkir forobiy falsafa so`zini hikmatni qadrlash deb talqin etgan. shunday qilib, falsafaning mohiyati haqida so`z ketganda ayrim mutafakkirlar uni haqiqatni izlashda, boshqalari - haqiqatni o`z shaxsiy manfaatlariga moslashtirishda deb tushunadilar; bir xillari o`z fikrlarini osmon tomon, boshqalari esa - yerga yo`naltiradilar; bir xillari allohga, boshqalari esa - odamga murojaat qiladilar; bir xillari uchun falsafa o`z-o`zicha ahamiyatga ega, boshqalarning fikricha, falsafa jamiyat va insonga xizmat qilishi kerak. bularning barchasi falsafaga yondoshuvlarning xilma-xilligi, uning predmetini tushunishda turlicha qarashlar mavjudligini ko`rsatadi. bugungi kunda haqiqatni izlash faqat falsafaga taalluqli bo`lmay, barcha mavjud fanlar o`z sohalarida dunyoni o`rganish, uning qonunlari va haqiqatga erishish yo`llarini tadqiq etish bilan shug`ullanib kelmoqdalar. biroq haqiqatni izlash eng avval aynan falsafadan boshlangan. falsafa kishilarga olam to`g`risida yaxlit tasavvur beradi, boshqa fanlar esa, uning ayrim jihatlarini o`rganadi. falsafa asrlar davomida dunyoqarash xususiyatiga ega bo`lgan va doimo kishilar e`tiborini o`ziga tortib kelgan …

4 / 20

lar jamiyatda har doim ham hurmat-e`tiborga sazovor bo`lishgan, chunki ular hayotda uchraydigan ko`plab muammolarning oqilona yechimini topishga yordam berishgan. shuning uchun ham qadimdan jamiyatni faylasuflar boshqarishi kerak degan tushuncha shakllangan. qadimgi davrlarda har tomonlama chuqur bilim va katta hayotiy tajribaga ega bo`lgan, inson ma`naviyatini boyitish va haqiqatni bilishga intiluvchi kishilarni faylasuf deb ataganlar. fozil va komil insonlargina falsafa bilan shug`ullanganlar. aslida, o`sha davrlarda falsafani o`rganish deyilganda, ilmning asoslarini egallash ko`zda tutilgan. grek mutafakkiri geraklit (mil.avv. 520-460 yillar) shogirdlariga murojaat qilib, «do`stim, sen hali yoshsan, umringni bekor o`tkazmay desang, falsafani o`rgan», deganda aynan ana shu haqiqatni nazarda tutgan. boshqa bir buyuk yunon faylasufi epikur (mil.avv. 470-399 yillar) bu haqiqatni quyidagicha ifoda etgan: «o`z-o`zingni yerga urish, tubanlashish nodonlikdan boshqa narsa emas, o`zligingdan yuqori turish esa - faylasuflikdir». xuddi shuningdek, sharqda ham konfutsiy va moniy, xorazmiy va forobiy, imom buxoriy va imom termiziy, beruniy va ibn sino, naqshband va navoiy kabi donishmand bobolarimiz …

5 / 20

krlar saqlanib qolgan. bunday tasavvurlarning paydo bo`lishiga sabab, qadimda insoniyatga uni o`rab turgan olam haqida ma`lum bo`lgan barcha bilimlar “naturfalsafa”, ya`ni tabiat falsafasi doirasiga kirgan va u falsafaning ilk shakli siftida mavjud bo`lgan. asrlarning o`tishi, insonning tabiat, jamiyat, inson haqidagi ilmiy bilimlarining ko`payib borishi, taxminan xvii-xviii asrlardan boshlab ularning mustaqil fan sohalari sifatida ajralib chiqishiga olib keldi. shu tariqa avval mexanika, matematika, astronomiya, meditsina kabi tabiatshunoslik fanlari, so`ngra esa ijtimoiy fanlar ham mustaqil rivojlana boshladi. to`g`ri, qadimgi sivilizatsiyalarda bu sohalarga oid bilimlar, tasavvurlar bo`lgan, lekin ular aniq eksperiment va argumentlangan mantiqiy tahlilga qurilgan alohida fan sohalari sifatida hali mavjud emas edi. qadimgi yunonistonda fanlarning barchasini, ular qanday ilmiy masalalar bilan shug`ullanishidan qat`i nazar, filosofiya deb ataganlar. u ham ijtimoiy borliq, ham tabiat to`g`risidagi ilm hisoblanar edi. shu ma`noda, dastlabki filosofiya olam va unda insonning tutgan o`rni haqidagi qarashlar tizimi bolib, dunyoni ilmiy bilish zaruratidan vujudga kelgan edi. uning eng asosiy …

6 / 20

i vii-iii asrlarda ushbu fan endigina shakllanib kelayotgan nazariy fikrning ifodasi, olamni yaxlit va bir butun holda tushunish mujassamiga aylangan edi. ushbu fan dastlab saroy ilmi sifatida shaklangan va asosan mulozimlarning tafakkur tarzini ifodalagan. bu fan bilan ko`proq aslzodalar shug`ullangan, uning asosan ular uchun tushunarli bo`lgan muayyan tushunchalari va atamalari, o`ziga xos fikrlash uslublari va bayon qilish tili ham shakllangan. falsafa o`zi qanday fan, u qanday masalalar bilan shug`ullanadi? degan savolga javob berish unchalik ham oson emas, chunki barcha fanlar aniq bir yo`nalishga ega bo`lsa, falsafa universal fandir. shuning uchun ham hozirgi davrda falsafani tabiat, jamiyat va inson tafakkuri taraqqiyotining eng umumiy qonunlari haqidagi fan, degan ta`rif keng tarqalgan. falsafa dunyoqarash sifatida insonning olamga bo`lgan munosabatini o`rgansa, fan sifatida o`zining ob`ektiga va predmetiga, kategoriyalari, qonunlari va tamoyillari tizimiga, ilmiy tadqiqotlar bilan shug`ullanuvchi maxsus sohalariga ega. butun olam, ya`ni tabiat, jamiyat va inson tafakkuri rivojining eng umumiy qonunlari falsafaning tadqiqot ob`ekti …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "falsafa va uning jamiyat hayotidagi roli"

1-mavzu: falsafa va uning jamiyat hayotidagi roli. reja: 1. falsafa fanining predmeti, asosiy muammolari va ularning o`ziga xosligi. 2. falsafaning asosiy yo`nalishlari, sohalari va vazifalari. 3. dunyoqarashning tuzilishi va uning tarixiy shakllari. 4. hozirgi davr o`zbek falsafasining asosiy masalalari va ularni o`rganish vazifalari. mavzuning tayanch tushunchalari: falsafa, dunyoqarash, mifologik, diniy va falsafiy dunyoqarash, donishmandlik, ontologiya, gnoseologiya, praksiologiya, metodologiya, metod, qonun, substansiya, metafizika, falsafaning milliyligi, o`zbek falsafasi, falsafaning funksiyalari, demokratiya, huquqiy davlat, erkinlik, ozodlik, mustaqillik, mafkura, ma`naviyat. 1. falsafa fanining predmeti, asosiy muammolari va ularning o`ziga xosligi. falsafa – insoniyat ma`naviy m...

This file contains 20 pages in DOCX format (118,9 KB). To download "falsafa va uning jamiyat hayotidagi roli", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafa va uning jamiyat hayoti… DOCX 20 pages Free download Telegram