o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi

DOCX 4 стр. 38,1 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 4
2-dars. o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi oʻzgarishlar va til rivoji reja: 1.til ijtimoiy funksiyasining tavsifi va tasniflanishi. 2.jamiyatning turli sohalarida oʻzbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi. 3. til ijtimoiy funksiyalari kengayishining soʻz semantik strukturasiga ta’siri. tayanch so‘zlar: tilning ijtimoiy funksiyasi, so‘z semantik strukturasi, lingvistik omillar, ekstralingvistik omillar, vazifaviy uslublar, til birliklarining funksionallashuvi. bilib oling! til birliklari ijtimoiy qo‘llanilishi nuqtayi nazaridan nutq sharoitiga bog‘liq ravishda vazifalanishni kasb etadi. ayrim lug‘aviy birlik garchi sinonimik qator tarkibida turishiga qaramay, semantik tarkibidagi ma’no nozikligiga ko‘ra og‘zaki yoki badiiy nutq uchun xoslanganligi bilan farqlanadi. til birliklarining ijtimoiy fuksionallashuvi lug‘viy birliklarning ayni mana shu xususiyatidan kelib chiqadi. o‘zbek tilida til ijtimoiy vazifalanishida beshta uslub turi farqlanib, ularning barchasi fonetik-fonologik, leksik-semantik hamda grammatik imkoniyati va o‘ziga xosligi bilan farqlanadi. tilni funksional uslublarga ajratish masalasi munozarali jarayonlarni boshdan kechirgan bo‘lib, so‘zlashuv, ilmiy, rasmiy, publistsistik uslub turlari orasida badiiy uslubni ajratmaslik kerak, sababi bu uslubni, tom ma’noda, o‘ziga xos …
2 / 4
qator tarkibida turishiga qaramay, semantik tarkibidagi ma’no nozikligiga kо‘ra og‘zaki yoki badiiy nutq uchun xoslanganligi bilan farqlanadi. til birliklarining ijtimoiy fuksionallashuvi lug‘viy birliklarning ayni mana shu xususiyatidan kelib chiqadi. о‘zbek tilida til ijtimoiy vazifalanishida beshta uslub turi farqlanib, ularning barchasi fonetik-fonologik, leksik-semantik hamda grammatik imkoniyati va о‘ziga xosligi bilan farqlanadi. tilni funksional uslublarga ajratish masalasi munozarali jarayonlarni boshdan kechirgan bо‘lib, sо‘zlashuv, ilmiy, rasmiy, publitsistik uslub turlari orasida badiiy uslubni ajratmaslik kerak, sababi bu uslubni, tom ma’noda, о‘ziga xos lisoniy mezonlari yо‘q degan qarashlar bilan bog‘liqdir. aslida esa unday emas, sababi bu uslub turi о‘ziga xos badiiylik, obrazlilik kashf etishi va eng asosiysi estetik tarbiya berishi va tashishi bilan boshqa uslub turlaridan tubdan farq qiladi. uslublar ichida eng qadimiysi sanaluvchi uslub turi bu rasmiy uslub hisoblanib, u xalqimizning uzoq о‘tmish-tarixidan beri qо‘llanilib kelinayotganligini belgilash mumkin. yuqorida sanalgan uslublar adabiy tilning og‘zaki va yozma shakli bilan xos bо‘lgan tilning funkionallashuvi imkoniyatidan kelib …
3 / 4
llar – ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy taraqqiyot, xalqlar о‘rtasidagi madaniy-ma’rifiy aloqalar, ong, tafakkur rivoji, bilingvizm (ikki tillilik) yoki polilingvizm (kо‘p tillilik) kabi jarayonlar. bunday omillar tilga, ayniqsa, uning leksikasiga doimiy ta’sir о‘tkazib turadi, ayrim leksemalarning semantik tarkibida yangi leksik ma’nolarning yuzaga kelishiga ham sabab bо‘ladi. masalan, oyoq leksemasi dastlab inson a’zolaridan birini nomlagan, keyinchalik u xontaxta, kursi, stol, stul, karavot kabi mebellarning ―oyog‘i‖ni ham atay boshlagan: xontaxtaning oyog‘i, kursining oyog‘i, stolning oyog‘i, karavotning oyog‘i kabi. bunga inson yashab turgan muhitda turli-tuman mebel-jihozlarning paydo bо‘lganligi, shu bilan bog‘liq ravishda inson ongida yangi tasavvurlarning yuzaga kelganligi, nihoyat, til bilan ijtimoiy hayot, ong va tafakkur о‘rtasidagi murakkab aloqalar sabab bо‘lgan. demak, sо‘z-leksemaning leksik ma’nosi yuqorida keltirilgan omillar ta’sirida о‘zgarib turadi, leksik ma’no taraqqiyoti deyilganda shular nazarda tutiladi. bunday taraqqiyotning yо‘llari ham har xil: ma’noning kо‘chishi, kengayishi va torayishi, bundagi miqdor va hajm о‘zgarishlari shular jumlasidandir. ma’noning kо‘chishi - bir predmet (yoki hodisa) nomining keyinchalik boshqa …
4 / 4
tgan predmetlar (hodisalar) о‘rtasidagi shakliy о‘xshashlik asosida: burun (―odamning burni‖- bosh leksik ma’no) - burun (―choynakning burni”- hosila ma’no); b) ikkita belgi-xususiyat о‘rtasidagi nisbiy о‘xshashlik asosida: tez (―oz vaqt ichida, darrov‖ – bosh leksik ma’no: majlis tez tugadi) – tez (―darrov achchiqlanadigan, jizzaki‖ – hosila ma’no: tez odam); chо‘qqi (―tik narsalarning eng yuqori nuqtasi‖ – bosh leksik ma’no: tog‘ning chо‘qqisi) - chо‘qqi (―erishilgan yoki erishilishi mumkin bо‘lgan eng yuqori pog‘ona, daraja, kо‘rsatkich‖ - hosila ma’no: ilm-fan chо‘qqisi; baxt chо‘qqisi); v) narsa-predmetlarning u yoki bu qismlarini о‘rin nuqtai nazaridan о‘xshatish asosida: bosh (―tananing bо‘yindan yuqoridagi qismi‖- bosh leksik ma’no: odamning boshi) – bosh (―tik narsaning tepa qismi‖ - hosila ma’no: shamol bо‘lmasa, daraxtning boshi qimirlamaydi); 2. ma’no vazifasidagi о‘xshashlik asosida kо‘chiriladi (funksional kо‘chirish): tomir (anat. ―qon tomirlari‖ – bosh leksik ma’no) – tomir (biol. ―о‘simlik tanasida suyuqlik va undagi erigan moddalar oqadigan tо‘qima naychalar‖ – hosila ma’no). tomir leksemasining semantik tarkibidagi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 4 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi"

2-dars. o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi oʻzgarishlar va til rivoji reja: 1.til ijtimoiy funksiyasining tavsifi va tasniflanishi. 2.jamiyatning turli sohalarida oʻzbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi. 3. til ijtimoiy funksiyalari kengayishining soʻz semantik strukturasiga ta’siri. tayanch so‘zlar: tilning ijtimoiy funksiyasi, so‘z semantik strukturasi, lingvistik omillar, ekstralingvistik omillar, vazifaviy uslublar, til birliklarining funksionallashuvi. bilib oling! til birliklari ijtimoiy qo‘llanilishi nuqtayi nazaridan nutq sharoitiga bog‘liq ravishda vazifalanishni kasb etadi. ayrim lug‘aviy birlik garchi sinonimik qator tarkibida turishiga qaramay, semantik tarkibidagi ma’no nozikligiga ko‘ra og‘zaki yoki badiiy nutq uchun xoslanganligi bilan far...

Этот файл содержит 4 стр. в формате DOCX (38,1 КБ). Чтобы скачать "o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tili ijtimoiy funksiyala… DOCX 4 стр. Бесплатная загрузка Telegram