mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari

DOCX 17 pages 149.7 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 149.7 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

6-mavzu. mantiq. reja 1. mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. 2. tushuncha va uning turlari. 3. mulohazalarning turlari va o`zaro munosabatlari. 4. xulosa chiqarish va xulosa chiqarishning turlari. tayanch so`zlar: tafakkur shakllari, mantiq qonunlari, tushuncha, hukm, oddiy hukm, murakkab hukm, sub`ekt, predikat, birlashtiruvchi (kon`yunktiv) hukmlar, ayiruvchi (diz`yunktiv) hukmlar, shartli hukmlar, xulosa, deduktiv xulosa, sillogizm, entimema, analogiya, induktiv xulosa, ommaviy induksiya, ilmiy induksiya, argumentlash, dalillash, isbot, raddiya, paradoks, demonstratsiya, asos, tezis, antitezis, sofizm, paralogizm, muammo, savol, faraz, gipoteza, nazariya. 1. mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. mantiq ilmi jamiyat tarixida ikki ming yildan ko`proq davr mobaynida o`rganib kelinadi. uni o`rganish insonga olamni bilish, bilimlarini ko`paytirish, atrofldagi odamlar bilan muloqotini to`g`ri tashkil qilish uchun xizmat qiladi. fikrlash qobiliyatiga ega bo`lgan inson to`g`ri tafakkur shakllari va ular bilan bog`liq qonun-qoidalarni bilib olar ekan, o`z fikrini mantiqan to`g`ri qurishga, asoslangan bo`lishiga, nafaqat o`zining balki boshqalarning ham fikriaridagi noaniqliklarni aniqlashga va tuzatishga o`rganadi. …

2 / 17

«logika» so`zining arabcha ekvivalenti hisoblanadi. «logikos» - «so`z, aql, aql yuritish, qonun» ma`nolarini anglatadi. «mantiq» tushunchasining qamrovi ham «logos»niki kabi bo`lib, uning o`zagi «so`zlashuv» ma`nosini beradigan «nutq» so`zidir. mantiq shakllari orasida quyidagilar muhim o`rinni egallaydi: formal mantiq - mulohazalar va isbotlashning strukturasini analiz qilish, o`rganish bilan shug`ullanuvchi fan bo`lib, unda asosiy e`tibor mazmunga emas, shaklga qaratiladi. noformal mantiq (informal logic) - tabiiy tilda argumentlashni qurish va baholashning noformal standartlarini, uni talqin qilishning usullari va mezonlarini ishlab chiquvchi normativ fandir. nazariy mantiq - muayyan bilimlarning mantiqiy sistemasi yoki mantiqiy nazariyalar yig`indisi bo`lib, ular tabiiy va maxsus formallashgan (sun`iy) til vositasida, ma`lum bir prinsip va aksiomalarga asosan qurilgan. amaliy mantiq - 1) insonlarning tabiiy tafakkurlash jarayonini; 2) nazariy mantiqdan konkret holatlarda foydalanishni, ya`ni dalillash va rad etishni; 3) faoliyat mantig`i, qaror qabul qilish mantig`i, tanlash mantig`i, evristika, prakseologiya, konfliktologiya va boshqa shu turdagi mantiqiy nazariyalar va tadqiqotlarni ifodalaydi. eramizdan avvalgi iv asrdan …

3 / 17

matematik mantiq terminining qo`llanishi uning zamonaviy mantiq bilan qo`llaydigan usullariga ko`ra o`xshashliklarini bildiradi. «simvolik mantiq» termini esa zamonaviy mantiqda mantiqiy tahlil qilish maqsadida maxsus yaratilgan formallashgan tillar qo`llanishini ko`rsatadi. mantiq fanining vazifalari.tafakkur shakllari va qonunlarini o`rganish, ulardan ongli ravishda foydalanish fikrlash madaniyatini o`stiradi, xususan, fikrni to`g`ri qurish malakasini rivojlantiradi, bahs yuritishda o`zining va boshqalarning fikriga tankidiy munosabatda bo`lishga, suhbatdoshining mulohazalaridagi xatolarni aniqlashga, argumentlashdagi zaif bo`g`inlarni ochib tashlashga yordam beradi. muhokamani to`g`ri qurish, formal ziddiyatlar, xatolarga yo`l qo`ymaslikka erishish, aytish mumkinki, o`ziga xos san`at-mantiq san`ati hisoblanadi. bu san`atning nazariy asoslarini chuqur egallagan kishigina uning imkoniyatlarini amaliy muhokama yuritishda namoyish qila oladi. shu o`rinda buyuk mutafakkir farobiyning mantiq ilmining ahamiyati haqida bildirgan quyidagi fikrlarining alohida e`tiborga loyik ekanligini ta`kidlash zarur. u shunday yozadi: “bizning maqsadimiz aqlni, xatoga yo`l qo`yish mumkin bo`lgan barcha xollarda, to`g`ri tafakkurga yetaklaydigan, uning yordamida har safar hulosa chikarayotganda adashishga qarshi ehtiyot choralarni ko`radigan san`atni-mantiq san`atini o`rganishdir. uning asosiy …

4 / 17

qonunlarning buzilishi bilan bog`liq bo`lgan xatolar. tafakkur va uning xususiyatlari. tafakkur bilishning yuqori bosqichi ratsional (lotincha ratio - aql) bilish bo`lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o`rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya`ni qonuniy bog`lanishlar aks ettiriladi. tafakkur (aqliy bilish) hissiy bilish bilan uzviy bog`liq. tafakkur yordamida buyum va hodisalarning mohiyatini tushunishga erishiladi. tafakkur qonunlari. inson bilish jarayonida buyum va hodisalar, ularning sifat, xususiyatlari haqida tushunchalar hosil qiladi, fikr-mulohaza yuritadi, ularni mantiqiy bog`lab, xulosalar hosil qiladi. bu jarayonni tushunish uchun tafakkur shakli va tafakkur qonuni nima ekanligini bilib olish zarur. tafakkur qonunlariga amal qilish to`g`ri, tushunarli, aniq, izchil, ziddiyatsiz, asoslangan fikr yuritishga imkon beradi. aniqlik, izchillik, ziddiyatlardan xoli bo`lish va asoslanganlik to`g`ri tafakkurlashning asosiy belgilaridir. bular mantiqiy qonunlarning asosini tashkil etuvchi belgilar bo`lganligi uchun, ularning har birini alohida-alohida ko`rib chiqamiz. ayniyat qonuni. biror buyum yoki hodisa haqida fikr yuritilganda, ularga xos bo`lgan barcha muhim belgilar, qamrab olinadi. predmet …

5 / 17

zan bu holat bir fikrning tilda turli xil ifodalanishi bilan bog`liq bo`ladi. tilda mavjud bo`lgan omonim va sinonim so`zlarning qo`llanishi ham ba`zan turli fikrlarning o`zaro aynanlashtirilishiga, ya`ni noto`g`ri muhokamaga olib keladi. o`zbek xalqiga xos bo`lgan askiya san`atida ayniyat qonuni talabining ataylab buzilishini so`zlarning o`z ma`nosida emas, balki ko`chma ma`nolarda qo`llanishini kuzatish mumkin. bu o`ziga xos so`z o`yini bo`lib, unda qo`llaniladigan nozik qochirimlar askiya aytuvchining mahoratini ko`rsatadi va tinglovchilarning kulgusiga sabab bo`ladi. nozidlik qonuni. inson tafakkuri aniq, ravshan bo`lishi bilan birga, ziddiyatsiz bo`lishi ham zarur. ziddiyatsizlik inson tafakkuriga xos bo`lgan eng muhim xislatlardan biridir. ma`lumki, obyektiv voqelikdagi buyum va hodisalar bir vaqtda, bir xil sha- roitda biror xususiyatga ham ega bo`lishi, ham ega bolmasligi mumkin emas. masalan, bir vaqtning o`zida, bir xil sharoitda inson ham axloqli, ham axloqsiz bo`lishi mumkin emas. u yo axloqli, yo axloqsiz bo`ladi. bir vaqtning o`zida bir predmetga ikki zid xususiyatning taalluqli bo`lmasligi tafakkurda nozidlik qonuni sifatida …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari"

6-mavzu. mantiq. reja 1. mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. 2. tushuncha va uning turlari. 3. mulohazalarning turlari va o`zaro munosabatlari. 4. xulosa chiqarish va xulosa chiqarishning turlari. tayanch so`zlar: tafakkur shakllari, mantiq qonunlari, tushuncha, hukm, oddiy hukm, murakkab hukm, sub`ekt, predikat, birlashtiruvchi (kon`yunktiv) hukmlar, ayiruvchi (diz`yunktiv) hukmlar, shartli hukmlar, xulosa, deduktiv xulosa, sillogizm, entimema, analogiya, induktiv xulosa, ommaviy induksiya, ilmiy induksiya, argumentlash, dalillash, isbot, raddiya, paradoks, demonstratsiya, asos, tezis, antitezis, sofizm, paralogizm, muammo, savol, faraz, gipoteza, nazariya. 1. mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. mantiq ilmi jamiyat tarixida ikki ming yildan ko...

This file contains 17 pages in DOCX format (149.7 KB). To download "mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq fanining predmeti, tafak… DOCX 17 pages Free download Telegram