mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari

PPTX 86 pages 761.2 KB Free download

86 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 761.2 KB

File type PPTX

Pages 86

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 86

7-mavzu: tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa 1 6-mavzu: mantiq texnologiya, menejment va kommunikatsiya instituti “tillar va ijtimoiy-gumanitar fanlar” kafedrasi fan: “falsafa” ma’ruzachi: m.l.sharipov 6-mavzu: mantiq reja mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. tushuncha va uning turlari. mulohazalarning turlari va o`zaro munosabatlari. xulosa chiqarish va xulosa chiqarishning turlari. belgilar deb, avval aytib o‘tilganidek, predmetlarni bir-biridan farq qiluvchi hamda ularning bir-biriga o‘xshashligini ifoda qiluvchi tomonlarga, xususiyatlarga aytiladi. tushuncha – predmet va hodisalarni ularning umumiy, muhim belgilari orqali aks ettiruvchi tafakkur shaklidir 1. mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. muhim nomuhim tushuncha, hissiy bilish shakllaridan farqli o‘laroq, inson miyasida to‘g‘ridan to‘g‘ri aks etmaydi. u ma’lum bir mantiqiy usullardan foydalangan holda hosil qilinadi. bu usullar taqqoslash, analiz, sintez, abstraksiyalash, umumlashtirishlardan iborat. taqqoslash yordamida predmetlar o‘zaro solishtirilib, ularning o‘xshash, umumiy tomonlari va bir-biridan farq qiluvchi individual belgilari aniqlanadi. taqqoslash tahlilni taqozo qiladi, chunki predmetlarni yaxlit holda solishtirib bo‘lmaydi. ular u yoki bu …

2 / 86

esa, unda fikr qilinayotgan predmetlar yig‘indisini aks ettiradi. masalan, yuqorida misol qilib keltirilgan «fan» tushunchasining hajmi mavjud barcha fanlarni: matematika, fizika, mantiq va hokazolarni o‘zida qamrab oladi. tushuncha o‘zining mazmuni va hajmiga ega. tushunchaning mazmunini unda fikr qilinayotgan predmetning muhim belgilari to‘g‘risidagi axborot tashkil etadi. masalan, “fan” tushunchasining mazmunini fanning muhim belgilari, ya’ni uning amaliyot bilan aloqada ekanligi, predmetlarning birorta sohasiga oid tushunchalar, qonunlar, prinsiplar shaklidagi obyektiv chin (haqiqiy) bilimlar tizimidan iborat bo‘lishi, dunyoqarashning shakllanishida ishtirok qilishi va shu kabilar tashkil qiladi. hajmiga ko‘ra, yakka va umumiy tushunchalar farq qilinadi. yakka tushunchaning hajmida bitta predmet fikr qilinadi. masalan, “mars planetasi”, “o‘zmu asosiy kutubxonasi” va shu kabilar yakka tushunchalardir. umumiy tushunchalar predmetlar guruhini aks ettiradi. “planeta”, “kutubxona” tushunchalari umumiy tushunchalar hisoblanadi. umumiy tushunchalar aks ettiruvchi predmetlarning miqdori chegaralangan va chegaralanmagan bo‘lishi mumkin. masalan, “kimyoviy element” tushunchasida fikr qilinayotgan predmetlar soni chegaralangan. “yulduz” tushunchasi hajmini tashkil qiluvchi predmetlar soni esa cheksiz. fikr …

3 / 86

shunchalar, “qahramonlik” (insonga xos xususi belgilari undan fikran ajratib olinib, alohida aks ettiriladi. masalan, “inson”, “tabiatni” aks ettiradi), “go‘zallik” (borliqdagi predmetlarga xos xususiyatni ifoda qiladi) tushunchalari abstrakt tushunchalardir. mazmuni bo‘yicha yana nisbatsiz va nisbatdosh tushunchalarni ham ajratish mumkin. nisbatsiz tushunchalar nisbatan mustaqil, alohida mavjud bo‘lgan predmetlarni aks ettiradi. “davlat”, “badiiy asar” ana shunday tushunchalardir. nisbatdosh tushunchalar esa zaruriy ravishda bir-birining mavjud bo‘lishini taqozo qiladigan predmetlarni aks ettiradi. masalan, “o‘qituvchi” va “o‘quvchi”, “ijobiy qahramon” va “salbiy qahramon”, “sabab” va “oqibat” tushunchalari nisbatdosh tushunchalar qatoriga kiradi. ba’zi hollarda ijobiy va salbiy tushunchalar ham farq qilinadi. ijobiy tushunchalarning mazmunida predmet unga xos belgilar orqali fikr qilinsa, salbiy tushunchalarning mazmunida predmet unga xos bo‘lmagan belgilar orqali fikr qilinadi. masalan, “savodli kishi”, “vijdonli kishi” – ijobiy tushunchalar, “savodsiz kishi”, “vijdonsiz kishi” esa salbiy tushunchalardir. taqqoslanadigan tushunchalar umumiy belgilarga ega bo‘lgan, mazmuni va hajmi jihatidan bir-biriga yaqin turgan tushunchalardir. masalan, “paxtakor” va “dehqon” tushunchalari ana shunday …

4 / 86

qisman moslik va bo‘ysunish. moslik munosabatidagi tushunchalar bitta predmetni (predmetlar sinfini) aks ettiruvchi tushunchalar bo‘lib, ular bir-biridan faqat mazmuni bilangina farq qiladi. masalan, a b “inson”, “ongli mavjudot” tushunchalari xuddi shu munosabatda mavjuddir. buni quyidagi tuzilma yordamida ko‘rsatish mumkin: a – inson, b – ongli mavjudot. qisman moslik munosabatidagi tushunchalarning hajmi qisman umumiylikka ega. masalan: a – sportchi, b – talaba. а в b a b doiralarning shtrixlangan qismi bir vaqtning o‘zida ham sportchi, ham talaba bo‘lganlarni bildiradi. bo‘ysunish munosabatida tushunchalardan birining hajmi ikkinchisining hajmiga to‘liq kirib, uni tashkil qiluvchi qism hisoblanadi. masalan: a – fan, b – mantiq. a b sig‘ishmaydigan tushunchalar hajmi jihatidan umumiylikka ega bo‘lmagan tushunchalar hisoblanib, bir sinfga kiruvchi har xil predmetlarni yoki predmetlar guruhini aks ettiradi. ularning umumiyligi faqat ana shunda. bu tushunchalar o‘rtasida ham uch xil munosabat bor: birga bo‘ysunish, qarama-qarshilik, zidlik. birga bo‘ysunish munosabati quyidagi tushunchalar o‘rtasida mavjud: a – fan, b – …

5 / 86

oladi. zidlik munosabatidagi tushunchalar qarama-qarshilik munosabatidagi tushunchalardan farqli o‘laroq, bo‘ysundiruvchi tushunchaning hajmini to‘liq qoplaydi. masalan: a – odam, b – e’tiqodli odam, c – e’tiqodsiz odam. в в emas hukm predmetga maʼlum bir xossaning, munosabatning xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shaklidir. hukmning asosiy vazifasi predmet bilan uning xususiyati, predmetlar oʻrtasidagi munosabatlarni koʻrsatishdir. hukmlar tilda gaplar orqali ifodalanadi. hukm mantiqiy kategoriya boʻlsa, gap grammatik kategoriyadir. hukmlar asosan darak gap orqali ifodalanadi. ana shuning uchun ham u doimo tasdiq yoki inkor shakldagi fikrdan iborat boʻladi. 3. mulohazalarning turlari va o`zaro munosabatlari. hukmlar tushunchalarning bogʻlanish usulidir masalan, “sharipov−1-kurs talabasi” hukmida “sharipov” va “1-kurs talabasi” tushunchalarini bogʻlab, aniq shaxs va uning belgisi oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlayapmiz. “ali - valining akasi” hukmida ikki shaxs oʻrtasidagi qarindoshlik munosabatlari aks ettirilmoqda. hukmlar voqelikka mos kelish darajasiga koʻra chin, xato va noaniq (ehtimol, taxminiy) boʻladi. obyektiv voqelikka mos kelgan, uni toʻgʻri ifodalagan hukmlar chin, mos kelmaganlari xato boʻladi. …

Want to read more?

Download all 86 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari"

7-mavzu: tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa 1 6-mavzu: mantiq texnologiya, menejment va kommunikatsiya instituti “tillar va ijtimoiy-gumanitar fanlar” kafedrasi fan: “falsafa” ma’ruzachi: m.l.sharipov 6-mavzu: mantiq reja mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. tushuncha va uning turlari. mulohazalarning turlari va o`zaro munosabatlari. xulosa chiqarish va xulosa chiqarishning turlari. belgilar deb, avval aytib o‘tilganidek, predmetlarni bir-biridan farq qiluvchi hamda ularning bir-biriga o‘xshashligini ifoda qiluvchi tomonlarga, xususiyatlarga aytiladi. tushuncha – predmet va hodisalarni ularning umumiy, muhim belgilari orqali aks ettiruvchi tafakkur shaklidir 1. mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari. muhim nomuhim tushuncha, hissiy bilish...

This file contains 86 pages in PPTX format (761.2 KB). To download "mantiq fanining predmeti, tafakkur shakllari va qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq fanining predmeti, tafak… PPTX 86 pages Free download Telegram