sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi.

DOC 10 sahifa 66,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1 / 10
sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi. r e j a: 1. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqidagi dastlabki ma`lumotlar. 2. psixologik - pedagogik adabiyotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni rivojlantirish masalalari. 3. e.i.texeeva, f.n.blixer, a.m.leushina maktabgacha yoshdagi bolalarni matematika elementlariga o`rgatish to`g`risida. xayotimizda chuqur o`zgarishlar yuz bermoqda. xalqimizning asriy orzusi mustaqillikka tinch, parlament yo`li bilan erishdik. istiqlol tufayli o`zbek xalqi o`zining haqiqiy tarixini, jaxon tan olgan madaniy va ma`rifiy boyliklarini, urf-odat va an`analarini tiklash imkoniyatiga ega bo`ldi. markaziy osiyo tarixida siyosiy aql-idrok bilan ma`naviy jasoratni, diniy dunyoqarash bilan qomusiy bilimdonlikni o`zida mujassam etgan buyuk arboblar ko`p bo`lgan. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek va boshqa ko`plab buyuк ajdodlarimiz o`z asarlarida arifmetikaning rivojlanishiga ulkan hissa qo`shdilar, xalqimizning …
2 / 10
algebraga oid asarlari matematika tarixida yangi davrni o`rta asrlar matematikasi davrini boshlab berdi, hamda matematikaning keyingi asrlardagi taraqqiyotiga bekiyos hissa qo`shdi. o`quvchilar algebra, algoritm so`zlarini ko`p eshitishgan. algebra matematikaning katta bir bo`limi, algoritm esa x,ozirgi zamon x;aco6 ` texnikasining, matematikasining asosiy termini. algebra, algoritm so`zlari matematik, astronom va geograf, "xozirgi zamon algebrasining otasi "al - xorazmiy nomi bilan bog`liqdir. uning "al - jabr val-muqabala" risolasi keyinchalik evropada "algebra" deb ataladigan bo`ldi. ayni shu asar tufayli al-xorazmiy nomidan xii asr boshlarida "algoritm" termini paydo bo`ldi. xorazmiyning matematikaga oid shox asarlari fapb va sharq xalqlari tillariga tarjima qilinib, ko`p asrlardan buyon qo`llanma sifatida xizmat qiladi. xorazmiyning "xind hisobi va sonlari haqida", "al-jabr", "arifmetika", "marmar soat haqida", "er surati", "tarix kitobi", "yaxudiy eralari va bayramlari" haqida asarlari, ayniqsa ma`lum va mashhurdir. uning "ziji" nomli asari dastlabki astronomik asar sifatida sharqdagina emas, g`arbda ham shu fan rivoji uchun katta xizmat ko`rs atgan. muxammad ibn …
3 / 10
hegarasini buzsa, unga qarshi yurish qilar edi. uni ilm-fan, qurilish, shahar va qishloqlarni obodonlashtirish ko`proq qiziqtirar edi. u 1447 yil buxoroda, 1490 yil samarqandda, 1432 - 1433 yillari gijduvonda madrasa qurdirdi. "bibixonim" masjidi, "go`ri - amir" maqbarasi va "shoxi - zinda"ni qurilishini nihoyasiga etkazdi. taxminan 1425-1428 yillari u samarqand yaqinidagi obi rahmat tepaligida o`zining rasadxonasini qurdirdi. rasadxonaning binosi 3 qavatli bo`lib, uning asosiy quroli - seketantning balandligi 50 metrcha edi. ulug`bekning ilm - fanga qiziqishida, birinchidan bobosi - temur bilan o`zga yurtlarga qilgan safarlari, bobosi saroyidagi shoirlar va olimlar bilan o`tkaziladigan suhbatlar, otasi - shohruxning noyob kitoblarini sevishi va yig`ishi, yunon olimlari platon, aristotel, gipparx, menelaylarning, shuningdek, o`z vatandoshlari - xorazmiy, beruniy, ibn sinolarning asarlari bilan yaqindan tanish bo`lish, o`sha zamonда o`rta osiyoda matematika, astronomiya va boshqa fanlardan etuk asarlar mavjudligi sabab bo`lgan. bu shart - sharoitlarning hammasi ulug`bek ilmiy yo`nalishining shakllanishiga, samarqandda "astronomiya maktabi" ning vujudga kelishga sabab bo`ldi. …
4 / 10
amaliy astronomiyaga taalluqli qismida ekliptika ekvatorga og`ishi, osmon yoritgichlarining koordinatlarini aniqlash, erdagi ixtiyoriy punktning geografik uzunligi va kengligini aniqlash, yulduzlar va sayyoralar orasidagi masofalarni aniqlash kabi masalalar bor. ulug`bek oy va quyosh tutilishlarini ikki usulda: 1. o`zi tuzgan jadvallar yordamida. 2. bevosita hisoblab aniqlash mumkinligini aytadi va usullarga doir misollar keltiradi. ulug`bekning yulduzlar ro`yxati 1018 yulduzdan iborat bo`lib, u yulduz turkumlari bo`yicha joylashtirilgan. ro`yxatda harbir yulduzning turkumdagi nomeridan tashqari, uning ulduz turkumidagi o`rnining qisqacha tavsifi, 1437 yildagi teng kunlik nuqtasiga nisbatan uzunligi va kengligi berilgan. buyuk olimning "risolaiy ulug`bek" nomli astronomik va "tarixi arba`ulus" nomli tarixiy asari ham o`rganilmagan. bu asarlar, umuman fan tarixida ham ma`lum va noyobdir. shuni ham aytish kerakki, musulmon mamlakatida va umuman, islom madaniyatida aniq fanlar, ayniqsa, agronomiya va matematika nixoyatda muhimo`rin tutdi, chunki musulmon qaerda bo`lishidaн qat`iy nazar, erta tongdan oqshomga qadar uning uchun besh vaqt nomoz farzdir. nomoz vaqtlari esa har bir geografik kenglikda …
5 / 10
usxalarini ham etkazdilar. xususan ali qushchi 1473 yil istambo`lga borib, u erda rasadxona qurdirdi. shu tariqa ulug`bek "zij"i turkiyada tarqaldi va turkiya orqali ovrupa mamlakatlariga ham etib bordi. hozirgi kundagi ma`lumotlarga ko`ra, "zish"ning 120 ra yaqin forsiy nusxasi va 15 dan ortiq arabiy nusxasi mavjud. jamshid g`iyosiddin al-koshiy o`rta osiyolik atoqli matematik va astronom. to`liq ismi jamshid ibn ma`sud ibn maxmud g`iyosidiн al koshiy. taxminan 1430 yilda samarqandda vafot etgan. uni "koshoniy" ham deb atashadi, chunki u эronning koshon shahrida tug`ilgan. koshoniyning tarjimai holi haqida deyarli ma`lumotlar yo`q. ba`zi matematika tarixchilarining yozishiga qaraganda u boshlang`ich ma`lumotni o`z ona shahri koshiyda olgan. xv asrda koshon anchа rivojlangan shahar bo`lgan. u o`zining olimlari, ayniqsa qo`li gul ustalari bilan birga sharqda dong taratgan. o`rta asr olimlari singari koshiy ham fanning juda ko`p sohalari bilan shug`ullangan. u qiziqqan fanlar qatorida meditsina ham bo`lgan. koshiyni ulug`bek o`zining astronomiya maktabida ishlashga taklif qilgan. astronomiya maktabi uchun …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 10 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi." haqida

sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi. r e j a: 1. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqidagi dastlabki ma`lumotlar. 2. psixologik - pedagogik adabiyotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni rivojlantirish masalalari. 3. e.i.texeeva, f.n.blixer, a.m.leushina maktabgacha yoshdagi bolalarni matematika elementlariga o`rgatish to`g`risida. xayotimizda chuqur o`zgarishlar yuz bermoqda. xalqimizning asriy orzusi mustaqillikka tinch, parlament yo`li bilan erishdik. istiqlol tufayli o`zbek xalqi o`zining haqiqiy tarixini, jaxon tan olgan madaniy va ma`rifiy boyliklarini, ...

Bu fayl DOC formatida 10 sahifadan iborat (66,5 KB). "sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi."ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: sharq va o`zbek matematik oliml… DOC 10 sahifa Bepul yuklash Telegram