geourbanistika

DOC 69.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351140476_21887.doc geourbanistika geourbanistika yoxud shaharlar geografiyasi aholi va aholi manzilgohlari, umuman, iqtisodiy va sotsial geografiyaning eng rivojlangan yo`nalishidir. shaharlar boshqa iqtisodiy geografik ob`ektlarga qaraganda o`zining yaxlit, darhol ko`zga tashlanib turishi bilan farqlanadi. buning sababi – ularning ishlab chiqarishni, ijtimoiy – iqtisodiy voqeilikni hududda, geografik xaritada o`ziga xos tasvirlanishidir. ma`lumki, iqtisodiy xaritalarda asosan uch xududiy shakl ko`rsatiladi: chiziqlar yo`llarga mos kelsa, areal yoki maydonlar – qishloq xo`jalik sohalariga, nuqta va tugunlar (tugunchalar) esa sanoat markazlari, shaharlarni aks ettiradi. binobarin, aytish mumkinki, iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy tadqiqot ob`ekti ana shu uchlik, hududiy yoki geografik geometriya hisoblanadi. ularning har birini va ular o`rtasidagi hududiy – iqtisodiy munosabatlarni tahlil etish bu fanning tub masalasidir. shaharlar geografiyasi iqtisodiy va sotsial geografiyaning eng «omadi yurishgan», faol va yetakchi tarmog`i sanaladi. bu ob`ektiv haqiqatni shaharlar bilan shug`ullanuvchi boshqa mutaxassislar ham tan oladilar va e`tirof etadilar. xo`sh, shaharlar geografiyasining bunday yutug`ini boisi nima? avvalambor, ta`kidlash lozimki shaharlar …

iz emaski, har qanday urush – yurishlar muvaffaqiyati va zafari dushmanning shahar va qal`alarini zabt etishda, bo`yso`ndirishda o`z isbotini topgan. demak, qadimda shaharlar butun yurtga, mamlakatga, boylikka nisbat berilgan. ularni turli mamlakat yoki «iqlimlarda» turlicha atashgan: qubba, madaniyat, pol, polis, bolig`, bozor, taun, grad, pur, burg, vil va hokazolar. ayni paytda shaharlar geografiyasining kengligidan dalolat beradi. bundan ko`rinib turibdiki, shaharlar davlatlarning siyosiy hayotida, ularning jahon hamjamiyatida, geosiyosiy tuzilmasida muhim rol o`ynaydi. shaharlarning qudrati ularda mujassamlashgan iqtisodiy salohiyat bilan belgilanadi. shaharlar, eng avvalo, qishloq xo`jaligi bo`lmagan tarmoqlarning hududiy tashkil etish shakli sifatida iqtisodiy jihatdan samarali, serdaromad, harakatchan (dinamik) yo`nalishlarni o`zida mujassamlashtirgan. shu bois har qanday mamlakat milliy iqtisodiyotning tarkibi, rivojlanganlik darajasi va halqaro mehnat taqsimotidagi o`rni undagi shaharlar tizimi, urbanizatsiya jarayoni bilan tavsiflanadi. shu bilan birga shaharlarning ilmiy – texnikaviy, madaniy salohiyatlari ham salmoqlidir. shaharlar bozor iqtisodiyotiga o`tishda asosiy omil bo`lib xizmat qiladi. ularda mavjud bo`lgan bank – moliya tizimlarini bozor …

lug`langan. agar saxroyi yovuzlar shaharlar rivojlanishiga qarshi bo`lgan bo`lsalar, musulmon olamida shaharlar barpo etish va ularni yuksaltirishga katta e`tibor berilgan. o`tmishda shaharlarning goh avj olishi, goh tushkunlikka uchrashi madaniyat (tsivilizatsiya), ijtimoiy rivojlanishning doimiy yo`ldoshi bo`lgan va yana davriy notekisliklar tarix bosqichlarini belgilab bergan. shuning uchun yurtning tarixi, tavsifi ko`p jihatdan uning shaharlari bilan bog`liqdir. har qanday shaharlar azaliy va abadiy muqaddas joylardir. chunki bu joylarda buyuk avliyo va allomalar qabri mavjud. ko`pgina shaharlar ana shunday fazilatga ega. bu borada maka va madina, buxoro, turkiston, samarqand, xiva, toshkent, termiz, g`ijduvon, shahrisabz, chust kabi shaharlarni tilga olish kifoyadir. shaharlarimizning xosiyatli tuprog`i yeru suvi dunyoga mashhur allomalarni bergan. ular esa ismu shariflari bilan o`z navbatida tug`ilgan va yashagan shaharlarini dunyoga mashhur qilishgan abadiylashtirilgan. shaharlarning muqadasligi qadamjoylar va mozorlar bilan bog`liq bo`lgan qabristonlar shaharlarning o`tmish sirlari, tarixini saqlaydi, ulardagi bozorlar esa yurt ijtimoiy hayotini «minnatyurada» mujassamlashtiradi. binobarin, shaharlar shu o`lka diyorning iqtisodiy va sotsial …

i, mahalla axborot o`chog`i vazifasini ado etib kelgan. yurtimizga turli maqsadda tashrif buyurgan sayohatchilar, musofirlar va boshqalar, eng avvalo, shaharlarimizning bozorlarini ta`riflashgan, shaharning katta – kichikligi, mamlakat va yurtda tutgan mavqeini bozor hajmi, unda savdo – sotiq qilinadigan tovarlar, matolar geografiyasi bilan baholanadi. shu sababdan sharq madaniyati va tarixini bozorlarsiz tasavvur qilib bo`lmaydi. bizning «bozor» atamamiz buyuk ipak yo`li orqali yevropaga ulardan esa amerika qit`asiga kirib borgan. halqimiz hayotida bozorlar hozir ham muhim o`rin tutadi. agar mozor va qabristonlarda qadriyatimiz mustahkamligi o`tgan avlodga munosabatimiz o`z aksini topsa, bozorlar yurt boyligi va butligi, halq farovonligining ko`zgusidir. binobarin, shaharlarni iqtisodiy va sotsial geografik o`rganish qadamjoy va bozorlarga ham haqli ravishda katta e`tibor berishni talab qiladi. yuqorida keltirilgan shaharlarning qisqacha ta`rifi ularni o`rganishning nihoyatda serqirrali, qiziqarli va ayni paytda mas`uliyatli ekanligidan dalolat beradi. bu jumboq geograflar hamma vaqt o`ziga xos va betakror o`rinlari bilan ajralib turadi: geografik tadqiqot uchun shaharlarning, eng avvalo, hududiy …

qatorda ular alohida tadqiqot ob`ekti bo`lib ham xizmat qiladi. bu borada, ya`ni shaharlarni iqtisodiy geografik o`rganish tartibi olimlarning ko`rsatmalarimavjud. albatta, shaharlarni o`rganish, avvalambor ularning tarixi, kelib chiqishi, ginetik xususiyatlarini tahlil qilishdan boshlanadi. natijada, asosan tarixiy manbalarga tayangan holda, o`rganilayotgan shahar yoki shaharlarning nima uchun aynan shu joyda va o`tmishning aynan shu bosqichida vujudga kelganligi yoritilib beradi. shaharlarning retrospektiv o`rganish tarixiy tamoyiliga binoan bajariladi: qo`yilgan maqsad nuqtai nazardan o`tmish ma`lum tarixiy davrlarga bo`linadi va har bir davrning shaharni (shaharlar) shakllanishi va rivojlanishiga bo`lgan ta`siri tadqiq etiladi. ammo ilgari qayd qilganimizdek, bu yerda tarixning «ikir – chikiriga» o`tib ketilmaydi. geografiya tarix uchun emas, aksincha, tarix geografiyaga xizmat qilishi kerak. mamlakatimiz shaharlarini o`rganishda ularni bunyod etilganligidan boshlab hozirgi kungacha bosib o`tgan yo`lidagi asosiy tarixiy, davriy voqealar qisqacha ko`rib chiqiladi va ular mavjud borliqdan kelib chiqqan holda baholanadi. boshqacha qilib aytganda, shaharlarning tarixi ular vujudga kelgan va rivojlanib ketgan davr nuqtai nazaridangina emas (bu …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geourbanistika"

1351140476_21887.doc geourbanistika geourbanistika yoxud shaharlar geografiyasi aholi va aholi manzilgohlari, umuman, iqtisodiy va sotsial geografiyaning eng rivojlangan yo`nalishidir. shaharlar boshqa iqtisodiy geografik ob`ektlarga qaraganda o`zining yaxlit, darhol ko`zga tashlanib turishi bilan farqlanadi. buning sababi – ularning ishlab chiqarishni, ijtimoiy – iqtisodiy voqeilikni hududda, geografik xaritada o`ziga xos tasvirlanishidir. ma`lumki, iqtisodiy xaritalarda asosan uch xududiy shakl ko`rsatiladi: chiziqlar yo`llarga mos kelsa, areal yoki maydonlar – qishloq xo`jalik sohalariga, nuqta va tugunlar (tugunchalar) esa sanoat markazlari, shaharlarni aks ettiradi. binobarin, aytish mumkinki, iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy tadqiqot ob`ekti ana shu uchlik, hududiy yoki geo...

DOC format, 69.5 KB. To download "geourbanistika", click the Telegram button on the left.

Tags: geourbanistika DOC Free download Telegram