lisoniy ziddiyatlar

PPTX 12 pages 222.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 222.0 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

lisoniy ziddiyatlar 1 ziddiyat (mantiqda) – muhokama yuritishda, matnda va nazariyada biri ikkinchisini inkor etadigan 2 mulohazaning mavjudligi (qarang ziddiyat sonuni); (dialektikada) – predmet va hodisalarga obyektiv ravishda xos boʻlgan bir butunning qaramaqarshi (musbat va manfiy, tugʻilayotgan va oʻlib borayotgan, yangi va eski) tomonlari, belgilari, yoʻnalishlari oʻrtasidagi muhim munosabatlar. shu munosabatlar kurashi tabiat, jamiyat va tafakkur taraqqiyotining manbaini, harakatga keltiruvchi kuchini va ichki mazmunini tashkil etadi. taraqqiyot ziddiyatlarning paydo boʻlishi, rivojlanishi va bartaraf qilinishi jarayonidan iborat. ziddiyatlar har xil boʻlib, ular narsa va hodisalarning harakati va rivojlanishida turlicha rol oʻynaydi. ziddiyatlar ichki va tashqi, asosiy va asosiy boʻlmagan, antagonistik va antagonistik boʻlmagan ziddiyatlarga boʻlinadi. ichki ziddiyat – narsa va hodisalardagi ichki jarayonlarning ifodasi, „oʻzoʻzidan harakatlanish“ ning manbai, rivojlanishning asosiy sababidir. tashqi ziddiyat – narsa va hodisalar oʻrtasidagi munosabatlarning ifodasidir. maye, tabiat bilan jamiyat, organizm bilan muhit oʻrtasidagi ziddiyat tashqi ziddiyatdir. ichki va tashki ziddiyatlar rivojlanish jarayonida bir xil rol oʻynamaydi. …

2 / 12

mavjud. ulardan eng muhimlarini ko‘rib o‘tamiz. ziddiyat a’zolari orasidagi qarama-qarshilikning xususiyatidan kelib chiqqan holda ziddiyatning: a) noto‘liq (privativ) ziddiyat; b) teng qiymatli (ekvipolent) ziddiyat; e)muntazam (proporsional) ziddiyat d) darajali (gradual) ziddiyat kabi turlari farqlanadi. 3 noto‘liq ziddiyat noto‘liq (privativ) ziddiyatda qarshilanuvchi a’zolardan birida ziddiyat belgisi to‘liq va aniq, boshqasida esa noaniq namoyon bo‘ladi. masalan, [bola] va [o‘g‘il] leksemalarini olaylik. ular “erkak jinsli” deb atalgan ziddiyat belgisiga ikki xil munosabat bildiradi. bu belgi [o‘g‘il] leksemasi ma’no tarkibida aniq berilgan, shu boisdan uning ushbu belgiga munosabati aniq yoki “belgilangan” deyiladi va shartli ravishda (+) belgisi bilan beriladi. [bola] leksemasida esa jins belgisi aniq emas. chunki uning ma’no tarkibida “er” yoki “ayol” (ya’ni jins) semasi yo‘q. boshqacha aytganda, bolaso‘zi o‘g‘ilni ham, qizni ham ifodalashi mumkin. shuning uchun bu leksemaning ziddiyat ko‘rsatkichiga ishorasi “belgilanmagan” (noma’lum, noaniq, majhul) deyiladi va shartli ravishda (+/–) yoki (0) (nol) belgisi bilan qayd etiladi 4 noto‘liq ziddiyat tilning barcha …

3 / 12

lozim. 5 teng qiymatli ziddiyat – zidlanuvchi juft birlikning har birida ziddiyat belgisining bir qirrasi namoyon bo‘ladigan ziddiyat turi muntazam ziddiyat – a’zolari bo‘linuvchi belgi asosida zidlanadigan ziddiyat turi darajali ziddiyat – biror belgining oshib yoki kamayib borishiga asoslauvchi, a’zolari uchtadan kam bo‘lmagan ziddiyat turi 6 teng qiymatli ziddiyatda ikki a’zo o‘ziga xos xususiyatiga ko‘ra qarshilantiriladi. masalan, jarangli va jarangsiz undoshlar; oq va qora: men va sen, ona va ota kabi bir-biriga qarama-qarshi ma’noli so‘zlar birligi teng qiymatli ziddiyatda turadi. 7 muntazam (proporsional) ziddiyat muntazam (proporsional) ziddiyat. muntazam (proporsional) ziddiyatda bir belgi juftlangan turli birliklar uchun ziddiyat ko‘rsatkichi bo‘lib xizmat qiladi. masalan, “jins” belgisi ota-ona, aka-opa, singil-uka, tog‘a-xola lug‘aviy zidlanishlari uchun umumiy. lekin ular bu belgini o‘z-o‘zicha “bo‘lib olishadi”. “jins” belgisini [aka] leksemasi “erkak”, [opa] leksemasi “ayol” ko‘rinishida xususiylashtiradi. 03.09.20гг название презентации 8 darajali ziddiyat darajali ziddiyat a’zolari kamida uchta bo‘lib, bir belgining o‘sib borishiga ko‘ra a’zolar qator hosil qiladi. …

4 / 12

‘lanib, butun bir tilni hosil qiladi, til mazkur birikmalar negizida uzviy bog‘langan tizimni tashkil etadi. tilning rivojlanishi, ichki qurilishi, tilning murakkab tizim ekanligi i.a.boduen de kurtene, h.b.krushevskiy, f.f. fortunatov, v.a.bogoroditskiy, a.a.potebnya, a.a.shaxmatov, s.p.obnorskiy, v.v.vinogradov, a.m.peshkovskiy, l.v.sherba kabi tilshunoslarning asarlarida yoritilgan. ichki qurilishi jihatidan til ma’lum miqdordagi o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lgan til birliklarining yig‘indisi va ana shu birliklardan foydalanish qoidalaridan tashkil topgan murakkab tizimdir . lisoniy birliklar orasidagi ziddiyat ma’lum bir belgi asosida mavjud bo‘ladi. zidiyatga kirishuvchi lisoniy birliklar ziddiyat a’zosi, ziddiyatga asos bo‘luvchi belgi ziddiyat belgisi deyiladi. masalan, [o] va [a] unlilari o‘zaro “lablanganlik/lablanmaganlik” belgisi asosida qarama-qarshi turadi. bunday qarama-qarshilik ziddiyat, qarshilanayotgan fonemalar ziddiyat a’zolari, “lablanganlik/lablanmaganlik” esa ziddiyat belgisidir. 11 e’tiboringiz uchun rahmat! /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 12

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lisoniy ziddiyatlar"

lisoniy ziddiyatlar 1 ziddiyat (mantiqda) – muhokama yuritishda, matnda va nazariyada biri ikkinchisini inkor etadigan 2 mulohazaning mavjudligi (qarang ziddiyat sonuni); (dialektikada) – predmet va hodisalarga obyektiv ravishda xos boʻlgan bir butunning qaramaqarshi (musbat va manfiy, tugʻilayotgan va oʻlib borayotgan, yangi va eski) tomonlari, belgilari, yoʻnalishlari oʻrtasidagi muhim munosabatlar. shu munosabatlar kurashi tabiat, jamiyat va tafakkur taraqqiyotining manbaini, harakatga keltiruvchi kuchini va ichki mazmunini tashkil etadi. taraqqiyot ziddiyatlarning paydo boʻlishi, rivojlanishi va bartaraf qilinishi jarayonidan iborat. ziddiyatlar har xil boʻlib, ular narsa va hodisalarning harakati va rivojlanishida turlicha rol oʻynaydi. ziddiyatlar ichki va tashqi, asosiy va asosiy bo...

This file contains 12 pages in PPTX format (222.0 KB). To download "lisoniy ziddiyatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: lisoniy ziddiyatlar PPTX 12 pages Free download Telegram