узбекистон ички сувлари

DOC 145,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1350471916_16057.doc узбекистон ички сувлари |ўзбекистон ички сувлари режа: 1. ўзбекистон ички сувлари 2. ўзбекистон дарёлари. дарёларнинг тўйиниши. 3. кашкадарё 4. сирдарё 5. сурхондарё 6. дарёларнинг хужалик ахамияти ва сувини тоза сақлаш ўзбекистон ички сувларига дарёлар, кўллар, йер ости сувлари, музликлардаги сувлар, сув омборлари, канал ва ариқлардаги сувлар киради. ички сувлар фақат жумҳурият иқлим хусусиятларига эмас, балки унинг табиатининг бошқа унсурларига, хусусан релефига ҳам боғлиқдир. релеф ички сувларга, шу жумладан оқим ҳосил бўлиш жараёнига бевосита ҳамда табиий-географик омиллар, айниқса иқлимий омиллар орқали билвосита таъсир этади. чунки тор ёнбағирларининг кўпинча тик бўлганлиги туфайли ёқкан ёмғир, эриган қор ва муз сувлари тезда пастга оқиб тушиб, сой ва дарёларни ҳосил қилади. бунинг устига тоғларда мутлақ баландликнинг ортиб бориши туфайли ёғин кўпроқ тушади, ҳароратнинг пастлиги оқибатида қалин қор қоплами ҳосил бўлади, музликларни тўйинтириб туради. қор ва муз сувларининг эриши натижасида йер ости сувларининг ҳосил бўлишига, дарёларни тўйинтириб туришига қулай шароит яратади. жумҳуриятимиз йер майдонининг 71% …

ўжалиги ва маиший турмушида муҳим аҳамиятга эга. жумҳурият ички сувлари, хусусан дарё оқимининг ўзгаришида хишиларнинг хўжалик фаолияти ҳам муҳим омиллардан бирига айлаииб қолди. чунки ўзбекистоннинг текислик қисмида унумдор, лекин қурроқчил йерларнинг мавжудлиги уларни сугоришни тақозо этади. бунинг учун эса дарёлардан кўплаб суғоришга сув олинади, окибатда уларнинг оқимига таъсир этиб, баъзилари маълум ҳавзага йетиб бормасдан тогдан текисликка чиққач суви жуда камайиб, қуруб қолади. шунингдек, кишилар йерларни суғориш учун серсувли дарё ҳавзасидан каналлар қуриб камсувли дарё ҳавзасига унинг бир қисми сувини буриб юбориб, дарёларшшг сув оқимини қайта ўзгартиради. бунга зарафшон сувининг бир қисми эски туятортар канали орқали сангзор дарёсига, аму-бухоро магистрал канали орқали амударё сувининг бир қисмини қуйи зарафшонга буриб юборилганлиги яққол мисолдир. шундай қилиб, юқорида келтирилган маълумотлардан кўриниб турибдики, ўзбекистоннинг торли қисми билан текислик қисмининг гидрологик хусусияти бир-бирига бутунлай қарама-қаршидир. чунки унинг тоғли қисмида намлик тўпланиб, унинг бир қисми буғланса, бир қисми оқар сувларни, яна бир қисми шимилиб, йер ости: сувларини …

, қуйи зарафшон, мирзачўл, қарши чўлини мисол қилиб келтириш мумкин. ўша йер ости сувининг табиий силжиши секин бўлган, қайта шўрлашган жойларда зовур-дренажлар қуриб, йер ости сувини суғориладиган минтақадан ташқарига чиқариб ташлаш оқибатида эса бир қанча шўр кўллар вужудга келмокда. буларга жумҳуриятимиздаги айдор, тузкан, арнасой, судочҳе, сари.қамиш, шўркўл. сомонкўл, улуғшўркўл, оқкўл ва бошқалар яққол мисолдир. шундай қилиб, сўнгги йилларда жумҳуриятимиз ички сувларининг гидрологик хусусиятларидаги ўзгаришлар кишиларнинг хўжалик фаолиятига ҳам сезиларли даражада таъсир этмоқдаки уларни ҳисобга олмаслик мумкин эмас. жумҳурият ички сувлари ичида тирик организм ва айниқса инсонларнинг ҳаёти ва хўжалик фаолияти учун знг мухими дарёлардир. дарёлар. ўзбекистон туркистоннинг марказида, материкнинг ички қисмида жойлашганлиги туфайли унинг дарёлари океан ва денгизларга қуйилмайди, бинобарин берк ҳавзага қарайди. жумхуриятимиз дарёлари ҳудуд бўйича нотекис жойлашган бўлиб, ўзига хос гидрологик хусусиятга эга. ўзбекистон ҳудудида дарё тармокларининг зичлиги бир хил эмас. жумҳурият йер майдонининг 71 фоизини ишғол қилган текислик қисмида дарё тармоқлари жуда сийрак жойлашиб, ҳар кв. км …

мида ёққан ёғиннинг кўп қисми оқимга айланиб, сой ва дарёларни ҳосил қилади. маълумотларга кўра жумҳурият торларининг ғарбий қисмида йилига 1000—1500 мм гача ёғин тушади. бу эса торларнинг ғарбий ёнбағридаи бошланувчи норин. зарафшон. чирчиқ, корадарё каби дарёларнинг •серсув бўлишига сабабчи бўлган. жумҳуриятимиз текислик қисмида эса, аксинча, ёз иссиқ, қуруқ, серофтоб бўлиб, йиллик ёғин миқдори 80—200 мм атрофида, лекин мумкин бўлган буғланиш эса 1500—2000 мм га йетади. бундай иқлимий шароитда оқимнинг вужудга келиши жуда қийин. шу туфайли жумҳуриятимиз текислик қисмида дарё тармоқлари жуда сийрак. шундай қилиб, жумҳуриятимиз тоғли қисми бу қор-муз, ёмғир суви йиғиладиган, йер усти ва йер ости сувлари вужудга келадиган минтақа бўлса, аксинча, унинг текислик қисми эса ўша тоғлардан оқиб келаётган сувларни сарфлайдиган минтақадир. ўзбекистон дарёлари асосан унинг тоғли қисмидан ҳамда қирғизистон ва тожикистон ҳудудидаги торлардан сув олади. агар амударё ва сирдарё ҳавзаларида вужудга келадиган йиллик оқими 100% десак, шундан амударёнинг 8%, сирдарёнинг 10% оқими ўзбекистон ҳудудида вужудга келади, холос. …

айрим ирмоқлари)нинг оқим модули (сув йиғилиш майдонларининг нисбий серсувлиги) катта. бу жойларда тоғларнинг 3000 м баландликларида бир кв. км майдондан секундига 30—50 литр оқим вужудга келади. аксинча, жумҳуриятимиз тоғларининг шимолий, шарқий ёнбағирларида, хусусан, олой, туркистон, зарафшон, ҳисор тоғларининг шимолий, шарқий ёнбағирларининг 3000 м. баланд қисмларида бир кв. км. майдонда секундига 7—12 литр оқим тўпланади. ўзбекистон тоғли қисмида оқим модули яна унинг мутлақ баландлигига ҳам боғлиқ. тоғларнинг қуйи қисмида 1000—1500 м. баландликларида оқим модулининг миқдори бир км2 юзадан секундига 0,5—1,0 оқим вужудга келади, 1500—2000 м. баландликда 7—10 литр, 2000—2500 м баландликларда—10—17 литр, 2500— 3500 м. баландликларда эса 20 литр дан ортиқ оқим вужудга келади. ғарбий тяншан ва ҳисор тизмаларининг жануби-ғарбий ёнбағирларида 2500—3500 м баландликларда бу кўрсаткич 30—50 литрга тўғри келади. шу сабабли жумҳурият тоғларининт 3000 м. баланддан бошланувчи дарёлари (пском, угом, кўксув, тўпалон, танхоз, сўх) серсув, аксинча, паст тоғлардан бошланувчи дарёлари (оҳангарон, сангзор, зоминсув, шеробод, ғузордарё, турсун) нинг суви нисбатан кам …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "узбекистон ички сувлари"

1350471916_16057.doc узбекистон ички сувлари |ўзбекистон ички сувлари режа: 1. ўзбекистон ички сувлари 2. ўзбекистон дарёлари. дарёларнинг тўйиниши. 3. кашкадарё 4. сирдарё 5. сурхондарё 6. дарёларнинг хужалик ахамияти ва сувини тоза сақлаш ўзбекистон ички сувларига дарёлар, кўллар, йер ости сувлари, музликлардаги сувлар, сув омборлари, канал ва ариқлардаги сувлар киради. ички сувлар фақат жумҳурият иқлим хусусиятларига эмас, балки унинг табиатининг бошқа унсурларига, хусусан релефига ҳам боғлиқдир. релеф ички сувларга, шу жумладан оқим ҳосил бўлиш жараёнига бевосита ҳамда табиий-географик омиллар, айниқса иқлимий омиллар орқали билвосита таъсир этади. чунки тор ёнбағирларининг кўпинча тик бўлганлиги туфайли ёқкан ёмғир, эриган қор ва муз сувлари тезда пастга оқиб тушиб, сой ва дарёларни ҳ...

Формат DOC, 145,0 КБ. Чтобы скачать "узбекистон ички сувлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: узбекистон ички сувлари DOC Бесплатная загрузка Telegram