xalifalik davri o‘zbek tilshunosligi

PPTX 25 pages 945.8 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 945.8 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

powerpoint taqdimoti mavzu: xalifalik davri o‘zbek tilshunosligi reja: 1. xalifalik davrida tilshunoslik 2. abu nasr forobiyning lingvistik qarashlari 3. abu rayhon beruniyning lingvistik qarashlari 4. ibn sinoning lingvistik qarashlari xalifalik davrida tilshunoslik vii asrda arablar muhammad payg‘ambar(s.a.v.)ning safdoshi xalifa abu bakr yetakchiligida islom bayrog‘i ostida arabiston yarimorolini, yaqin va o‘rta sharq mamlakatlarini, shimoliy afrika, ispaniya, o‘rta osiyo va kavkazorti mamlakatlarini bosib olib, 632 yilda yirik arab xalifaligiga asos soldilar. bu xalifalik yilga qadar, ya’ni mo‘g‘ullar tomonidan bitirilgunga qadar hukmronlik qildi. xalifalik rang-barang el-elatlardan tashkil topgan juda keng hududni o‘zida birlashtirgani tufayli, uni boshqarish qiyin kechar, uzaro ichki feodal kurashlar va xalq qo‘zg‘olonlari tez-tez bo‘lib turar edi. ana shunday kurashlar va xalq qo‘zg‘olonlari ta’siri ostida xiii asrning oxirlaridan mayda-mayda qismlarga bo‘linib ketdi. bu davrda arab tili din tili, fan tiliga aylandi. xalifalik hududida yashagan barcha din va fan ahli, qaysi xalqqa mansub bo‘lishidan qat’i nazar, o‘z asarlarini arab tilida yozdilar. shuning …

2 / 25

ohalarda qalam tebratgan va barchasida ajoyib asarlar yozgan qomusiy bilim egasi sanaladi. abu nasr forobiy hijriy 260 (melodiy 873) yilda aris daryosi sirdaryoga quyiladigan forob (o‘tror) qishlog‘ida tug‘ilgan. u dastlabki savodini forobda chiqargandan so‘ng shoshda o‘qishni davom ettirdi. so‘nra samarkand va buxoroda ta’lim oldi. o‘sha davrdagi barcha bilimdonlar arab xalifaligining markazi — bag‘dodga intilgan va u yerda katta obro‘-e’tibor topganlar. forobiy ham bag‘dodda o‘qishini davom ettirdi. umrining oxirgi yillarida halabda, so‘nra damashqda yashagan. shu yerda melodiy 930-yili vafot etgan. «falsafatu aristutalis» asari asarda hozirgi tilshunoslikning falsafiy masalalari ichida markaziy o‘rinni egallagan bilishning ikki bosqichi (hissiy va idrokiy), umumiylik-xususiylik, mohiyat-hodisa dialektikasi haqida qiziqarli ma’lumot beriladi. forobiyning fikricha, faqat insongina bilimga intiladi. inson o‘zini qurshab turgan olamni va o‘zini o‘zi bilish orqali eng yetuk mavjudotga aylanadi. bilish insonning mohiyati. bilishdan maqsad haqiqatga erishmokdir, —deydi muallimus-soniy. har qanday bilish, dastavval, o‘zini qurshab turgan olamdagi narsa va hodisalarni kuzatishdan boshlanadi. chunki tafakkur faoliyati bilan …

3 / 25

biy asarlarida uchraydi. avvalo, u har qanday rivojlanishning, o‘zgarishning asosida ziddiyatlar yotishini e’tirof etadi. forobiy «falsafatu aristutolis» asarida shunday yozadi: «beadad ziddiyatlar bir-birlarini almashtirib turadilar. ushbu tanovoblarda (almashinib turishlarda) bitta o‘zgarmaydigan doimiy narsa bor. u ushbu tanovoblarni saqlab turadi va ularga singib ketadi. narsalar bir-biriga ergashib va o‘zgarib turganlari holda, doimiy bo‘lib keladigan narsani «javhar» (substansiya), almashinib va o‘zgarib turuvchi narsalarni «oraz» (aksidensiya) deyiladi. bu tushunchalar keyinchalik tasavvuf falsafasiga ham asos bo‘ldi va ular bu ikki tushunchani «zot» va «tazohir» (tajalli) atamalari bilan nomladilar. ''abu nasr forobiy «fozil odamlar shahri» asari asarda inson fozilligining muhim belgilaridan biri sifatida quvvai notiqani ajratadi, uning fikricha, inson dunyoga kelishi bilan, o‘zini boqadigan quvvatga ega bo‘ladi. bu g‘izolantiruvchi quvvat sanaladi. undan so‘ng inson o‘z takomili yo‘lida turli quvvatlarni qo‘lga kiritadi. masalan, mutaxayyila quvvati (xayol qilish, umumlashgan obrazlar yaratish), aql quvvati va boshqalar. insonning olamni bilish jarayonida aql quvvatining xizmati katta ekanligini ta’kidlaydi. forobiy insonning …

4 / 25

anadigan fan sohasi. bunday fikrning ildizlari ham forobiyga borib taqaladi. u til haqidagi fanning ikki qismdan iboratligini ta’kidlaydi. birinchisi ma’lum tilda mavjud bo‘lgan so‘zlarni xotirada saqlanishi va nimani ifodalashini bilish. ikkinchisi esa bu so‘zlarni boshqarib turadigan qonunlarni bilish. muallif har qanday san’atda qonun universal, keng qamrovli ekanligini ko‘rsatadi. forobiy so‘z ma’nolarini ham tasnif etadi. uning fikricha, so‘z ma’nosi ikki turli bo‘ladi: sodda va murakkab. odam, hayvon singari olamdagi bir turdagi narsa va hodisalarni atash vazifasini bajaruvchi alohida so‘zlar sodda; narsa va uning belgisini bildiruvchi bu odam hayvon kabi ifodalar esa murakkab sanaladi. forobiy atoqli va turdosh otlarni ham farqlaydi. u sodda ma’noli so‘zlarni ikkiga bo‘ladi: 1) atoqli otlar. masalan, zayd, amr kabi; 2) tur va jinsni ko‘rsatadigan so‘zlar. masalan, odam, hayvon, ot kabi. tur va jinsni bildiruvchi so‘zlar asosida muallif so‘z turkumlarini ham tasnif etadi. forobiy tur va jinsni bildiradigan so‘zlarni arab grammatika maktablari an’analari asosida ot, fe’l va harflarga …

5 / 25

cha bildirgan ko‘pgina fikrlari bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotgan emas. abu rayhon beruniyning lingvistik qarashlari dunyo madaniyati va ma’naviyati taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan, fan tarixida juda katta iz qoldirgan qomusiy olimlarimizdan yana biri abu rayhon muhammad ibn ahmad al beruniydir. beruniyning hayoti va ijodiy faoliyatini yoritishga bag‘ishlangan bir qancha asarlar mavjud. abu rayhon beruniy, u. i. karimovning ta’kidlashicha, milodiy 973 yilning 4 sentabrida (hijriy 362 yil zulhijja oyining 2-kunida) xorazmning qadimiy poytaxti qiyatda tavallud topdi. 1009—1017 yillarda xorazmshoh abu-l-abbos ma’mun ibn ma’mun saroyida xizmat qilib, katta obro‘-e’tibor qozondi. 1017 yilda mahmud g‘aznaviy xorazmni bosib olgandan so‘ng xorazmdagi bir qancha olimlar qatori beruniy ham g‘aznaga yo‘l olishga majbur bo‘ldi va umrining oxiriga qadar shu yerda ijod qildi. beruniy asarlari u o‘z davridagi barcha fan sohalari bo‘yicha qalam tebratib, 150 dan ortiq asar qoldirdi. bizgacha yetib kelgan asarlari orasida «xronologiya», «hindiston», «geodeziya», «mineralogiya», «mas’ud qonuni» hamda «saydana» nomi bilan mashhur bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalifalik davri o‘zbek tilshunosligi"

powerpoint taqdimoti mavzu: xalifalik davri o‘zbek tilshunosligi reja: 1. xalifalik davrida tilshunoslik 2. abu nasr forobiyning lingvistik qarashlari 3. abu rayhon beruniyning lingvistik qarashlari 4. ibn sinoning lingvistik qarashlari xalifalik davrida tilshunoslik vii asrda arablar muhammad payg‘ambar(s.a.v.)ning safdoshi xalifa abu bakr yetakchiligida islom bayrog‘i ostida arabiston yarimorolini, yaqin va o‘rta sharq mamlakatlarini, shimoliy afrika, ispaniya, o‘rta osiyo va kavkazorti mamlakatlarini bosib olib, 632 yilda yirik arab xalifaligiga asos soldilar. bu xalifalik yilga qadar, ya’ni mo‘g‘ullar tomonidan bitirilgunga qadar hukmronlik qildi. xalifalik rang-barang el-elatlardan tashkil topgan juda keng hududni o‘zida birlashtirgani tufayli, uni boshqarish qiyin kechar, uzaro ichki...

This file contains 25 pages in PPTX format (945.8 KB). To download "xalifalik davri o‘zbek tilshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: xalifalik davri o‘zbek tilshuno… PPTX 25 pages Free download Telegram