осиё - шаклланиш тарихи, рельфи, фойдали казилмалари

DOC 76,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1350548987_16477.doc осиё: шаклланиш тарихи, рельефи, www.arxiv.uz осиё: шаклланиш тарихи, рельефи, фойдали қазилмалари р е ж а : 1. географик ўрни. 2. геологик тузилиши ва фойдали қазилмалари. 3. рельефи ва фойдали қазилмалари. евросиё материгининг тахминан 54 млн. кв. км. бўлган умумий майдонидан 43 млн. кв.км.га яқини осиёга туғри келади. осиё асосан мўътадил ва субтропик географик кенгликларда жойлашган европадан фарқ қилиб, субарктика, мўътадил ва субтропик географик кенгликларда ҳам, тропик ва экваториал географик кенгликларда ҳам катта майдонларни ишғол қилган. осиё 53° шимолий кенглик билан 12° жанубий кенглик оралиғида жойлашган. осиё ғарбдан шарқка томон ҳам жуда катта масофага чўзилган субтропик кенгликдадир. майдоннинг катталиги, унинг марказий қисмларининг океанлардан анча узоқлиги, атмосфера циркуляцияси ва орография хусусиятлари билан биргаликда осиёнинг ички районларида континентал иқлим ҳамда курғоқчил ландшафтларнинг хукмронлик қилишига сабаб бўлган. осиёнинг қурғоқчил районлари материкнинг ички континентал қисмида жойлашган. осиё табиати яқин геологик ўтмишда бу қитъага ўша вақтда туташиб турган материклар: шимоли-шарқда шимолий америка, жануби-шарқда австралия, жануби-ғарбда …

материкдан 800-1000 км гача ва ундан ҳам кўпрок узоқлашган. бу ёй шаклидаги ороллар занжирининг асосийлари курил-камчатка, сахалин-япон, рюкю-корея, калимантан-лусон-тайвань ва зонд ороллари занжирларидир. осиёни ўраб олган океан ва денгизларнинг сув массаси қитъа табиатига катта таъсир кўрсатади. лекин бу таъсир ҳамма жойда бир хил эмас. қуруқлик ғоят кенг эканлиги, унинг исиши ва совишида мавсумий тафовут кескин рўй бериши сабабли осиёнинг бутун жануби-шарқий ҳамда қисман жанубий чеккалари атмосферанинг муссон циркуляцияси таьсиридадир. осиёнинг ички районларига нам денгиз ҳаво массаларининг қириб келишини улар йўлида тўсиқ бўлиб турган тоғ тизмалари чеклаб қўйган. осиёнинг баъзи катта-катта районлари шу вақтга қадар суст ўзлаштирилган ва кам текширилган. унинг бошқа жойларини одам жуда қадимдан ўзлаштирган ва бу ерларда ахоли зич яшайди. осиё айрим қисмларининг табиатини ўрганаётганда шу нарсани назарда тутмоқ керакки, ахоли зич жойлашган районларда табиат ўзининг дастлабки қиёфасини йўқотган. 2. геологик тузилиши. осиё ер юзасининг тўртдан уч қисмидан ортиқроғини турли баландликдаги ва шаклдаги тоғ тизмалари ҳамда тоғликлар, ясси …

лар жойлашган. шу билан бирга бу ерларда тоғ тизмалари маълум бир томонга йўналмаган. арабистон ва хиндистон ярим оролларида ўртача баландликдаги ва паст платолар ҳамда ясси тоғликлар кўпчиликни ташкил этади. осиёнинг ғарбий сибирь ва турон текисликларидан бошқа текисликлари катта эмас. текисликлар осиёнинг ички районларида ҳам, чеккаларида ҳам бор. осиёнинг пастак текисликлари унинг чеккаларида жойлашган. текисликлар тоғлар билан ўралган бўлиб, улар тоғларда емирилган маҳсулотлар, асосан аллювиал жинслар билан тез тўлиб боради. шу сабабли пастак текисликлар майдони айниқса денгиз томонга, яъни дельта қисмлари томонга ўсиб боради. чеккадаги пастак текисликларга месопотамия, хинд-ганг, иравади, меконг, шимолий хитой ва сунляо пасттекисликларини мисол қилиб кўрсатиш мумкин. гипсометрик ва тектоник карталар бир-бирларига таққосланса, осиёдаги йирик рельеф шаклларининг асосий тектоник бўлакларга мос келишини осонгина пайқаш мумкин. вахоланки, хозирги рельефнинг кўпгина хусусиятлари тектоник структураларнинг ёши ва тарихи билангина боғлиқ бўлмай, яқин ўтган геологик давр ҳамда хозирги замониннг экзоген жараёнлари билан ҳам боғлиқдир. осиё, аниқроги евросиё қадимий ядро, яъни кембрийдан аввал …

ундай қилиб, неотек-тоник харакатлар турли хил натижаларга олиб келди: материкнинг марказий қисмида баланд тоғлар ва чуқур чўкмалар вужудга келди, чекка районларнинг тектоник тузилиши ҳамда рельефи эса нисбатан кам ўзгарди. тоғларда сув эрозиясининг роли яна ҳам катта бўлган. сув эрозияси ён бағирлардаги дастлабки ўнқир-чўнқирликларни кенгайтирган ҳамда чуқурланган. эрозия натижасида ўйилган жойларнинг чуқурлиги марказий осиёнинг чекка тоғларида уч-тўрт минг метрга етади ва ундан ҳам ортади. бунга вертикал кўтарилишлар, яъни тектоник харакатлар натижасида эрозия базасининг ўзгаришини сабаб қилиб кўрсатиш мумкин. фойдали қазилмалари. осиёнинг бир канча районлари хозирча кам текширилган. бироқ осиёнинг темир, марганец, хром, молибден, вольфрам, қалай, висмут, маргимуш, сурьма, алюминий, мис, қўрғошин, рух, олтин, никель, кобальт, симоб, титан, ванадий шунингдек уран ҳамда торий рудаларига бойлиги хозирнинг ўзидаёк маълумдир. металл рудаларининг асосий запаслари қадимий платформаларда ҳамда массив кристалл ёки метаморфик жинслар ер юзасига чиқиб ётган тоғлик ўлкаларда жойлашган. ёқилги-энергетика қазилмалари одатда тоғ олди ва тоғ оралиғидаги чўкинди жинслар қоплами, платформалар синеклизалари ҳамда чўккан …

ини жуда ўзгартири юборади ва платформага қадимда ҳамда янгидан қўшилган қуруқликлар рельефидаги фарқларни анча камайтиради. тектоник харакатлар рельефнинг йирик эндоген мега шаклларини вужудга келтириш билан бирга рельеф ҳосил килувчи экзоген жараёнларнинг йўналишини ҳам олдиндан белгилаб берди, чунки бу харакатлар осиёнинг ички районлари билан чекка океан бўйи районларга иқлимининг континенталлигида ҳамда оқим шароитларида кескин фарқларни вужудга келтирди. хорижий осиёда геологик тузилишига ва ҳам эндоген, ҳам экзоген жараёнлар натижасида таркиб топган рельеф шаклларига қараб ўн битта йирик морфоструктурали районни ажратиб курсатиш мумкин. арабистон ва хиндистон ярим оролларининг рельефи кристалл ва метаморфик замин устида ётувчи пенепленларнинг кенг тарқалганлиги билан ажралиб туради. ярим оролларнинг ички қисмларини ёш дислокациялар бузиб туради. айниқса улар ярим оролларнинг ғарбий чеккаларида кучли ривожланган. арабистон ярим оролининг ғарбий қисмларида баландлик амплитудаси катта. бу ерда -748 метрли ўлик денгиздан баландлиги 3000 метргача бўлган тоғ массивлари мавжуд. арабистон ва хиндистон ярим ороллари шимолда хамда шимолий шарқда тоғ тизмаларига паралел холда чўзилган месопотамия …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"осиё - шаклланиш тарихи, рельфи, фойдали казилмалари" haqida

1350548987_16477.doc осиё: шаклланиш тарихи, рельефи, www.arxiv.uz осиё: шаклланиш тарихи, рельефи, фойдали қазилмалари р е ж а : 1. географик ўрни. 2. геологик тузилиши ва фойдали қазилмалари. 3. рельефи ва фойдали қазилмалари. евросиё материгининг тахминан 54 млн. кв. км. бўлган умумий майдонидан 43 млн. кв.км.га яқини осиёга туғри келади. осиё асосан мўътадил ва субтропик географик кенгликларда жойлашган европадан фарқ қилиб, субарктика, мўътадил ва субтропик географик кенгликларда ҳам, тропик ва экваториал географик кенгликларда ҳам катта майдонларни ишғол қилган. осиё 53° шимолий кенглик билан 12° жанубий кенглик оралиғида жойлашган. осиё ғарбдан шарқка томон ҳам жуда катта масофага чўзилган субтропик кенгликдадир. майдоннинг катталиги, унинг марказий қисмларининг океанлардан анча узо...

DOC format, 76,0 KB. "осиё - шаклланиш тарихи, рельфи, фойдали казилмалари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: осиё - шаклланиш тарихи, рельфи… DOC Bepul yuklash Telegram