fonetika va fonologiya

PPTX 227.3 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1440482689_61477.pptx /docprops/thumbnail.jpeg fonetika va fonologiya haqida umumiy ma’lumot. nutqning fonetik bo’linishi reja: tilning moddiy (substansial) sathi xususida fonetika va uning birligi fonetikaning bo‘limlari nutqning fonetik bo’linishi fonologiya fonologik ziddiyatning ziddiyat tizimiga munosabatiga ko‘ra tasnifi. a’zolari o‘rtasidagi munosabatga ko‘ra ziddiyatlar tasnifi www.arxiv.uz mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: fonema, tovush, fonetikaning turlari, fonologiya, fonolgik ziddiyat tilning moddiy (substansial) sathi xususida. lisoniy sathlar sirasida fonetika eng kichik tashkil etuvchi va boshqa sathlar birliklari uchun moddiy (substantsial) asos bo‘luvchi birliklarni beradigan sath sifatida ajralib turadi. insonning nutq faoliyati sezgi a’zolari asosida his qilinuvchi nutq birliklari - tovush yoki tovushlar tizimi vositasida ro‘yobga chiqadi. nutq tovushlari o‘zida uch jihatni birlashtirgan murakkab nutqiy birlik sifatida namoyon bo‘ladi. ular quyidagilar: a)talaffuz a’zolari bilan boshqariladigan markaziy nerv sistemasi mahsuli (fiziologik jihat); b)tabiatdagi har qanday tovush kabi akustik tabiatga ega (fizik, akustik jihat); . www.arxiv.uz tilning moddiy (substansial) sathi xususida. lisoniy sathlar sirasida fonetika eng kichik tashkil etuvchi va boshqa …

jihati ularning funktsional aspektidir. tilshunoslikda aytilgan uch jihatni yaxlitlikda o‘rganish yoki ajratgan holda tadqiq qilish masalasida bir xillik yo‘q. ba’zilar nutq tovushlarining fiziologik tomoni biologiya fanining, akustik jihati fizika fanining o‘rganish predmeti bo‘lib, tilshunos uning faqat funktsional tomoninigina tekshirishi lozim degan g‘oyani ilgari surishsa, ayrimlari har uchala jihat bir-biridan ajralmasdir, ularni yaxlitlikda o‘rganmoq kerak degan aqidaga tayanadilar. ana shu ikki qarash kurashi natijasida tilshunoslikda ikki-fonetika va fonologiya sohalari ajraldi. pirovard natijada fonetika nutqiy variant (xususiylik)larni, fonologiya esa lisoniy invariant (umumiylik)larni tadqiq qilish bilan mashg‘ul bo‘ladigan bo‘lib qoldi. www.arxiv.uz fonetika va uning birligi. fonetika deganda eng quyi lisoniy sath ham, tilshunoslikning shu sathni o‘rganadigan sohasi ham tushuniladi. fonetika (gr.phonetikos - tovushga, ovozga xos) tilshunoslikning boshqa sohalaridan farqli o‘laroq, nafaqat o‘rganish manbaining funktsional tomonini, balki nutq tovushlarini hosil qiluvchi talaffuz apparatini, shuningdek, ularning akustik xossalarini va til egalari tomonidan qabul qilinish jihatlarini ham tekshiradi. fonetikada tilshunos-likning boshqa fan sohalari-adabiyotshunoslik, fiziologiya, fizika, psixologiya …

matik aniqlashda muhim rol o‘ynaydi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz fonetikaning bo’limilari. umumiy xususiy qiyosiy umumiy fonetika. inson talaffuz apparatining imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda nutq tovushlari hosil qilishning umumiy shartlari (masalan, undoshlarning hosil bo‘lishi o‘rniga ko‘ra lab, til, bo‘g‘iz undoshlarining farqlanishi, hosil bo‘lish usuliga ko‘ra portlovchi, sirg‘aluvchi, portlovchi-sirg‘aluvchi tovush xossalarining aniqlanishi kabilar), shuningdek, tovushlarning umumiy akustik xossalari o‘rganiladi. qisman artikulyatsion, qisman akustik belgilarga tayangan holda nutq tovushlarining universal, shuningdek, farqlovchi belgilariga tayanadigan ichki tasniflarini berish bilan ham shug‘ullanadi. umumiy fonetika tovushlarning birikish qonuniyatlari, bir tovushning ikkinchisiga ta’siri xususiyatlarini (akkomodatsiya va assimilyatsiyaning turli ko‘rinishlari), bo‘g‘inning tabiati, bo‘g‘inda tovushlarning birikish qonuniyatlari, bo‘g‘inlarga bo‘linish shartlari, so‘zlarning fonetik tuzilishi, qisman urg‘u va singarmonizm masalalarini ham tekshiradi. umumiy fonetika intonatsiya uchun qo‘llaniladigan vositalar (tovush balandligi, kuchi (intensivligi), cho‘ziqligi, tezligi (tempi), pauza, tembr kabi masalalarni ham tekshiradi. www.arxiv.uz xususiy fonetikada yuqorida aytilgan masalalar muayyan tillar misolida tekshiriladi. xususiy fonetika tarixiy fonetika va zamonaviy, muosir fonetika, sinxron fonetika va diaxron …

ki pauza orasidagi intonatsion butunligidir. fraza yoyiq va yig’iq bo’lishi mumkin. fraza yoyiq bo’lsa taktlarga ajraladi, yig’iq bo’lsa taktga teng bo’lib qoladi. so’z – nutqning alohida bir urg’u bilan aytiladigan bo’lagi. so’z takt ichida yoki o’zicha mustaqil keladi. bo’g’in – bir tovush yoki tovushlar qo’shilmasidan iborat bo’lib, bir nafas zarbi bilan aytiladigan so’zning bo’lagidir. bo’g’in bir unlidan iborat bo’lganda tovushga teng kelib qoladi. tovush – fonetik bo’linishning oxirgi nuqtasi bo’lib, boshqa bo’laklarga bo’linmaydi. www.arxiv.uz fonologiya. fonologiya (gr. rhone - tovush, logos - ta’limot) termini tilshunoslikda xix asr oxirida nutq tovushlarining fiziologik-akustik (fizik) tomonidan funktsional (lingvistik) tomonini farqlash ehtiyoji bilan paydo bo‘ldi. fonologiya til tovush qurilishining struktur va funktsional qonuniyatlarini o‘rganuvchi soha bo‘lib, semiotik (ishoraviy) tizim sifatida nutqni akustik-artikulyatsion aspektda o‘rganadigan fonetikadan farqlanadi. fonetikaning birligi bevosita kuzatishda berilgan nutq tovushlari bo‘lganligi kabi, fonologiyaning birligi so‘zlovchilarning ana shu bevosita kuzatishda berilgan nutq tovushlari asosida yotgan tovush tipi haqidagi ijtimoiy tasavvurlaridir. har bir …

i. o‘zaro qarama-qarshi belgilarga ega bo‘lgan, biroq umumiy, integral belgilari asosida birlashgan bir tipdagi fonemalar sirasi fonologik paradigma, fonemalarning o‘zaro munosabatlari fonologik paradigmatik munosabat deyiladi. www.arxiv.uz fonologik ziddiyatning ziddiyat tizimiga munosabatiga ko‘ra tasnifi. bunda ziddiyatlar bir o‘lchovli va ko‘p o‘lchovli, muntazam va ajralgan ziddiyatlarga bo‘linadi. bir o‘lchovli ziddiyatda fonemalar bir belgi asosida zidlanadi. masalan, [i] va [u] fonemalaridan biri lablanmagan va ikkinchisi lablangan bo‘lib, bunda ular bir belgi - «lablangan»lik xossasiga ko‘ra qarama-qarshi turadi. ko‘p o‘lchovli ziddiyatda ziddiyat a’zolari birdan ortiq belgi asosida qarama-qarshi qo‘yiladi: [i], [o] ziddiyatida [i] yopiq va lablanmagan bo‘lsa, [o] yarim yopiq, lablangandir. muntazam ziddiyatda zidlanuvchi a’zolar o‘zaro o‘ziga xos belgilar asosida qarama-qarshi qo‘yiladi: «[i]-tor [o]-keng» zidlanishi muntazam zidlanishdir. bunda [i] fonemasi «tor» lik, [o] fonemasi «keng»lik belgisiga ega. «[i] (tor) [o] (tor emas)» zidlanishi esa muntazam emas. chunki birinchi a’zoda ziddiyat belgisi aniq, ikkinchi a’zoda aniq emas. agar ikkinchi a’zoning ziddiyatdagi belgisi «keng» bo‘lganda edi, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "fonetika va fonologiya"

1440482689_61477.pptx /docprops/thumbnail.jpeg fonetika va fonologiya haqida umumiy ma’lumot. nutqning fonetik bo’linishi reja: tilning moddiy (substansial) sathi xususida fonetika va uning birligi fonetikaning bo‘limlari nutqning fonetik bo’linishi fonologiya fonologik ziddiyatning ziddiyat tizimiga munosabatiga ko‘ra tasnifi. a’zolari o‘rtasidagi munosabatga ko‘ra ziddiyatlar tasnifi www.arxiv.uz mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: fonema, tovush, fonetikaning turlari, fonologiya, fonolgik ziddiyat tilning moddiy (substansial) sathi xususida. lisoniy sathlar sirasida fonetika eng kichik tashkil etuvchi va boshqa sathlar birliklari uchun moddiy (substantsial) asos bo‘luvchi birliklarni beradigan sath sifatida ajralib turadi. insonning nutq faoliyati sezgi a’zolari asosida his qilinuvchi ...

PPTX format, 227.3 KB. To download "fonetika va fonologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: fonetika va fonologiya PPTX Free download Telegram