iqtisodiy geografiyada tarixiylik, ekologik yondashuv va demotsentrik prinsip

DOC 55,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351076611_21737.doc iqtisodiy geografiyada tarixiylik, ekologik yondashuv va demotsentrik prinsip reja: 1. tarixiylik yondoshuv va geografiyada tarixiy metod. 2. geografiya tarixi va tarixiy geografiya. 3. ekologik va geografik yondashuv. 4. demotsentrik prinsip. geografiyaning ikki asosiy tamoyili-hududiylik va majmualilikdan so`ng tarixiylik turadi. bu prinsip makon va zamon, zaminu zamon birligidan kelib chiqadi. zero, har qanday hodisa ma`lum bir vaqtda va muayyan bir joyda sodir bo`ladi. shuning uchun geografiyaga tarix kerak. sababi-hozirgi mavjud voqelik o`z-o`zicha, birdaniga vujudga kelmagan. binobarin, bu voqelik qachon va qanday sharoitda paydo bo`lgan va u qanday rivojlanish bosqichlarini bosib o`tgan-bularning hammasini hozirgi borliqdan kelib chiqqan holda aniqlab olmasdan turib asosiy masalani hal etib bo`lmaydi. faqat o`tmishni tahlil etish orqali hozirgini baholab bo`ladi, bu esa o`z navbatida kelajakni, istiqbolni ilmiy bashorat etishga yo`l ochadi. tarixiylik tamoyilining muhimligini n.n.baranskiy ham ta`kidlagan. bu olim: «mamlakat va rayonlar iqtisodiy ta`rifini shunday beringki, u oyog`i bilan yerga–geologiya, geomorfologiya va tuproq-shunoslikka, tanasi bilan tarix orqali …

tgan asrning ikkinchi yarmida (1865 y.) turkistonning rossiya tomonidan bosib olinishi va toshkentning turkiston general gubernator-ligining poytaxti vazifasini bajarishi, 1917 yil «sotsialistik inqilob» yili, 1924 yil o`rta osiyo respublikalarining tashkil etilishi, 1930 yil o`zbekiston respublikasi poytaxtining samarqanddan toshkentga ko`chirilishi, ikkinchi jahon urushi yillari, 1966 yil toshkentda yer qimirlashi va, nihoyat, 1991 yil o`zbekistonning mustaqillikka erishgan yili. ana shu burilish yoki tarixiy voqealar bugungi toshkentga, uning hududi, xo`jaligi va aholisi, shahar qurilishiga ozmi-ko`pmi o`z ta`sirini o`tkazgan, iz qoldirgan. qolgan oraliq voqealar esa bizga ayni paytda uncha zarur emas. binobarin, ularni tarix fani uchun qoldirish kerak. geografiyada tarixiylik tamoyili tarixiy geografiyaning o`rnini olmasligi lozim. bu yerda tarixiy yondashuv o`rganilayotgan hodisaning o`tmishiga qisqacha safar qilinishini anglatadi, tarixiy geografiya esa o`tmishning alohida pog`onalarida tabiat va, xususan, xo`jalik tarmoqlari, aholi va boshqalar qay darajada rivojlangan va qanday joylashgan kabi masalalarni tahlil etadi yoki ko`z o`ngimizda gavdalantiradi. shu bilan birga, tarixiylik geografiyaning tarixi ham emas. chunki …

a asoslangan. albatta, bunday bir tomonlamalik nojoizdir. hatto an`ana bo`lib qolgan «ishlab chiqarish kuchlarning rivojlanishi va joylanishi» iborasi ham bu ikkilikning chambarchas bog`liqligini bildiradi. bu yerda agar rivojlanish tarix bo`lsa, joylanish geografiya demakdir. har qanday rivojlanish ma`lum bir hudud doirasida amalga oshadi, joylashuv esa rivojlanishning hududdagi aksidan boshqa narsa emas. geografiya fanining tamoyillaridan yana biri ekologik yondashuvdir. ekologiya o`zining tub mohiyatiga ko`ra organizmlarning ichki, o`zaro va tashqi muhit bilan aloqadorligini anglatadi. u bu jihatdan geografik dunyoqarashning mazmuniga ham ancha mos keladi. sababi geografiyada barcha voqea va hodisalar o`zaro hamda tashqi muhit bilan hududiy munosabatda ko`riladi. shu bois, ekologiya ma`lum ma`noda geografiyaga juda yaqindir. shuning uchun bo`lsa kerak, ba`zi olimlar bu ikki tushunchani ma`nodosh sifatida ishlatganlar. masalan, chikagolik x.berrouz «inson ekologiyasi yohud geografiya» nomli maqolasini (1923 y) yozgan edi. darhaqiqat, geografiyadagi komplekslik tamoyili ekologik dunyoqarashga o`xshab ketadi. ammo geografik dunyoqarash ekologik yondoshuvga ko`ra keksaroq va mazmunan boyroqdir. sababi, atrof-muhit masalalari, uning …

ulot yaratishga qadar bo`lgan jarayonga ekologiya hamroh bo`ladi; u ayniqsa ushbu jarayonning bosh va so`nggi va (oxirgi) nuqtalari, ya`ni tabiatdan xom ashyoni olish va tayyor mahsulotni yaratishda ko`proq e`tiborga molikdir. aynan shu mazmunda qaraganda, ekologik tamoyilga n.n. kolosovskiyning energiya ishlab chiqarish sikllari va i. v. komarning resurs sikllari to`g`risidagi g`oyalari juda qo`l keladi. chunki, bu g`oyalar zaminida ishlab chiqarish jarayonining avvalgi va oxirgi nuqtasigacha «boshdan oyoq» ekologik yondashuv yotadi. ekologik tamoyil, ayniqsa ishlab chiqarishni ijtimoiy va hududiy tashkil etish shakllari, xususan, mujassamlashuv bilan uyg`unlashib ketadi. masalan, qancha ishlab chiqarish mujassamlashuvi yuqori bo`lsa (korxona yirik yoki korxonalar majmui bir joyda ko`p bo`lsa), ekologik vaziyat, odatda, buning aksi bo`ladi. demak, bu yerda «rivojlangan» tushunchasi ko`p hollarda ekologik nosog`lom ma`nosi bilan yonma-yon turadi. bir necha misollar keltiraylik: boshqirdiston poytaxti ufa shahrining o`zida 3 ta yirik neftni qayta ishlash zavodlari mavjud; ukrainaning mariupol (jdanov) shahrida yoki rossiyaning novokuznetsk shahrida ham 3 tadan metallurgiya korxonalari …

suski, yuzaga kelgan nochor ekologik vaziyati faqatgina chirchiqnigina emas, balki u bilan deyarli tutashib ketgan qariyb 2,5 millionli azim shahar – toshkent ahvoliga ham salbiy ta`sir ko`rsatadi. agar biz chirchiq sanoat markazining geografik joylashganligini, poytaxt toshkent va uning aglomeratsiyasiga suvning ham, havoning ham chirchiq tomonidan (tog` mintaqasidan) kelishini e`tiborga olsak, u holda geografik ko`rlikning, hududiy savodsizlik yoki madaniyatsizlikning guvohi bo`lamiz. demak, ekologik tamoyil ham geografiya uchun o`ta muhimdir. biroq u aslo ishlab chiqarish kuchlarini rivojlantirishga qarshi turmaydi. aksincha, bu yerda joylashtirish masalalarini ko`proq barcha omil va sharoitlarni atroflicha inobatga olgan holda «yetti o`lchab bir kes» manosida, geografik ekspertiza asosida amalga oshirish hamda zamonaviy, chiqindisiz, ekologiya nuqtai nazaridan maqbul va toza texnologiyani joriy qilishni hisobga olib hal etish lozim. shubhasiz, mustaqil mamlakat, uning mustahkam milliy iqtisodiyoti uchun barcha sanoat tarmoqlari, shu jumladan, kimyo, metallurgiya va boshqa korxonalar ham zarur. ammo ular mumkin qadar to`g`ri va hozirgi zamon texnologiyasi bilan joylashtirilishi lozim. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqtisodiy geografiyada tarixiylik, ekologik yondashuv va demotsentrik prinsip"

1351076611_21737.doc iqtisodiy geografiyada tarixiylik, ekologik yondashuv va demotsentrik prinsip reja: 1. tarixiylik yondoshuv va geografiyada tarixiy metod. 2. geografiya tarixi va tarixiy geografiya. 3. ekologik va geografik yondashuv. 4. demotsentrik prinsip. geografiyaning ikki asosiy tamoyili-hududiylik va majmualilikdan so`ng tarixiylik turadi. bu prinsip makon va zamon, zaminu zamon birligidan kelib chiqadi. zero, har qanday hodisa ma`lum bir vaqtda va muayyan bir joyda sodir bo`ladi. shuning uchun geografiyaga tarix kerak. sababi-hozirgi mavjud voqelik o`z-o`zicha, birdaniga vujudga kelmagan. binobarin, bu voqelik qachon va qanday sharoitda paydo bo`lgan va u qanday rivojlanish bosqichlarini bosib o`tgan-bularning hammasini hozirgi borliqdan kelib chiqqan holda aniqlab olmasdan t...

Формат DOC, 55,5 КБ. Чтобы скачать "iqtisodiy geografiyada tarixiylik, ekologik yondashuv va demotsentrik prinsip", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqtisodiy geografiyada tarixiyl… DOC Бесплатная загрузка Telegram