o'zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o'zgarishlar va til rivoji

PDF 16 pages 1.9 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

презентация powerpoint oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi international islamic academy of uzbekistan mumtoz sharq filologiyasi fakulteti oʻzbek tili va mumtoz sharq adabiyoti kafedrasi elektron resurs materiali kurs 1 yoʻnalish tarix, dsp, хм, ах fan “o‘zbek tilinig sohada qo‘llanilishi” mavzu o„zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o‘zgarishlar va til rivoji oʻqituvchi f.f.n., dotsent sayidiraximova nasiba sayidmaxamadovna kafedra: oʻzbek tili va va mumtoz sharq adabiyoti yoʻnalish: tarix, dsp, хм, ах, islomshunoslik 1-bosqich. fan: “o‘zbek tilining sohada qo‘lanlisi” amaliy mashg‘ulot: “o„zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o‘zgarishlar va til rivoji” o„zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o„zgarishlar va til rivoji •reja: 1.jamiyatning turli sohalarida o„zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi. 2.til ijtimoiy funksiyalari kengayishining so„z semantik strukturasiga ta‟siri. tayanch tushunchalar • tilning ijtimoiy funksiyasi, so„z semantik strukturasi, lingvistik omillar, ekstralingvistik omillar, vazifaviy uslublar, til birliklarining funksionallashuvi. foydalanladigan adabiyotlar • asosiy adabiyotlar • aminov m., madvaliyev a., mahkamov n., mahmudov n. ish yuritish (amaliy qo„llanma). – …

2 / 16

likasi prezidentining 2020-yil 29-yanvardagi “o„zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasi huzuridagi atamalar komissiyasining faoliyatini tashkil qilish chora-tadbirlari to„g„risida”gi pq-40 son qarori. • o„zbek tilining izohli lug„ati (5 jildli). – toshkent: o„zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2005–2008. foydalanladigan adabiyotlar • axborot manbalari • https://lex.uz/docs • http://sahifa.tj/uzbeksko- russkij.aspx -uzbeksko-russkiy perevodchik. • http://library.ziyonet.uz/ - ta‟lim portali til ijtimoiy funksiyasining tavsifi va tasniflanishi • til birliklari ijtimoiy qo„llanilishi nuqtayi nazaridan nutq sharoitiga bog„liq ravishda vazifalanishni kasb etadi. ayrim lug„aviy birlik garchi sinonimik qator tarkibida turishiga qaramay, semantik tarkibidagi ma‟no nozikligiga ko„ra og„zaki yoki badiiy nutq uchun xoslanganligi bilan farqlanadi. til birliklarining ijtimoiy fuksionallashuvi lug„viy birliklarning ayni mana shu xususiyatidan kelib chiqadi. til ijtimoiy funksiyalari kengayishining sо„z semantik strukturasiga ta‟siri •sо„zning leksik ma‟nosi qotib qolgan, о„zgarmas hodisa emas, u ancha barqaror bо„lsa-da, ma‟lum omillar ta‟sirida, uzoq yillar davomida о„zgarishi ham mumkin. bunday о„zgarishlarga sabab bо„ladigan omillar ikki xildir: •til birliklarining til sistemasi ichidagi munosabatlari. masalan, tilning lug„at boyligidagi aniq …

3 / 16

llarning ―oyog„i‖ni ham atay boshlagan: xontaxtaning oyog„i, kursining oyog„i, stolning oyog„i, karavotning oyog„i kabi. 2) nolisoniy (ekstralingvistik) omillar – til ijtimoiy funksiyalari kengayishining sо„z semantik strukturasiga ta‟siri • demak, sо„z- leksemaning leksik ma‟nosi yuqorida keltirilgan omillar ta‟sirida о„zgarib turadi, • leksik ma‟no taraqqiyoti deyilganda shular nazarda tutiladi. bunday taraqqiyotning yо„llari ham har xil: • ma‟noning kо„chishi, kengayishi va torayishi, bundagi miqdor va hajm о„zgarishlari shular jumlasidandir. • • ma‟noning kо„chishi - bir predmet (yoki hodisa) nomining keyinchalik boshqa predmet yoki hodisani anglatish xususiyatiga ega bо„lishi. bunday kо„chish shu nom bilan atalayotgan ikki yoki undan ortiq predmet (hodisa) о„rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, nafas leksemasining bosh (tо„g„ri) ma‟nosi ―о„pkaga olinadigan va undan chiqariladigan havodir, ammo nafasingizni iliq qiling deganda nafas leksemasi ―havo‖ni emas, ―gapni va ―niyat‖ni ifodalamoqda, chunki nafas olish va nafas chiqarishsiz gap shakllanmaydi, gapsiz esa fikr-niyat ifodalanmaydi: nafas, gap, fikr- niyat о„rtasidagi ana shu aloqa va bog„lanish nafas leksemasining mazmun …

4 / 16

arning butun tana va tо„qimalar bо„ylab tarqalishi uchun xizmat qiladi. 2. ma‟no vazifasidagi о„xshashlik asosida kо„chiriladi (funksional kо„chirish): • bunday kо„chirish predmetlar yoki hodisalarning о„zaro aloqadorligiga asoslanadi. buning quyidagi kо„rinishlari bor: о„simlikning nomi shu о„simlik mevasidan yoki boshqa biror qismidan tayyorlangan mahsulotga nom qilib biriktiriladi: muskat (uzumning bir navi)- muskat (shu uzum navidan tayyorlangan vino), choy (о„simlikning bir turi)- choy (shu о„simlikning bargidan tayyorlangan ichimlik), qahva (qahva daraxti)- qahva (shu daraxt mevasidan tayyorlangan ichimlik, kofe); 3. ma‟no metonimiya yо„li bilan kо„chiriladi (metonimiya –―qayta tiklash‖): bunday kо„chirish nomlanayotgan predmet yoki hodisalarning miqdor belgilariga tayanadi: butunning nomi qismga kо„chiriladi: qо„l (butun) - qо„l (qism―barmoq‖) ma‟nosida: besh qо„l barobar emas), bosh (butun) - bosh (qism-―miya‖, ―aql-xush‖ ma‟nosida: tog„ning kо„rki tosh bilan, odamning kо„rki bosh bilan). 4. ma‟no sinekdoxa yо„li bilan kо„chiriladi (yunon. ―birga anglamoq‖, ―qо„shib anglamoq‖). til ijtimoiy funksiyalari kengayishining sо„z semantik strukturasiga ta‟siri •ma‟noning kengayishi - leksemaning ma‟no hajmida tor ma‟nodan keng …

5 / 16

keng ma‟noda: ―kishi tug„ilib о„sgan mamlakat, ona-yurt‖)- vatan (tor ma‟noda: ―kishi tug„ilib о„sgan shahar yoki qishloq‖). turdosh otning atoqli otga о„tishi ham tilshunoslikda ma‟no torayishi deb qaraladi. masalan, bolta (turdosh ot)- bolta (atoqli ot), lola (turdosh ot)- lola (atoqli ot) kabi. e’tiboringiz uchun rahmat!

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o'zgarishlar va til rivoji"

презентация powerpoint oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi international islamic academy of uzbekistan mumtoz sharq filologiyasi fakulteti oʻzbek tili va mumtoz sharq adabiyoti kafedrasi elektron resurs materiali kurs 1 yoʻnalish tarix, dsp, хм, ах fan “o‘zbek tilinig sohada qo‘llanilishi” mavzu o„zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o‘zgarishlar va til rivoji oʻqituvchi f.f.n., dotsent sayidiraximova nasiba sayidmaxamadovna kafedra: oʻzbek tili va va mumtoz sharq adabiyoti yoʻnalish: tarix, dsp, хм, ах, islomshunoslik 1-bosqich. fan: “o‘zbek tilining sohada qo‘lanlisi” amaliy mashg‘ulot: “o„zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o‘zgarishlar va til rivoji” o„zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o„zgarishlar va til rivoji...

This file contains 16 pages in PDF format (1.9 MB). To download "o'zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi o'zgarishlar va til rivoji", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tili ijtimoiy funksiyala… PDF 16 pages Free download Telegram