aholi geografiyasi fanining rivojlanishi va unga hissa qo`shgan aholishunos olimlar

DOC 62,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351238206_22787.doc aholi geografiyasi fanining rivojlanishi aholi geografiyasi fanining rivojlanishi va unga hissa qo`shgan aholishunos olimlar reja: 1. aholi geografiyasining fan sifatida tashkil topishi. 2. aholi geografiyasining yo`nalishlari. 3. aholi geografiyasi fanining rivojlanishiga hissa qo`shgan geogrif olimlar faoliyati haqida. 4. o`zbekistonda aholi geografiyasi fanining rivojlanishi. geografiya fani aholi va unga taalluqli bo`lgan ma`lumotlarni qadimdan o`rganib kelgan. masalan: 1650-yilgda vareniy (varenius)ning niderlandiyada bosilib chiqan “umumiy geigrafiya” nomli asaridayoq aholiga tegishli ko`pgina masalalar geografiya o`rganadigan muhim muammolar qatoriga kiritilgan edi. varenius geografiyani ikkita katta bo`limga bo`lgan. 1. asosiy (umumiy) geografiya. 2. ayrim mamlakatlarni o`rganadigan hususiy geigrafiya (mamlakatshunoslik). ana shu hususiy geografiyaning iqtisodiy geografiya bo`limi o`rganadigan ,masalalar orasida aholining tarkibi, turmushi, iste`mol qiladigan ovqatlari, daromadi, bitim darajasi, hunarmandchilik, savdo aloqalari, tug`ilgandan o`lguncha bo`lgan urf-odatlari, siyosiy tuzum, shaharlari kabi ko`rsatkichlar bo`lgan. ammo u paytlarda va undan keyin ham uzoq davrlar davomida aholi geografiyasi geografiya fanining alohida yo`nalish sifatida tashkil topmagan edi. faqat xix asrga kelib, …

aqiqiy qonunlariga emas, balki burjua falsafasi, siyosiy, iqtisodiy va tarihining konsensiyalariga asoslangan. bu yo`nalish nomoyondalari tabiat bilan jamiyat o`rtasidagi, tabiat bilan aholi o`rtasidagi munosabatlar va aloqalarni ilmiy asosda o`rganmasdan, balki alohida bir odamning tabiat bilan o`zaro munosabatlari va bir-biriga ta`sirini o`rganish bilan shug`ullanganlar. shuning uchun ham ular o`z fanlarining nomini aholi geografiyasi emas, odam geografiyasi deb atashgan. mdh davlatlariga xx asrga qadar geografiyasiga taalluqli yirik ilmiy asarlar juda kam edi. chunki aholi geografiyasi geografiyasining maxsus tarmog`i sifatida ham tashkil topmagan edi. ana shu davrda ota-bola pyotr petrovich setyonov petrovich setronov tanishanskiy (1870-1942) haqida aleksandr avanovich voeynovning (1842-1916) ishlari alohida o`rin egallaydi. p.p. semyonov –tanshanskiy xix asr ohirida rossiya aholisi va aholi punktlarini geografik ahaliz qilgan, bir necha ishlar bajargan. u o`zining 1871 yilda chiqqan “imperiya aholisining taqsimlanish sabablarga ko`ra, rossiya yevropa qismida aholining zichligi” nomli asarida aholi zichligi kartasini batafsil va mazmundor analiz qilgan. 1863-1885 yillarda p.p.semyonov tyanshanskiy “geografik statistic …

larining aholisi va aholi manzilgohlari harakteristikasiga keng o`rin berishgan. pyotr petrovich semyonov-tyanshanskiy o`g`li veniamin petrovich semyonov-tyanshanskiy ham o`z ishlarida aholini o`rganishga katta e`tirof bergan. ayniqsa, uning “yevropa rossiyada shahar va qishloq” (1910) nomli asari muhim fantalogik asari ma`lumotlarga boyligi va ilmiy analizdan ba`zi yangicha yondoshishlari bilan diqqatga sazovordir. keyinchalik (1922-1925) v.p.semonov-tyanshanskiy raxbarligida rossiya yevropa qismining 46 varaqdan iborat aholi zichligi kartasi tuzildi (dazimetrik karta). o`sha davrda bunday karta boshqa birorta ham mamlakatda tuzilmagan edi. aholi geografiyasi bo`yicha revolyutsiyadan avval nashr etilgan asarlar orasida mahshur geograf aleksandr ivanovich vosikof o`z asarlarida alohida o`rin egallaydi eng muhimi shuki, a.i.voyekov o`z ishlarida antrpogeografiya ta`siriga berilmadi. u “yer shari aholisini tabiiy sharoiti va kishilar faoliyatiga qarab taqsimlanishi” (1906), “yevropa rossiyasi va g`arbiy sibir qishloqlarining gavjumligi” (1909) kabi asarlarida tabiat va aholiga jonli, qiziqarli geoghrafik ta`rif berish namunasini ko`rsatdi. a.i.voeykov aholining hududiy taqsimlanishida tabiiy sharoit emas, balki odamlarning o`zi hal qiluvchi rol o`ynadi degan xulosaga …

ov aholi geografiyasi masalalari sotsial-iqtisodiy fanlarga katta ahamiyat berib, o`z davri olimlaridan ancha yuksak pog`onaga ko`tarila oldi. shunday qilib, xx asrga kelib aholini geografik nuqtai – nazardan o`rganishda ayrim yutuqlar qo`lga kiritilganiga va geograflarning ishlari ilmiy saviyasi bo`yicha g`arbdagi antropogeografiya va odam geografiyasi nomoyondalarining ishlariga nisbatan ancha yuqori turgan. lekin bu davrda o`rta osiyoda, jusladan o`zbekistonda aholi geografiyasi fan sifatida, iqtisodiy geografiyaning muhim tarmog`i sifatida tashkil topmagan edi. aholi geografiyasi iqtisodiy geografiyaning alohida muhim uzviy qismi sifatida mamlakatimizda sobiq ittifoq davrida shakllandi. ma`lumki, sobiq ittifoqning dastlabki yillarida rejali ijtimoiy xo`jalik sharoitida iqtisodiy iqtisodiy geografiya fani tashkil topa boshladi. iqtisodiy geografiya fanining shakllanishi va rivojlanishida, uning asosiy nazariy-metodologik masalalarini ishlab chiqishda n.n.baranskiyning roli ayniqsa katta bo`ldi. davr taqozosi bilan iqtisodiy-geograflar asosan sanoatni hududiy joylashtirish va iqtisodiy rayonlashtirish masalalari bilan ko`proq shug`ullanishdi. 1940 yillargacha aholi geografiyasining faqat shaharlar geografiyasi yo`nalishinigina ancha rivoj topdi. chunki, shaharlar muammosi «ishlab chiqarish markazlari», «sanoat tugunlari» va …

ning umumiy masalalari, aholining migratsion harakatlari, mehnat resurslaridan unumli foydalanishning geografik akpektlarini tadqiq qilish, aholini kartaga tushirish kabi yo`nalishlar bo`yicha ko`plab qimmatli ishlar bajarildi. aholi geografiyasining rivojlanishi, tashkil topishi va turli tarmoqlarining shakllanishida n.n.baranskiy bilan birga r.m.kabo, o.l.konstantinov, yu.g.saushkin, v.v.popshishevskiy, n.i.lyainov, s.a.kovolyov va boshqa olimlarning xizmatlari katta. aholi geografiyasining, ayniqsa keyingi yillarda yangi bosqichga ko`tarilmoqda, turli yo`nalishlar bo`yicha olib borilayotgan ilmiy tadqiqot ishlaridagi sifat o`zgarishlari va yangi yutuqlar bilan birgalikda, chuqur umumlashtirishlar hamda kompleks yondoshishni talab qiluvchi sintetik tadqiqotni aholi va aholi manzilgohlarining xududiy xususiyatlariga qarab rayonlashtirish» (o.a.konstantinov), «aholi punktlarining yagona sistemasi» (b.s.xorev) va aholi hamda aholi punktlarini o`rganishda sistema nazariyasi nuqtai nazardan yondashish kabilar ana shular jumlasidandir. aholi geografiyasi eng yangi metodlarni qo`llash bo`yicha ham ancha ilgari siljidi. jumladan matematik metodni qo`llash bo`yicha aholi geografiyasi iqtisodiy geografiya fanining barcha tarmoqlari orasida alohida o`rin tutadi va bu sohada ham salmoqli yutuqlar qo`lga kiritildi. (n.i.blotko, yu.v.medvedov va boshqalarning ishlari) aholi geografiyasining …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "aholi geografiyasi fanining rivojlanishi va unga hissa qo`shgan aholishunos olimlar"

1351238206_22787.doc aholi geografiyasi fanining rivojlanishi aholi geografiyasi fanining rivojlanishi va unga hissa qo`shgan aholishunos olimlar reja: 1. aholi geografiyasining fan sifatida tashkil topishi. 2. aholi geografiyasining yo`nalishlari. 3. aholi geografiyasi fanining rivojlanishiga hissa qo`shgan geogrif olimlar faoliyati haqida. 4. o`zbekistonda aholi geografiyasi fanining rivojlanishi. geografiya fani aholi va unga taalluqli bo`lgan ma`lumotlarni qadimdan o`rganib kelgan. masalan: 1650-yilgda vareniy (varenius)ning niderlandiyada bosilib chiqan “umumiy geigrafiya” nomli asaridayoq aholiga tegishli ko`pgina masalalar geografiya o`rganadigan muhim muammolar qatoriga kiritilgan edi. varenius geografiyani ikkita katta bo`limga bo`lgan. 1. asosiy (umumiy) geografiya. 2. ayrim maml...

Формат DOC, 62,5 КБ. Чтобы скачать "aholi geografiyasi fanining rivojlanishi va unga hissa qo`shgan aholishunos olimlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: aholi geografiyasi fanining riv… DOC Бесплатная загрузка Telegram