хоразм вилояти коллектор - дренаж тизимлари ва уларнинг иш фаолияти

RTF 131,8 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1663188341.rtf хоразм вилояти коллектор–дренаж тизимлари ва уларнинг иш фаолияти xоразм вилояти коллектор–дренаж тизимлари ва уларнинг иш фаолияти 1940 йиллар хоразм вилоятида ҳосил бўлган ер ости сувларини суғориладиган ерлар оралиғидаги пастликларга ва кўлларга олиб борадиган якка коллекторлар қурила бошланди. 1960 йиллар охирларида дарёлик, давдан ва катта озерный коллекторлари барпо қилинди, улар ички коллектор ва дреналар билан бирлаштирилди. ҳозирги кунда хоразм вилоятидаги коллектор ва дренажлар қуйидаги кўринишда: жанубий худудлардаги – хазорасп, боғот, хонқа, хива, кўшкўпир туманлари “катта озерный» коллекторга, шимолий ҳудудлар жойлашган урганч, гурлан, шовот туманлари эса дарёлик коллекторига бирлаштирилган. катта озёрный ва дарёлик коллекторлари, вилоят суғориладиган ер майдонларидан ташқарида қўшилиб, оқава сувларни сариқамиш ботиғига етказиб беради. коллектор–дренаж тизимининг самарадорлиги унинг тупроқ шўрини камайтириши ёки оқава сувлар билан чиқариб юборилаётган туз миқдори, яъни дренаж сувлари минерализацияси бўйича баҳоланади. вилоятда коллектор–дренаж тизимлари қурилгандан (1940 йиллардан) ҳозирги кунгача ундаги оқава сувлар минерализацияси 6.71 г/л (1960 йиллардан) 1.89 г/л (2000-2005 йилларгача) камайган. вилоят коллектор–дренаж тизимларидаги …
2
ҳини пасайтириш мақсадида суғориладиган ерлар оралиғидаги ва атрофларидаги кўлларни туташтиривчи коллектор қурилди. бу даврда коллектор ва дренажлардаги оқава сувлар минерализацияси ер ости сувлари минерализациясидан кам (1-жадвал). дренаж сувлари минерализациясининг ер ости сувлари минерализациясидан кам бўлишининг асосий сабаблари: биринчидан, вилоятдаги ички кўллар суви минерализациясининг кам бўлганлиги, иккинчидан, коллектор ва дренажлардаги оқава сувларни қабул қилиб олувчи кўллардаги сув сатҳининг юқори бўлганлигидан улар димланган режимда ишлаган. натижада, тупроқ қатламидаги сувлар коллектор ва дренажлардаги оқава сувларга қўшила олмаган. 1960–йиллар ўрталарига келиб ер ости сувлари минерализацияси 1950 йилларга нисбатан 1.4–1,7 баробар камайди. бу ер ости сувларининг чучуклашуви рачинский а.а., рещеткина н.м., ходжибаева н.н. ишларида «чучук (подушка) қатлам» номини олди. 1- жадвал хоразм вилояти коллектор–дренаж тизимидаги оқава сувлар минерализациясининг ўзгариши йиллар вилоятга олинган сув. (млн.м3) каналдаги сув минерализацияси. (г/л) кдт орқали чиқориб юборилган сув (млн.м3) коллектор-дренаж тизимларидаги оқава сув минерали-зацияси (г/л) дренаж сувларининг ер ости сувларига нисбати (%) 1960 йил 2403,5 0,73 143,8 6,71 95,9 1961-1965 …
3
– жадвал). бундай холнинг содир булишига 3 та сабаб булиши мумкин.1-сабаб. коллектор ва дренажлар сувини туплаш жараёнида минерализацияси юқори бўлган ер ости сувларини ҳам қўшиб олади. 2-сабаб. шўр ювиш ва суғоришлар даврида тупроқ қатлами аэрация минтакасидаги тузлар эриб суғориладиган даланинг сизот сувилари устида минерализацияси юқори бўлган ”шур сув қатлами”ни ҳосил қилади. 3-сабаб. ер ости сувлари минерализацияси маълуматлари асосан қумли қатламнинг 3–6 м бўлган чуқурликдаги минерализацияни курсатади. энг юқори тупроқ қатламидаги сув минерализациясининг ўзгаришини кўрсата олмайди. биринчи сабаб. в.д.журин номидаги урта осиё илмий текшириш ирригация институтининг (саниири) «гидрогеолого мелиоратив башоратлаштириш» лабораториясида ер ости сувлари оқимини баҳолаш учун жуда кўп (моделли) текшириш ишлари олиб борилди. бу ишларнинг кўрсатишича 3,0–4,0 м чуқурликка эга бўлган коллекторларнинг сув йиғиш чуқурлиги 15 м дан ошмаган. хоразм вилоятидаги коллектор ва дренажларнинг чуқурлиги 2,0–2,5 м атрофида. шунга мос равишда коллекторларнинг сув йиғиш чуқурлиги ҳам 10.0 м дан ошмайди. “узбекгидрогеология” бирлашмасининг хоразм гидрорежим партияси маълумотларига кўра, коллектор ва дренажлар …
4
ер ости сувлари юзасида тўпланади. ер ости сувларигача тушган эритманинг концентрацияси 10–30 г/л ни ташкил килади. эритма концентрацияси аэрация минтакасининг шўрланиш даражасига, куйилаётган сув микдорига боглик. маълумки, вилоятда ер ости сувлари ер юзасига якин жойлашганлиги ва уни чиқариб юбориш учун горизонтал дреналар кулланилаётганлиги тик йуналишдаги фильтрация йўқлигини кўрсатади. бундан кўринадики, ер ости сувларининг аралашиши содир булмайди –факат диффузион алмаш ёки олдинги ер ости сувини сиқиб унинг ўрнида жойлашиши мумкин. чунки, тупроқ қатламининг фильтрация коэффициенти 1,0 м/кун дан катта эмас, нишаблиги 1,0–0,5, сув утказувчанлиги 0,1, тик йўналиш буйича фильтрация тезлиги 0,1–0,05 м/кун дан ошмайди. ер ости сувлари устида бир марта суғоришдан ҳосил буладиган ”шўр сув қатлами” қалинлиги 1,0 –0,5 м ни ташкил қилади. шўр ювиш ва суғоришлар натижасида тупроқ қатламида ҳосил бўладиган ”шур сув қатлами” сувлари коллектор ва дренажларга чиқади ва оқава (дренаж) сувлари минерализациясини оширади. шу сабабли коллектор ва дреналардаги оқава сувлар минерализацияси ер ости сувлари минерализациясидан юқори бўлади. бу …
5
удуқлари йўқ. вилоятда назорат қудуқлари ер ости сувлари сатҳи ва минерализациясини йилнинг ҳамма фаслларида ўлчаш имконияти бўлишини таъминлаш мақсадида қум қатламига чуқурроқ қилиб ўрнатилган. назорат қудуқлари чуқурлиги 4 –6 м, унинг сув оладиган қисми (филтри) қум қатламида 2 –3 м сув қатлами остида жойлашган. тупроқ қатламидаги ер ости сувлари минерализациясининг ўзгаришини аниқлаш учун назорат қудуқлари ўрнатилмаган ва ўрганилмаган. шу сабабли ҳам ер ости сувлари минерализацияси маълуматлари асосан қумли қатламнинг 3–6 м бўлган чуқурликдаги минерализацияни кўрсатади. энг юқори тупроқ қатламидаги сув минерализацияси ўзгаришини кўрсата олмайди. юқорида келтирилганлардан кўринадики, коллектор–дренаж тизимидаги оқава сувлар минерализацияси ер ости сувлари минерализациясига нисбати қанча юқори бўлса, улар шунчалик кўп сув йиғишга тупроқ қатламидаги сувларини ҳам қўшиб оладилар. бу эса, ўз навбатида, ер ости сувларининг пастга тушаётганлигини ва коллектор–дренаж тизимининг самарали ишлаётганлигини кўрсатади. демак, вилоятда коллектор–дренаж тизими 1966-1970 йилларда 122,95 % дан 1990-1995 йилларда 130,0 % гача самарали ишлади. 1996-2000 йиллардан 2001-2005 гача эса коллектор–дренаж тизимидаги оқава …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "хоразм вилояти коллектор - дренаж тизимлари ва уларнинг иш фаолияти"

1663188341.rtf хоразм вилояти коллектор–дренаж тизимлари ва уларнинг иш фаолияти xоразм вилояти коллектор–дренаж тизимлари ва уларнинг иш фаолияти 1940 йиллар хоразм вилоятида ҳосил бўлган ер ости сувларини суғориладиган ерлар оралиғидаги пастликларга ва кўлларга олиб борадиган якка коллекторлар қурила бошланди. 1960 йиллар охирларида дарёлик, давдан ва катта озерный коллекторлари барпо қилинди, улар ички коллектор ва дреналар билан бирлаштирилди. ҳозирги кунда хоразм вилоятидаги коллектор ва дренажлар қуйидаги кўринишда: жанубий худудлардаги – хазорасп, боғот, хонқа, хива, кўшкўпир туманлари “катта озерный» коллекторга, шимолий ҳудудлар жойлашган урганч, гурлан, шовот туманлари эса дарёлик коллекторига бирлаштирилган. катта озёрный ва дарёлик коллекторлари, вилоят суғориладиган ер майдонл...

Формат RTF, 131,8 КБ. Чтобы скачать "хоразм вилояти коллектор - дренаж тизимлари ва уларнинг иш фаолияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: хоразм вилояти коллектор - дрен… RTF Бесплатная загрузка Telegram