sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi.

DOC 10 pages 66.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 66.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi. r e j a: 1. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqidagi dastlabki ma`lumotlar. 2. psixologik - pedagogik adabiyotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni rivojlantirish masalalari. 3. e.i.texeeva, f.n.blixer, a.m.leushina maktabgacha yoshdagi bolalarni matematika elementlariga o`rgatish to`g`risida. xayotimizda chuqur o`zgarishlar yuz bermoqda. xalqimizning asriy orzusi mustaqillikka tinch, parlament yo`li bilan erishdik. istiqlol tufayli o`zbek xalqi o`zining haqiqiy tarixini, jaxon tan olgan madaniy va ma`rifiy boyliklarini, urf-odat va an`analarini tiklash imkoniyatiga ega bo`ldi. markaziy osiyo tarixida siyosiy aql-idrok bilan ma`naviy jasoratni, diniy dunyoqarash bilan qomusiy bilimdonlikni o`zida mujassam etgan buyuk arboblar ko`p bo`lgan. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek va boshqa ko`plab buyuк ajdodlarimiz o`z asarlarida arifmetikaning rivojlanishiga ulkan hissa qo`shdilar, xalqimizning …

2 / 10

algebraga oid asarlari matematika tarixida yangi davrni o`rta asrlar matematikasi davrini boshlab berdi, hamda matematikaning keyingi asrlardagi taraqqiyotiga bekiyos hissa qo`shdi. o`quvchilar algebra, algoritm so`zlarini ko`p eshitishgan. algebra matematikaning katta bir bo`limi, algoritm esa x,ozirgi zamon x;aco6 ` texnikasining, matematikasining asosiy termini. algebra, algoritm so`zlari matematik, astronom va geograf, "xozirgi zamon algebrasining otasi "al - xorazmiy nomi bilan bog`liqdir. uning "al - jabr val-muqabala" risolasi keyinchalik evropada "algebra" deb ataladigan bo`ldi. ayni shu asar tufayli al-xorazmiy nomidan xii asr boshlarida "algoritm" termini paydo bo`ldi. xorazmiyning matematikaga oid shox asarlari fapb va sharq xalqlari tillariga tarjima qilinib, ko`p asrlardan buyon qo`llanma sifatida xizmat qiladi. xorazmiyning "xind hisobi va sonlari haqida", "al-jabr", "arifmetika", "marmar soat haqida", "er surati", "tarix kitobi", "yaxudiy eralari va bayramlari" haqida asarlari, ayniqsa ma`lum va mashhurdir. uning "ziji" nomli asari dastlabki astronomik asar sifatida sharqdagina emas, g`arbda ham shu fan rivoji uchun katta xizmat ko`rs atgan. muxammad ibn …

3 / 10

hegarasini buzsa, unga qarshi yurish qilar edi. uni ilm-fan, qurilish, shahar va qishloqlarni obodonlashtirish ko`proq qiziqtirar edi. u 1447 yil buxoroda, 1490 yil samarqandda, 1432 - 1433 yillari gijduvonda madrasa qurdirdi. "bibixonim" masjidi, "go`ri - amir" maqbarasi va "shoxi - zinda"ni qurilishini nihoyasiga etkazdi. taxminan 1425-1428 yillari u samarqand yaqinidagi obi rahmat tepaligida o`zining rasadxonasini qurdirdi. rasadxonaning binosi 3 qavatli bo`lib, uning asosiy quroli - seketantning balandligi 50 metrcha edi. ulug`bekning ilm - fanga qiziqishida, birinchidan bobosi - temur bilan o`zga yurtlarga qilgan safarlari, bobosi saroyidagi shoirlar va olimlar bilan o`tkaziladigan suhbatlar, otasi - shohruxning noyob kitoblarini sevishi va yig`ishi, yunon olimlari platon, aristotel, gipparx, menelaylarning, shuningdek, o`z vatandoshlari - xorazmiy, beruniy, ibn sinolarning asarlari bilan yaqindan tanish bo`lish, o`sha zamonда o`rta osiyoda matematika, astronomiya va boshqa fanlardan etuk asarlar mavjudligi sabab bo`lgan. bu shart - sharoitlarning hammasi ulug`bek ilmiy yo`nalishining shakllanishiga, samarqandda "astronomiya maktabi" ning vujudga kelishga sabab bo`ldi. …

4 / 10

amaliy astronomiyaga taalluqli qismida ekliptika ekvatorga og`ishi, osmon yoritgichlarining koordinatlarini aniqlash, erdagi ixtiyoriy punktning geografik uzunligi va kengligini aniqlash, yulduzlar va sayyoralar orasidagi masofalarni aniqlash kabi masalalar bor. ulug`bek oy va quyosh tutilishlarini ikki usulda: 1. o`zi tuzgan jadvallar yordamida. 2. bevosita hisoblab aniqlash mumkinligini aytadi va usullarga doir misollar keltiradi. ulug`bekning yulduzlar ro`yxati 1018 yulduzdan iborat bo`lib, u yulduz turkumlari bo`yicha joylashtirilgan. ro`yxatda harbir yulduzning turkumdagi nomeridan tashqari, uning ulduz turkumidagi o`rnining qisqacha tavsifi, 1437 yildagi teng kunlik nuqtasiga nisbatan uzunligi va kengligi berilgan. buyuk olimning "risolaiy ulug`bek" nomli astronomik va "tarixi arba`ulus" nomli tarixiy asari ham o`rganilmagan. bu asarlar, umuman fan tarixida ham ma`lum va noyobdir. shuni ham aytish kerakki, musulmon mamlakatida va umuman, islom madaniyatida aniq fanlar, ayniqsa, agronomiya va matematika nixoyatda muhimo`rin tutdi, chunki musulmon qaerda bo`lishidaн qat`iy nazar, erta tongdan oqshomga qadar uning uchun besh vaqt nomoz farzdir. nomoz vaqtlari esa har bir geografik kenglikda …

5 / 10

usxalarini ham etkazdilar. xususan ali qushchi 1473 yil istambo`lga borib, u erda rasadxona qurdirdi. shu tariqa ulug`bek "zij"i turkiyada tarqaldi va turkiya orqali ovrupa mamlakatlariga ham etib bordi. hozirgi kundagi ma`lumotlarga ko`ra, "zish"ning 120 ra yaqin forsiy nusxasi va 15 dan ortiq arabiy nusxasi mavjud. jamshid g`iyosiddin al-koshiy o`rta osiyolik atoqli matematik va astronom. to`liq ismi jamshid ibn ma`sud ibn maxmud g`iyosidiн al koshiy. taxminan 1430 yilda samarqandda vafot etgan. uni "koshoniy" ham deb atashadi, chunki u эronning koshon shahrida tug`ilgan. koshoniyning tarjimai holi haqida deyarli ma`lumotlar yo`q. ba`zi matematika tarixchilarining yozishiga qaraganda u boshlang`ich ma`lumotni o`z ona shahri koshiyda olgan. xv asrda koshon anchа rivojlangan shahar bo`lgan. u o`zining olimlari, ayniqsa qo`li gul ustalari bilan birga sharqda dong taratgan. o`rta asr olimlari singari koshiy ham fanning juda ko`p sohalari bilan shug`ullangan. u qiziqqan fanlar qatorida meditsina ham bo`lgan. koshiyni ulug`bek o`zining astronomiya maktabida ishlashga taklif qilgan. astronomiya maktabi uchun …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi."

sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi. r e j a: 1. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqidagi dastlabki ma`lumotlar. 2. psixologik - pedagogik adabiyotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni rivojlantirish masalalari. 3. e.i.texeeva, f.n.blixer, a.m.leushina maktabgacha yoshdagi bolalarni matematika elementlariga o`rgatish to`g`risida. xayotimizda chuqur o`zgarishlar yuz bermoqda. xalqimizning asriy orzusi mustaqillikka tinch, parlament yo`li bilan erishdik. istiqlol tufayli o`zbek xalqi o`zining haqiqiy tarixini, jaxon tan olgan madaniy va ma`rifiy boyliklarini, ...

This file contains 10 pages in DOC format (66.5 KB). To download "sharq va o`zbek matematik olimlarining arifmetikaga qo`shgan hissasi.", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq va o`zbek matematik oliml… DOC 10 pages Free download Telegram