jahon va o`zbek olimlarining termin haqidagi qarashlari

DOCX 5 pages 24.1 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.1 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

4-mavzu: jahon va o`zbek olimlarining termin haqidagi qarashlari. reja: 1. termin tushunchasi 2. olimlarning ilmiy qarashlari 3. terminning struktur tarkibi tayanch so’z va iboralar: funksional yondashuv, lisoniy belgi, aktualizasiya, mantiqiy ta’rif, transpozisiya, definitiv funksiya, terminologik tizimning, lisoniy asos. olamning ilmiy-me’yoriy manzarasini terminlarsiz tasavvur qilish qiyin: chunki terminlar ilmiy matn hosil qiluvchi tayanch birliklar vazifasini bajaradi. ma’lumki, funksional yondashuv asosiy e’tiborni lisoniy belgi aktualizasiyasi (qo’llanishi) bilan bog’liq holatlarga qaratadi. shuning uchun terminning mohiyatini chuqur va har tomonlama o’rganish zaruriyati funksional yondashuv tamoyillaridan ham foydalanishni taqozo etadi. terminga nisbatan funksional yondashuv g.o.vinokur, v.v.vinogradov, a.a.reformatskiy va v.g.gak kabi olimlarning ishlarida o’rganilgan. g.o.vinokurning yozishicha, terminlar – «eto osobaya funksiya, v kotoroy vistupayet slovo v kachestve termina, - e t o f u n k s i ya n a z i v n aya. …termini – eto ne osobiye slova, a tolko s l o v a v o s o b o y …

2 / 5

ifning bu fikriga qo’shilish qiyin, chunki keng doiradagi mutaxassislarga tushunarli bo’lgan terminlar ham ko’p va ular umumiy terminotizimning juda katta qismini tashkil qiladi. narsa-buyum ma’nosi va tushuncha ma’nosi orasidagi munosabatni o’rganishda quyidagi uch holatni inobatga olgan holda ish ko’rish maqsadga muvofiq: a) termin lug’aviy ma’noga ega, ammo bu ma’no faqat ifodalanayotgan tushuncha bilan chegaralanmaydi (d.p.gorskiy, k.a.levkovskaya, a.s.gerd); termin lug’aviy ma’noga ega va bu ma’no tushunchadir (ye.m.galkina – fedoruk, p.s.popov); v) termin lug’aviy ma’noga ega emas, balki tushunchaga to’g’ri keladi, (zvegensev, reformatskiy, l.a.kapanadze). terminga qo’yiladigan me’yoriy talablar dastlab terminologiya maktabi asoschisi d.s.lotte tomonidan ishlab chiqilgan. bu talablar quyidagilardir: tizimlilik, kontektga bog’liq emaslik, qisqalik, bir ma’nolilik, aniqlilik, oddiylik, tushunarlilik, tatbiq etilganlik darajasi va b. ular ayrim aniqlik va qo’shimchalar bilan ko’plab olimlar, jumladan, i.n.volkova, a.v.krijanovskaya, l.a.simonenko va boshqalarning ishlarida sanab o’tilgan. quyida shu talablarning ayrimlariga to’xtalib o’tamiz. 1. t i z i m l i l i k: har qanday termin muayyan …

3 / 5

i deganda uning ta’rifida berilgan tushunchaga xos barcha belgilarning mavjudligi tushuniladi. 5. l i s o n i y a s o s: o’z yoki o’zga til asosida yasalgan terminlardan birini tanlash lozim bo’lganda, albatta, o’z termindan foydalanish maqsadga muvofiq. chunki o’zlashma terminlarni ko’p va asossiz ravishda qo’llash muqarrar ravishda terminologiyaning umumxalq tilidan ajralib va nomutaxassislarga tushunarsiz bo’lib qolishiga olib keladi [qarang: volkova, 75]. terminning struktur tarkibi, v.p.danilenkoning ko’rsatishicha, uch lug’aviy qatlamni o’z ichiga oladi: 1) noterminologik leksika; 2) umumilmiy leksika; 3) terminologik leksika. agar umumilmiy terminlar bir fan doirasi bilan chegaralanmaydigan umumiy ma’nolarni ifodalasa, terminologik leksika (konkret terminotizimning maxsus so’zlari) ilm-fan tilining eng ko’p ma’no tashuvchi qismidir. z.i.komarova leksemalarni stilistik nuqtai nazardan m ye ‘ yo r i y (so’zning o’z ma’nosidagi terminlar) va g’ a y r i m ye ‘ yo r i y (professionalizm, terminoid individual obrazli iboralar) guruhlarga ajratadi [qarang: komarova, 21]. terminlar – ilm-fan, …

4 / 5

i qo’yish yo’li bilan ularni ta’riflashga harakat qilish besamar usul hisoblanadi. 2. so’z va so’z birikmasi narsa-hodisaning umumiy va xususiy nomi bo’lsa, termin tushunchaning nomidir. 3. termin, hyech bo’lmaganda, bir soha doirasida faqat bitta ma’noni anglatishi, aniq, qisqa, tushunarli, tizimli va asoslangan bo’lishi kerak. 4. termin yasashda ona tili imkoniyatlaridan foydalanish eng muqobil va to’g’ri yo’l sanaladi. aks holda, har qanday terminotizim umumadabiy til me’yorlaridan uzoqlashadi va pirovard natijada nafaqat oddiy o’quvchiga, shuningdek, mutaxassislarga ham tushunarsiz bo’lib qoladi, tilning tozaligi tamoyiliga jiddiy putur yetkazadi. 5. bizda umumiy terminologiyaga qaraganda, sohaviy terminologiya ko’proq o’rganilgan. shuning uchun terminologiyaga doir nazariy bilimlarimiz sayoz. 6. terminologiya va nomenklatura, ularning umumiy va xususiy tomonlari tahliliga bag’ishlangan tadqiqotlar yo’q hisobi. topshiriqlar 1. terminga qo’yiladigan me’yoriy talablar to’g’risidagi fikrlaringizni yozma bayon eting. 2. terminning struktur tarkibi necha lug’aviy qatlamni o’z ichiga oladi? 3.nima sababdan bizda umumiy terminologiyaga qaraganda, sohaviy terminologiya ko’proq o’rganilganligi haqida fikrlaringizni yozma bayon eting. …

5 / 5

. a.s.gerd d. a.a.reformatskiy 5.terminning struktur tarkibi, v.p.danilenkoning ko’rsatishicha,qaysi lug’aviy qatlamni o’z ichiga oladi? a. noterminologik leksika, umumilmiy leksika, terminologik leksika b. noterminologik leksika. c. umumilmiy leksika d. terminologik leksika 6.“nomenklatura” so’zi qaysi tidan olingan? a. lotin b. arab c. fors. d. rus 7.“termin” so’zi qaysi tidan olingan? a. lotin b. arab c. fors. d. rus 8.‘’nomenklatura” so’ziqanday ma’noni anlatadi? a. ro’yxat’ b. chegara c. maklatura d. tipik 9.so’z va so’z birikmasi narsa-hodisaning umumiy va xususiy nomi bo’lsa, termin nimaning nomidir? a. tushunchaning b. narsaning c. hodisaning d. atamaning adabiyotlar 1. abdullaev m. va boshqalar. mustaqillik. izohli ilmiy-ommabop lyg’at. –t.: sharq, 1998. 2. abdurahmonov g’., mamajonov s. o’zbek tili va adabiyoti. –t.: o’zbekiston, 2002. 1. 3. abu bakr ar-roziy. kasalliklar tarixi. –t.: abdulla qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1994. 3. bekmuhammedov x.yu. tarix terminlarining izohli lug’ati. – t.: o’qituvchi, 1986. 4. boliyev m.n. lotin tili va tibbiyot terminologiyasi. –t.: “zarqalam”, …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jahon va o`zbek olimlarining termin haqidagi qarashlari"

4-mavzu: jahon va o`zbek olimlarining termin haqidagi qarashlari. reja: 1. termin tushunchasi 2. olimlarning ilmiy qarashlari 3. terminning struktur tarkibi tayanch so’z va iboralar: funksional yondashuv, lisoniy belgi, aktualizasiya, mantiqiy ta’rif, transpozisiya, definitiv funksiya, terminologik tizimning, lisoniy asos. olamning ilmiy-me’yoriy manzarasini terminlarsiz tasavvur qilish qiyin: chunki terminlar ilmiy matn hosil qiluvchi tayanch birliklar vazifasini bajaradi. ma’lumki, funksional yondashuv asosiy e’tiborni lisoniy belgi aktualizasiyasi (qo’llanishi) bilan bog’liq holatlarga qaratadi. shuning uchun terminning mohiyatini chuqur va har tomonlama o’rganish zaruriyati funksional yondashuv tamoyillaridan ham foydalanishni taqozo etadi. terminga nisbatan funksional yondashuv g.o.vi...

This file contains 5 pages in DOCX format (24.1 KB). To download "jahon va o`zbek olimlarining termin haqidagi qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: jahon va o`zbek olimlarining te… DOCX 5 pages Free download Telegram