minerallar

DOC 168.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1708066575.doc minerallar reja: 1. minerallar haqida umumiy tushuncha 2. minerallarning kristall tuzilishi 3. minerallarning fizik xossalari 4. tog` jinslarini hosil qiluvchi asosiy minerallar tayanch so`z va iboralar: mineral, kvarts, dala shpati, slyuda, kal’tsit, mineralogiya, kristallarining geometrik shakli, minerallarning asosiy fizik xossalari, minerallarning qattiqligi, minerallarning zichligi, minerallarning birikkanligi, minerallarning sinishi, minerallarning yaltiroqligi. minerallar haqida umumiy tushuncha yer qobig`ida, gidrosferada, atmosferada bo`lib turadigan xilma-xil fizik-kimyoviy jarayonlar tufayli vujudga kelgan tabiiy kimyoviy birikmalar yoki sof elementlar minerallar deb ataladi. minerallar tabiatda qattiq, suyuq va gaz holatda uchraydi. hozirgi davrga kelib tabiatda minerallarning 3000 dan ko`proq turi mavjud. lekin tabiatdagi tog` jinslari tarkibida hamma minerallar ham uchrayvyermaydi. tog` jinslari tarkibiga kiruvchi minerallarni jins tashkil etuvchi minerallar deb ataladi. tabiatda ko`pchilik minerallar litosferada tarqalgan qattiq tog` jinslarini tashkil qiladi. kvarts, dala shpati, slyuda, kal’tsit, shular jumlasidandir. suv, neft va tabiatda juda ko`p uchraydigan sof simob kabi tabiiy suyuq moddalar ham minerallar qatoriga kiradi. nihoyat vulqon …

mdan - kam hollarda esa minerallar amorf holida uchrab, shaklsiz massalarni hosil qiladi. kristall ko`rinishdagi moddalarning (minerallarning) asosiy xususiyati, ular tarkibidagi atom va ionlarning qat’iy guruhlar bo`yicha fazoda joylashib, kristall to`rlarni hosil qiladi. geometrik kristall to`r, bir-biri bilan zich bog`langan ko`p yoqlilar (kublar, oktaedrlar, parallelopipedlar, romblar) dan iborat bo`lib, ularning uchlari, markazlari yoki tomonlarining o`rta qismida aniq masofada atomlar (ionlar) joylashgan bo`ladi. kristall to`rining tuzilishidan minerallar kristallarining geometrik shakli kelib chiqadi. masalan: osh tuzi (galit)-kub shaklida, tog` xrustali-prizma shaklida (1-rasm). kristallarda yoqlari, qirralari va uchlari bo`ladi (2-rasm). kristallarda o’qlari, qirralari va uchlari soni hamma kristallarda turlicha bo`ladi. kristallarda simmetriya o`qlari bo`lib, uni o`q bo`yicha aylantirilganda, qirralarini bir-biriga mos tushishidir. masalan, 6 qirrali muntazam prizmani o`z o`qi atrofida 600 ga aylantirilsa uning qirralari, o’qlari va uchlari dastlabki holatiga mos tushadi. demak, bu kristall simmetrik tuzilgandir. simmetriya tekisligi esa kristallarning teng ikkiga bo`luvchi xayoliy tekislik bilan ifodalanib, r-harfi bilan belgilanadi va nihoyat …

nerallarning asosiy fizik xossalari qattiqligi, zichligi, birikkanligi, sinishi, yaltiroqligi, rangidir. ular minerallarning kimyoviy tarkibi va kristal panjaralarning tuzilishiga bog`liq bo`ladi. qattiqligi. minerallarning qattiqligi unga biror qattiqroq bo`lgan moddaning botib kirishiga qarshiligi tushunilib, qattiqligi ma’lum bo`lgan mineral yoki predmet bilan tirnalib aniqlanadi. minerallarning qattiqligini moos shkalasi (2.1-jadval) 2.1-jadval. minerallarning qattiqligini moos shkalasi bo`yicha aniqlanib, unda qattiqligi 1 dan 10 gacha bo`lgan minerallar qattiqlik navbati bilan joylashgandir. mineralni qattiqligini aniqlash uchun uni etalon- mineralning uchi bilan tirnab ko`riladi. agarda ustida iz tushib qolsa, demak tekshirilayotgan mineral, etalon mineralidan yumshoqroq bo`ladi, agar iz qolmasa qattiqroq sanaladi. qattiqliklari bo`yicha minerallarni: yumshoq (2 gacha), o`rtacha (5 gacha), qattiq (5-8 gacha) va juda qattiq (8 dan katta) turlarga bo`lishi mumkin. eng qattiq mineral-olmosdir. korund ham o`z navbatida qattiqligi 9 ga teng bo`lgan yagona mineraldir. zichligi-minerallarning zichligi 0,5 dan 21 g/sm3 gacha bo`lishi mumkin. minerallar zichligiga ko`ra quyidagi guruhlarga bo`linishi mumkin: engil minerallar-zichligi 2,5 g/sm3 dan kichik …

hki yuzasini eslatadi. cho`kirtak sinishda-mineralning singan yuzasidan-tikan chiziqli yo`llar hosil bo`ladi (asbest, kremniy, minerallari). changli sinish-singan yuzada mayda chang zarralari yopishib qolganga o`xshaydi. yaltiroqligi – minerallar sirtiga tushgan yorug`likni ma’lum darajada qaytaradi va ularning ko`rinishi, shunga ko`ra, sirtlari xira, boshqalariniki esa yaltirab turadi. minerallar yaltiroqligi bo`yicha quyidagi ko`rinishlarga ega: metallsimon, shishasimon, sadafsimon, yog`li va och kul rangli. rangi – tabiatdagi minerallarning rangi turli xil ko`rinishda uchraydi. masalan, misning hamma suvli birikmalari yashil yoki ko`k rangda bo`ladi (malaxit, azurit). minerallarning rangi ba’zan ikki xil rangni qo`shilishidan hosil bo`lgan rangda ham tovlanishi mumkin. ularning rangiga tarkibida qo`shilgan begona aralashma ham ta’sir ko`rsatishi mumkin. bularga fe, ni, ti, ca, cu va boshqalar bo`lib, oz miqdorda bo`lsa ham, mineral rangini o`zgartirishi mumkin. tog` jinslarini hosil qiluvchi asosiy minerallar ko`pchilik minerallar tarkibida asosan kislorod, qumtuproq, alyuminiy, temir, kal’tsiy va boshqa kimyoviy elementlar uchraydi. minerallarni kimyoviy tarkibi bo`yicha quyidagi guruhlarga bo`linishi mumkin; 1. oksidlar-eng ko`p tarqalgani-kvartsdir …

) xususiyati xosdir. tabiatda ko`p uchraydiganlaridan; kal’tsit (ohak shpati, tiniqlari-island shpati) caco3, dolomit camg(co3)2 va sidyeritdir (temir shpati) feco3. sul’fatlar-sul’fat kislota tuzlari birikmasi ko`rinishidadir. ular suvli va suvsiz bo`lishi mumkin. suvsiz sul’fatlarga, barit baso4 (og`ir shpat), angidrit caso4(gips uchun xom ashyo) kiradi. suvlilarga-gipstosh caso4 •2h2o, mirabilit na2so4 10 h2o, alunit kal3[oh6 (so4)2 larni kiritish mumkin. galoidlar-galoidvodorod kislotaning tuzlaridir (hcl, hf, hbr). eng ko`p tarqalgan galoid minerallaridan xlorid kislota birikmalari bo`lgan-osh tuzi (nacl) va sil’vindir (kcl). yuqorida nomlari qayd etilgan minerallar yumshoq, katta zichlikka ega emas, ko`pincha oq rang ko`rinishida, lekin begona aralashmalar ta’siri tufayli rangi o`zgarishi mumkin, suvda oson yeruvchan bo`ladi. fosfatlar-fosfat kislotaning tuzlaridir. eng ko`p tarqalgan apatit va uning gilli va qumli aralashmasi- fosforitdir. guruh minerallari ko`p tarqalgan emas, ular turfa rangda bo`lib, qattiq sanaladi. sul’fidlar-yer qobig`ida rudali minerallar, sul’fidlar, oksidlar va gidrooksidlar ko`p uchraydi. maxsus guruhni, sof holda tabiatda uchraydigan yerkin atomdan tashkil etilgan kristalli metallar va nometallar-sof …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "minerallar"

1708066575.doc minerallar reja: 1. minerallar haqida umumiy tushuncha 2. minerallarning kristall tuzilishi 3. minerallarning fizik xossalari 4. tog` jinslarini hosil qiluvchi asosiy minerallar tayanch so`z va iboralar: mineral, kvarts, dala shpati, slyuda, kal’tsit, mineralogiya, kristallarining geometrik shakli, minerallarning asosiy fizik xossalari, minerallarning qattiqligi, minerallarning zichligi, minerallarning birikkanligi, minerallarning sinishi, minerallarning yaltiroqligi. minerallar haqida umumiy tushuncha yer qobig`ida, gidrosferada, atmosferada bo`lib turadigan xilma-xil fizik-kimyoviy jarayonlar tufayli vujudga kelgan tabiiy kimyoviy birikmalar yoki sof elementlar minerallar deb ataladi. minerallar tabiatda qattiq, suyuq va gaz holatda uchraydi. hozirgi davrga kelib tabiatda ...

DOC format, 168.0 KB. To download "minerallar", click the Telegram button on the left.

Tags: minerallar DOC Free download Telegram