урта зарафшон округи

DOC 94,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1350469784_15897.doc ўрта зарафшон округи ўрта зарафшон округи режа: 1. географик ўрни 2. самарқанд ботиғи 3. ўрта зарафшон округи 4. ўрта зарафшон округида табиий ресурслар бу округ туркистоннинг марказий йер пўстининг тектоник жараёнлар натижасида чўккан қисмида жойлашган зарафшон водийсининг ўрта қисмини ўз ичига олади. зарафшон водийси деярли кенглик бўйича шарқдан ғарбга 766 км чўзилган бўлиб, ғарб трмони очиқ ва нишабдир. лекин, биз ўрта зарафшон округи деганда фақат ўзбекистон ҳудудидаги самарқанд ботиғи деб аталувчи қисминигина тушунамиз. бу қисмда округ аниқ табиий чегаралар билан ўралган бўлиб, ғарбда қуйи зарафшон округидан хазар йўлаги орқали ажралиб туради. ўрта зарафшон округи шимол томондан чумқартоғ, ғўбдинтоғ, қароқчитоғ, оқтоғ ва қоратоғ, жанубдан қоратепа, зиёвуддин ва зирабулоқ тоғлари билан ўралган, шарқий чегараси эса шартли равишда тожикистон билан бўлган чегара орқали ўтади. округнинг йер тозаси асосан палеоген, неоген ва антропоген давр чўкинди жинсларидан таркиб топган. бу жинсларнинг устки қисмини эса зарафшон дарёси ва унинг ирмоқлари олиб келган аллювиал ётқизиқлар қоплаб …

н сўнг антропоген даврига қадар турон текислигининг ўрта қисмида оққан. антропоген даврининг бошлар.ида, зарафшон дарёси ҳозирги қизилқумнинг жанубий қисмини кесиб ўтиб, жануби-ғарбга қараб анча масофада оқиб, қорақумнинг маркази оркали унинг жанубий қисмидан ўтувчи кўҳна амударёга қуйилган. чунки бу даврларда зарафшон дарёсига қашқадарё, сангзор дарёлари хам ирмоқ сифатида қўшилганлиги сабабли у жуда серсув бўлган. антропоген даврининг ўрталарида амударё ўз йўналишини шимоли-ғарбга қараб ўзгартириб, ҳозирги орол денгизи ўрнидаги чуқурликка сувини куя бошлаган, зарафшон дарёси эса ўша даврда хам амударёга ўз сувини қуйган. лекин зарафшон дарёсининг суви илгаригига нисбатан анча камайган эди. сабаб, бу даврга келиб зарафшон дарёсининг энг катта ўнг ирмоғи хисобланган сангзор дарёси ўз йўлини шимолга буриб, хозирги мирзачўл орқали сирдарё ҳавзасига қўшилган. зарафшон дарёси неолит даврининг охирларигача ҳозирги махондарё ва хўжайли ўзанлари орқали амударёга қўшилиб турган. сўнгра зарафшон водийсида суғорма деҳқончиликнинг ривожланиши туфайли сув камайиб (милоддан аввалги i минг йилликнинг бошларида махондарё, хўжайли, тойқир каби тармоқларида сув жуда кам бўлиб, …

ардан иборат бўлкб, ғарбда то хазар йўлагигача 220 км га чўзилади. унинг кенглиги 50—60 км га йетади.. ботиқнинг жанубида унча баланд бўлмаган қоратепа, зиёвуддин, зирабулоқ тоғлари, шимолда эса қароқчитоғ, оқтоғ ва қоратоғлар жойлашган. бу тоғларнинг зарафшон округига қараган ёнбағирлари сойлар ва вақтли сувлар таъсирида йемирилган. округнинг бу қисмида зарафшон дарёсининг учта кўҳна қайирлари бўлиб, улар лёссимон юмшоқ жинслардан тузилган. шу сабабли оқар сувлар натижасида улар ювилиб, жуда кўп жарлар ҳосил қилган. бундай жарлар, айниқса самарқанд шаҳрининг жануби-шарқида ва жануби-ғарбида кўп. ҳатто самарқанд ботиғининг шимолий қисмидаги оқтепа ва андан сойлари орасидаги 220 квадрат километр ҳудудда 100 дан ортиқ жарлар вужудга келган. демак, самарқанд ботиғида релефнинг характерли хусусиятларидан бири — бу сув эрозиясидир. ҳозирда жарларни вужудга келишига чек қўйиш, борларини кенгайтирмаслик учун бундай йерларга кўп йиллик экинлар (жар чеккаларига) дарахтлар ўтқазилмоқда. самарқанд ботиғи ғарбга томон торайиб боради. натижада зиёвуддин ва қоратоғнинг ғарбий давоми бўлган абтобач, азкалор, хазар платолари бирбирига жуда яқинлашади ва …

ҳаддан ташқари совиб кетмайди. январ ойининг ўртача ҳарорати —0° —1,3° бўлади. баъзан арктика ҳаво массаси кириб келганда энг паст ҳарорат —24° — 35 c гача пасаяди. ёзда эса, аксинча, ҳаво очиқ бўлиб, жуда исиб кетади. натижада июлнинг ўртача ҳарорати 26° —28°с атрофида бўлиб, энг юқори ҳарорат эса 40° —44°с га йетади. округга баҳор ва кузда баъзан арктика ҳаво массалари бостириб келиб, ҳавони совитиб юборади. баҳорда бўладиган охирги совуқлар тахминан март ойининг учинчи ўн кунлигига, кузги баринчи совуқлар эса октябр ойининг учинчи ўн кунлигига тўғри келади. округда бир йилда 213—215 кун совуқ бўлмайди. ҳарорат +10°с дан юқори бўлган кунлар сони 212—215, вегетаўия давридаги ижобий ҳароратларнинг йиғиндиси эса 4300°—5050° ни ташкил этади. ўрта зарафшон округида ёғин кам — ғарбдан шарққа томон ортиб боради: навоийда (мутлоқ баландлиги 347 м) йиллик ёғин миқдори 177 мм, каттақўрғонда (мутлоқ баландлик 465 м) 282 мм, самарқандда (мутлоқ баландлиги 695 м) 328 мм. ииллик ёғиннинг кўп қисми (44—49%) …

у масофада унинг узунлиги 781 км, ҳавзасининг катталиги 43 минг кв/км дир. лекин шундан фақат 12,3 минг кв/км б)ўлган тоғли қисмидагина сув йиғилади, холос. зарафшон дарёси ўзининг юқори қисмида зарафшон музлигидан мастчоҳ номи билан бошланади. у айний қишлоқи ёнида чап ирмоғи фандарё билан қўшилгач, зарафшон номини олади. зарафшон дарёси тоғли қисмида кўпириб, тошларга урилиб, секундига 15—17 м тезликда оқади. бу қисмида зарафшон 200 га яқин ирмоқларни қўшиб олади. бу ирмоқлар ичида энг муҳимлари чапдан қўшилувчи фандарё, қиштутдарё ва мариёндарёдир. қолган ирмоқлари кичик. зарафшон дарёсини панжакент шаҳридан ўтгандан кейин, округ ҳудудида биронта ҳам доимий оқадиган ирмоғи йўқ. лекин суғориш натижасида суви камайиб, зарафшон дарёсига қуйилмайдиган 120 та сой бор. шу сойларнинг 50 таси нурота-оқтоғдан, қолгани қоратепа, зирабулоқ ва зиёвуддин тоғларидан бошланади. бу сойларнинг энг муҳимлари зарафшон тизмасидан бошланувчи ургутсой, омонқўтонсой, камангарансой, оғалисой, сазангансой, оқсой ва нуротаоқтоғдан бошланувчи тусунсой, оқтепасой, тасмачисой, лангарсой, кўкарасой ва бошқалар. зарафшон дарёси округ ҳудудида секин оқиб, кенглиги …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "урта зарафшон округи"

1350469784_15897.doc ўрта зарафшон округи ўрта зарафшон округи режа: 1. географик ўрни 2. самарқанд ботиғи 3. ўрта зарафшон округи 4. ўрта зарафшон округида табиий ресурслар бу округ туркистоннинг марказий йер пўстининг тектоник жараёнлар натижасида чўккан қисмида жойлашган зарафшон водийсининг ўрта қисмини ўз ичига олади. зарафшон водийси деярли кенглик бўйича шарқдан ғарбга 766 км чўзилган бўлиб, ғарб трмони очиқ ва нишабдир. лекин, биз ўрта зарафшон округи деганда фақат ўзбекистон ҳудудидаги самарқанд ботиғи деб аталувчи қисминигина тушунамиз. бу қисмда округ аниқ табиий чегаралар билан ўралган бўлиб, ғарбда қуйи зарафшон округидан хазар йўлаги орқали ажралиб туради. ўрта зарафшон округи шимол томондан чумқартоғ, ғўбдинтоғ, қароқчитоғ, оқтоғ ва қоратоғ, жанубдан қоратепа, зиёвуддин ва з...

Формат DOC, 94,5 КБ. Чтобы скачать "урта зарафшон округи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: урта зарафшон округи DOC Бесплатная загрузка Telegram