iqtisodiy rayonlashtirishning dolzarb muammolari

DOC 57.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351076550_21727.doc iqtisodiy rayonlashtirishning dolzarb muammolari reja: 1. geografiyada rayon tushunchasi. 2. iqtisodiy rayonning ta`rifi. 3. iqtisodiy rayonlashtirishning prinsip va omillari 4. iqtisodiy rayonlashtirishning ahamiyati barcha fanlarda bo`lganidek, geografiyaning ham birlamchi, o`zak tushunchasi mavjud-ki, usiz bu fan to`g`risida so`z yuritish aslo mumkin emas. agar turix fani uchun davr, biologiya uchun xujayra, ximiyada molekula tushunchalari ushbu fanlar uchun eng muhim hisoblansa, geografiyada bunday vazifani rayon tushunchasi o`taydi. «rayon» so`zi fransuz tilidan olingan bo`lsada (ingliz tilida u region deb ham yuritiladi), u hozirgi kunda xalqaro, ya`ni baynanminal mazmunga ega. binobarin, uni respublika, parlament, konstitutsiya, landshaft kabi so`zlar qatorida bemalol ishlatish mumkin va katta xatolik bo`lmaydi. xususan, mazkur tushunchani aynan shu shaklda sof geografik birliklar ma`nosida qo`llash zarur. sababi –uni ma`muriy hududlarga tegishli bo`lgan «nohiya» yoki «tuman» ko`rinishiga o`girish balkim mumkindir, biroq haqiqiy geografik rayonni, rayonlashtirishni geogarafik tuman, tumanlashtirish shaklida tatbiq etish o`ta kulgili va noo`rindir. xo`sh, rayon, shu jumladan iqtisodiy rayon nima va …

yo`qligi hammaga ayon va ravshan bo`lmog`i darkor. masalan, farg`ona iqtisodiy rayonini oladigan bo`lsak, bu yerda «farg`ona» ham, «rayon» ham ma`lum hudud, ya`ni geografik ma`noni anglatadi. shu bois, uni «farg`ona iqtisodiy geografik rayoni» shaklida talqin qilishga hech zaruriyat bo`lmasa kerak. rayon tushunchasi va uning mazmun-mohiyati hozirgi zamon tizim-tarkib (sistema-struktura) prinsipiga yoki ilmiy dunyoqarash yondoshuviga ham mos keladi. chunki, rayon o`z navbatida rayonchalardan, ular esa yana nisbatan kichikroq hududiy birliklardan tashkil topadi (xuddi «matryoshka» o`yinchog`idek). ko`rinib turibdiki, rayon bu ko`p bosqichli, pog`onasimon tushunchadir. xuddi shunday, ma`lum bir hududiy sitema o`z tarkibiga ega, bu ham esa o`zidan keyingi pog`onaga nisbatan sistemadir. boshqacha qilib aytganda, har qanday hududiy birlik, agar u ochiq sistema shaklida ko`rilsa, o`zidan kattaroq hududga nisbatan tarkib (sistemacha, kichikroq sistema) va ayni paytda o`zining ichki tuzilishi nuqtai nazardan yaxlit sistemadir. yuqorida keltirilgan misol-farg`ona iqtisodiy rayoni mustaqil o`zbekiston respublikasi milliy iqtisodiyoti tizimida tarkibiy birlikdir. shu bilan birga, u alohida farg`ona, andijon, namangan …

i. turli yo`nalishdagi iqtisodiy rayonlar to`ri va ularning o`zaro hududiy munosabati, joylashuvi, bizning fikrimizcha, iqtisodiy geografik vaziyat yoki holatni yuzaga keltiradi. iqtisodiy geografik jarayon –hududiy mehnat taqsimoti uzluksiz, doimiy bo`lganligi sabali rayonlar to`ri va tarkibi ham o`zgarib boradi. ammo xo`jalikning hududiy tarkibi uning tarmoqlar tarkibiga ko`ra biroz sust o`zgaruvchan bo`ladi. shu bilan birga makroiqtisodiyotning (milliy iqtisodiyotning) hududiy va tarmoqlar tuzilmasi orasida muntazam aloqadorlik mavjud: tarmoqlar tarkibidagi o`zgarishlar xo`jalikning hududiy tarkibiga, ya`ni mintaqaviy iqtisodiyotga ham o`z ta`sirini ko`rsatadi. iqtisodiy rayonlashtirish ma`lum prinsip va omillarga asoslanadi. ulardan eng muhimlari: xo`jalikning ixtisoslashuvi va kompleks (majmua shaklida) rivojlanishi, hududiy yaxlitlik yoki birlik, geografik o`rin, rayon hosil qiluvchi markaz-turli yiriklikdagi shaharlarning mavjudligi, ichki transport va boshqa infrastruktura elementlarining umumiyligi va xokazo. shu 4 qatorda ma`muriy-hududiy birliklar, ularning istiqbol rivojlanish muammolari va ustuvor yo`nalishalri ham e`tiborga olinadi. iqtisodiy rayonlashtirishni ikki xil amalga oshirish mumkin. birinchisida-mamlakat maydoni va uning ma`muriy birliklari turli miqdor va kattalikdagi hududlarga ajratiladi. …

integral (umumiy) va tarmoq rayonlarga bo`linadi. shunday qilib, iqtisodiy rayonlar obyektiv geografik borliq, asosiy maqsad esa ularni to`g`ri ajrata olish, aniqlashdan iboratdir. har qanday mamlakat doirasida iqtisodiy rayonlarning turli-tumanligi pirovard natijada, uning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanganligidan dalolat beradi va ayni paytda bu-ichki hududiy mehnat taqsimoti, iqtisodiy geografik jarayonning chuqurlashuvini aks ettiradi. madomiki iqtisodiy rayonlar har qanday mamlakatda (bu yerda uning maydoni, katta-kichikligi muhim ahamiyatga ega emas) vujudga kelar ekan, mumkin bo`lgan munozara yoki bahslar faqat ularning soni, tarkibi va chegaralari haqida bo`lishi mumkin.masalan, z.m.akromov va p.m.musayev tomonidan yozilgan «o`zbekiston iqtisodiy va ijtimoiy jug`rofiyasi» o`quv darsligida 8 ta iqtisodiy «nohiyalar» ajratilgan: toshkent, farg`ona, mirzacho`l, samarqand, buxoro-qizilqum, qashqadaryo, surxondaryo va quyi amudaryo (biroq, bu o`rinda jo`g`rofiya o`rnida geografiya, nohiya o`rniga rayon iboralarini qo`llash to`g`riroq bo`lar edi). biz yuqorida iqtisodiy rayonlar to`ri va tarkibi vaqt davomida o`zgarib turishini ta`kidlagan edik. shu yo`sinda yondoshadigan bo`lsak, shubhasiz, mustaqil o`zbekiston respublikasining milliy va mintaqaviy iqtisodiyotini mustahkamlash, mamlakatimizning yoqilg`i-energetika, …

tuzilishi va iqtisodiy rayonlari o`rtasida muayyan aloqadorlik mavjud. shu bilan birga alohida viloyatlar xo`jaligi ham iqtisodiy rayon shaklida ko`rilishi mumkin. biroq, bunday toifadagi birliklar ma`muriy-iqtisodiy rayonlardir. aslida ular mamlakatning geosiyosiy tuzilmasini tashkil etadi, haqiqiy (real) geografik rayonlar esa uning geoiqtisodiy tuzilmasini aks ettiradi. ba`zilar iqtisodiy rayon va rayonlashtirishni sobiq ittifoq, kommunistik g`oyalar bilan asossiz bog`laydilar va shu bois undan voz kechish tarafdori bo`lib chiqadilar. haqiqatda esa mutlaqo bunday emas; nazariy g`oya va konsepsiyalar, agar ular chinakkam ilmiy bo`lsa, siyosiy mafkura bilan bevosita bog`liq emas. zero fan, ilmiy tadqiqot natijalari millat va elatni bilmaydi, ularning olamshumul, baynalminal ahamiyati ham ana shunda. qolaversa, rayonlashtirish g`oyalari faqat sobiq sovet davrida vujudga kelmagan, ular undan oldinroq ham mavjud edi. hozirgi kunda ham har qanday mamlakat (ijtimoiy tuzumidan qat`iy nazar) iqtisodiy geografik tavsifiga bag`ishlagan kitobni oling, ularning barchasida iqtisodiy rayonlar, ichki tafovutlar bandi albatta bor. chunki mazkur bo`limsiz u to`laqonli, mukammal geografik asar bo`la olmaydi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy rayonlashtirishning dolzarb muammolari"

1351076550_21727.doc iqtisodiy rayonlashtirishning dolzarb muammolari reja: 1. geografiyada rayon tushunchasi. 2. iqtisodiy rayonning ta`rifi. 3. iqtisodiy rayonlashtirishning prinsip va omillari 4. iqtisodiy rayonlashtirishning ahamiyati barcha fanlarda bo`lganidek, geografiyaning ham birlamchi, o`zak tushunchasi mavjud-ki, usiz bu fan to`g`risida so`z yuritish aslo mumkin emas. agar turix fani uchun davr, biologiya uchun xujayra, ximiyada molekula tushunchalari ushbu fanlar uchun eng muhim hisoblansa, geografiyada bunday vazifani rayon tushunchasi o`taydi. «rayon» so`zi fransuz tilidan olingan bo`lsada (ingliz tilida u region deb ham yuritiladi), u hozirgi kunda xalqaro, ya`ni baynanminal mazmunga ega. binobarin, uni respublika, parlament, konstitutsiya, landshaft kabi so`zlar qatorida b...

DOC format, 57.0 KB. To download "iqtisodiy rayonlashtirishning dolzarb muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy rayonlashtirishning d… DOC Free download Telegram