кичик осиё тоғлиги

DOC 52,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404129042_51097.doc кичик осиё тоғлиги кичик осиё тоғлиги ўрта денгиз, қора денгиз ва мармар денгизи ўраб турган кичик осиё ярим оролида жойлашган. бу денгизлар ва уларни туташтириб турган дарданелл ҳамда босфор бўғозлари орқали европа билан осиё ўртасидаги шартли чстара ўтади. ўрта денгиз ва эгей денгизида кичик осиё қирғоқларига яқин жойлашган кипр, родос ва бошқа ороллар ҳам шу ўлкага киради. кичик осиёда туркиянинг анатолия деб аталадиган осиё қисми жойлашган. кичик осиё тоғлиги шарқда арманистон тоғлиги билан қўшилиб кетган. жанубда унинг чегараси ўрта денгиз қирғоғи билан бориб, искандарон қўлтиғидан жануброқдан ўтади, сўнгра 40° шарқий узунлик билан ван кўли оралиғига боради, шимолда эса, чохор дарёсининг қуйи оқимига тахминан тўғри келади. кичик осиё олд осиё орасида табиати ўрта денгиз бўйига энг яқин бўлган ўлкадир. унинг ғарбий ва жанубий чеккалари тўлиқ ўрта денгиз бўйига киради. ички қисмларида шарқдаги тоғликларга қараганда аридлик даражаси камроқ ва оқмас (берк) ҳавзалар майдони камроқдир. кичик осиёда аҳоли қадимдан зич ўрнашган ва …

пайдо бўлди, қирғоқ бўйи жуда парчаланиб кетди. бу ҳаракатлар вақтида кичик осиё тоғлигининг ҳозирги палахсали тоғ рельефи ҳам вужудга келган. бу рельефда текисланган юзалар ва яқинда яшарган рельеф шакллари аниқ ифодаланган. кўтарилиш эрозия процессларининг жонланишига сабаб бўлди, бу эса тоғ массивларининг, айниқса чеккадаги тоғларнинг жуда парчаланиб кетпшига олиб келди. вулканизм ҳаракатлари ер пўстидаги ёрилишлар билан боғлиқдир, вулканизм тоғликнинг шарқий районлари учун айниқса хосдир. ўлканинг ғарбий қисмида кучли сейсмик ҳаракатлар кузатилади. қаттиқ зилзила 1939 йили ярим оролнинг шимолий қисмида бўлган. тоғликнинг шимолий чеккасидаги тоғ тизмалари системаси умумий ном билан понтия тоғлари дейилади. бу тоғлар қора денгиз томонга тик тушиб келган, фақат айрим жойлардагина қнрғоқ бўйида кичик-кичик пасттекислик ерлар бор. кам сонли қўлтиқлар қуруқликка унчалик узоқ кириб бормайди ва уларни бўйлама чўзилган тоғ тизмаларининг террасали тик ёнбағирлари ўраб олган. шимолий соҳилдаги энг катта қўлтиқлар синоп ва самсун қўлтиқларидир. понтия тоғлари тизмалари иккита параллел грядалар шаклида чўзилган бўлиб, буларни бир-биридан бўйлама водийлар ажратиб …

оғ системасининг пасайган ва парчаланган қисми бўлиб, унинг этагида қизил ирмоқ ва яшил ирмоқ дарёларининг ботқоқ босган дельта текисликлари жойлашган. кичик осиё тоғлигининг жанубий чекка тоғлари системаси умумий ном билан тавр (арманча тородос) тоғлари деб аталади. тавр тоғлари ҳам шимолий тизмалар сингари денгиз томондан ер пўстининг ёш ёриқлари билан чегараланган ва кам ўйилган бўйлама тектоник қирғоқ ҳосил қилган. лекин тоғлар бир қанча жойда қирғоқдан узоқлашиб, кенгбар пасттекисликлар ҳосил бўлган, булар антал, мерси ва искандарон каби кенг қўлтиқларни ўраб туради. бу қўлтиқлар жанубий соҳилда иккита йирик ярим оролликия ва киликия ярим оролларини ажратиб туради. тавр тоғлари альп бурмаланиши системасига киради. уларнинг кўп қисми мезозой оҳактошларидан тузилган, лекин бу тоғларнинг тузилишида шунингдек метаморфик ҳамда кристалл тоғ жинслар ҳам иштирок қилади. 2000-3000 м ли баландликлар кўпчиликни ташкил этади. марказий таврдаги қолдитоғ энг баланд тоғ массиви бўлиб 3734 м га етади. оҳактош тизмалар ва плато баъзи жойларда денгиз бўйига тақалиб келиб, баланд қояларни ҳосил …

баланд. ясси тоғлик устидан айрим палахса тизма тоғлар (масалан, ички тавр) ва якка-якка вулкан тоғлари кўтарилиб туради. булар орасидаги ботиқлар кўп жойда шўр ва қуриб қоладиган кўллар билан банд. ғарбда чеккадаги тоғ тизмалари ва ички ясси тоғликнинг массив тоғлари қирғоққа кўндаланг жойлашган, бунинг оқибатида қирғоқ жуда парчаланган. яқин геологик ўтмишда рўй-берган қуруқлик чўкиши қулай кўрфазлари бўлган риас типли қирғоқнинг вужудга келишига олиб келган. бу соҳилда туркиянинг муҳим порти-измир жойлашган. ўлканинг ўрта денгиз бўйига мансублиги иқлим хусусиятларида энг аниқ акс этади. ғарбда ва жанубда чеккадаги тоғ тизмаларида кўп ёғин тушади. унимг шамолга рўпара ёнбағирларида ёғин миқдори 1000 мм дан ошиб, энг кўп ёғин қиш-баҳор ойларига тўғри келади. шарққа борган сари атлантикадан кеадиган ҳаво массаларининг намлиги камаяди ва ёғин миқдори ҳам сезиларли даражада камаяди. анатолия ясси тоғлигининг шарқий районларида ёғин миқдори 200 мм дан ошмайди. ёғин максимуми баҳор ва қишга тўғри келади, лекин қишда баҳордагига қараганда кам ёғин тушади. понтия тоғларининг шимолий …

мператураси +16°- 20°с дан ошмайди. кичик осиёнинг иқлим шароити қалин дарё шохобчаларининг ривожланишига қулайлик туғдирмайди. ўлка дарёлари камсув ва оқим режими беқарор. қора ва ўрта денгизларга, шунингдек, дажла ва фрот ҳавзасига оқиб борувчи энг йирик дарёлар областнинг шарқидаги тоғлардан оқиб тушади. кичик осиё тоғлигининг энг узун дарёси-қизил ирмоқнинг узунлиги 950 км га етади, у қора денгизга қуйилади. қуйилиш жойида ботқоқлик дельта ҳосил қилади. дарёнинг юқори ва қуйи оқими сокин, кўп тирсаклар ҳосил қилиб оқади. ўрта оқимида қизил ирмоқ чуқур даралар ҳосил қилиб тоғларни кесиб ўтади. яшил ирмоқ ва бошқа дарёлар узунлиги қнзил ирмоқдан анча кам. катта мендерес (қадимги меандр) дарёси ғарбда ўрта денгизга қуйилади. бу дарё ҳосил қилган тирсакларнинг кескин бурилиши билан танилган, унинг тирсаклари меандралар деб аталган. ярим оролнинг дарёлари кема қатнови аҳамиятига эга бўлмаса ҳам, лекин аҳолини сув билан таъминлаш манбаи сифатида ва суғоришда катта аҳамиятга эга. дарёларнинг баъзи бирларига тўғонлар ва сув омборлари қурилган. ўлканинг кўллари тектоник …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "кичик осиё тоғлиги"

1404129042_51097.doc кичик осиё тоғлиги кичик осиё тоғлиги ўрта денгиз, қора денгиз ва мармар денгизи ўраб турган кичик осиё ярим оролида жойлашган. бу денгизлар ва уларни туташтириб турган дарданелл ҳамда босфор бўғозлари орқали европа билан осиё ўртасидаги шартли чстара ўтади. ўрта денгиз ва эгей денгизида кичик осиё қирғоқларига яқин жойлашган кипр, родос ва бошқа ороллар ҳам шу ўлкага киради. кичик осиёда туркиянинг анатолия деб аталадиган осиё қисми жойлашган. кичик осиё тоғлиги шарқда арманистон тоғлиги билан қўшилиб кетган. жанубда унинг чегараси ўрта денгиз қирғоғи билан бориб, искандарон қўлтиғидан жануброқдан ўтади, сўнгра 40° шарқий узунлик билан ван кўли оралиғига боради, шимолда эса, чохор дарёсининг қуйи оқимига тахминан тўғри келади. кичик осиё олд осиё орасида табиати ўрта ...

Формат DOC, 52,5 КБ. Чтобы скачать "кичик осиё тоғлиги", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: кичик осиё тоғлиги DOC Бесплатная загрузка Telegram