ilmiy ijod falasafasi

PPTX 11 pages 142.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 142.5 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

илмий ижод фалсафаси илмий ижод фалсафаси илмийлик фанларнинг яхлит бирлиги, шунингдек, оламнинг яхлитлиги асло уларнинг бирхиллигини англатмайди. илмийликнинг ўзига хос алоҳида типларининг мавжудлиги фанда акс этадиган объектив воқеликнинг хилма хил шакллари эҳтиёжларини қондиради. бу эса илмийлик структурасида ўз ифодасини мавжудлигидан далолат беради. зеро, фан кўпфункцияли феномен бўлиб, ҳозирги маданиятнинг ғоят хилма хил эҳтиёжларини- ҳам моддий, ҳам маънавий топади. бинобарин, илмийликнинг математик, физик, социал – гуманитар типлари бир-биридан фарқланади. илмийликнинг математик стандарти доирасида илмий ижод асосан мантиқий билишга; илмийликнинг табиий-илмий стандарти эса амалиёт учун самарали натижалар олишга, социал-гуманитар стандарт эса социал-тарихий объектнинг қадриятли установкаси манфаатларига мос муҳим натижалар олишга йўналтирилади. илмийликнинг математик идеали даставвал амалий қоидалар тўплами сифатида вужудга келган математика қадимги юнонистонда абстракт дедуктив фан сифатида тан олинди. унинг мантиқий исботлаш усули илмий тадқиқот ва назариянинг аҳамиятини белгиловчи усул бўлиб қолди. кўпчилик фан тарихчилари ҳақиқий табииётшунослик xv асрнинг 2-ярмидан бошланди, деб ҳисоблайдилар. антик фалсафада демаркация муаммоси илмни ҳиссий идрокка асосланувчи …

2 / 11

р. декарт “ақлнинг раҳбарлик қилиши учун қоидалар” асарида “универсал математика” дастурини асослар экан, билишнинг барча соҳалари учун методолгик бирлик ва ҳатто ўхшашлик хос, деган хулосага келди. анталогия мировой философии. т.2. м., 1970. с.86. математик стандарт тўғрисидаги қарашлар асрлар давомида ўзгармай қолмади, балки унга аниқлик киритилди ва янада ривожлантирилди. 1) мантиқий аниқ-равшанлик, 2) қатъий дедуктив характер, 3) асосдан мантиқий хулосалар чиқариш йўли билан натижалар олиш, 4) нозидликни қарор топтириш билан илмийликни аниқлаш, 5) хулосаларнинг аксиомада ўз ифодасини топган асосларга мувофиқлиги. илмийликнинг физик идеали экспериментал тадқиқотлар гуркираб ривожланиши билан фанни таҳлил қилувчи мутафаккирлар ўртасида “мутлақ” ва “зарурий” билимни фақат математика соҳасидагина эмас, балки физика соҳасида ҳам ҳосил қилиш мумкин, тажрибага асосланган фанларда илмий ҳақиқат илдизлари кўпроқ мужассамлашган, деган қараш пайдо бўлди. ж.беркли, д. юмдан бошлаб то позитивизмгача бўлган ғарб олимлари математикани конвенциал, аналитик ўқув предмети, шартли белгилар йиғиндиси, физикага оид назарияларни ривожлантириш воситаси, деб талқин этдилар ва бу билан математикани фан статусидан …

3 / 11

рихнинг юксалишидир. худди ўн еттинчи ва ўн саккизинчи аср материалистлари физиканинг ўз соҳасида эришган ютуқларига таяниб, бутун реаллик физик реалликдан иборат эканлигини исботлаганлари сингари бугунги кунда тарих фанининг ютуқлари айрим олимларни унинг методларини барча билиш муаммоларига татбиқ этиш мумкин, бошқача қилиб айтганда, бутун реаллик тарихий характерга эга, деган хулосага олиб келди” парадигма нима? т. кун парадигмага қатъий таъриф берган эмас. лекин бу тушунчани икки аспектда кўриб чиқиш мумкин. биринчидан, парадигма – муайян илмий ютуқлар, олам тўғрисидаги модал тасаввурлар мажмуаси бўлиб, кейинги барча тадқиқотлар унинг устига қурилади. иккинчидан, парадигма билиш жараёнини амалга оширишга ва унинг натижаларига қўиладиган илмийликнинг мантиқий-норматив стандартлари, талаблари мажмуасидир. конкрет илмий тадқиқот “нормал фан” боқичида қабул қилинган парадигма томонидан тўла шартланган (сабабий боғланган)дир. куннинг таъкидлашича, ана шу сабабий боғлиқлик шу даражада кучлики, бирон парадигманинг ҳукмронлиги шароитида тадқиқотчилар бирон бир янгиликни кашф этмайдилар, балки “бошқотирма”ни ҳал этиш билан ўзларининг фанга, илмий тадқиқотга мансуб эканликларини намойиш этадилар, холос. методологик плюрализм …

4 / 11

ир, яъни “фаннинг учёқлама концепциясидир”. 1) у неокантчилардан бошланган илмий дуализм анъаналарини давом эттирди; 2) турли илмий стандартларнинг амал қилишга ҳақли эканлигини фалсафий ва назарий жиҳатдан асослади; 3) танқидий ёндашишнинг зарурлигини, яъни марксизмни фальсификация қилишни қатъий талаб қилди. илмийликнинг франкфурт мактаби концепцияси м. хоркхаймернинг 1937 йили чоп этилган “традицион ва танқидий назария” асари франкфурт мактаби вакилларининг қарашларини тўла ифодалади ва шу боисдан ҳам “танқидий назария”нинг классик намунаси бўлиб қолди. м. хоркхаймернинг таъкидлашича, фан ривожининг ҳозирги даражасида назария нима, деган масала ҳеч қандай қийинчилик туғдирмайди. одатдаги тадқиқотда назария деганда қандайдир ажратилган предметли соҳага оид гаплар системаси тушунилади: улар бир-бири билан шундай боғланган бўлиши зарурки, уларнинг айримлари қолган бошқаларини мантиқан келтириб чиқариш учун асос бўлсин. /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 11

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy ijod falasafasi"

илмий ижод фалсафаси илмий ижод фалсафаси илмийлик фанларнинг яхлит бирлиги, шунингдек, оламнинг яхлитлиги асло уларнинг бирхиллигини англатмайди. илмийликнинг ўзига хос алоҳида типларининг мавжудлиги фанда акс этадиган объектив воқеликнинг хилма хил шакллари эҳтиёжларини қондиради. бу эса илмийлик структурасида ўз ифодасини мавжудлигидан далолат беради. зеро, фан кўпфункцияли феномен бўлиб, ҳозирги маданиятнинг ғоят хилма хил эҳтиёжларини- ҳам моддий, ҳам маънавий топади. бинобарин, илмийликнинг математик, физик, социал – гуманитар типлари бир-биридан фарқланади. илмийликнинг математик стандарти доирасида илмий ижод асосан мантиқий билишга; илмийликнинг табиий-илмий стандарти эса амалиёт учун самарали натижалар олишга, социал-гуманитар стандарт эса социал-тарихий объектнинг қадриятли уста...

This file contains 11 pages in PPTX format (142.5 KB). To download "ilmiy ijod falasafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy ijod falasafasi PPTX 11 pages Free download Telegram