o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi

DOC 4 sahifa 56,5 KB Bepul yuklash

4 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 56,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 4

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (4 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 4

2-dars. o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi oʻzgarishlar va til rivoji (reja: 1.til ijtimoiy funksiyasining tavsifi va tasniflanishi. 2.jamiyatning turli sohalarida oʻzbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi. 3. til ijtimoiy funksiyalari kengayishining soʻz semantik strukturasiga ta’siri. tayanch so‘zlar: tilning ijtimoiy funksiyasi, so‘z semantik strukturasi, lingvistik omillar, ekstralingvistik omillar, vazifaviy uslublar, til birliklarining funksionallashuvi. bilib oling! til birliklari ijtimoiy qo‘llanilishi nuqtayi nazaridan nutq sharoitiga bog‘liq ravishda vazifalanishni kasb etadi. ayrim lug‘aviy birlik garchi sinonimik qator tarkibida turishiga qaramay, semantik tarkibidagi ma’no nozikligiga ko‘ra og‘zaki yoki badiiy nutq uchun xoslanganligi bilan farqlanadi. til birliklarining ijtimoiy fuksionallashuvi lug‘viy birliklarning ayni mana shu xususiyatidan kelib chiqadi. o‘zbek tilida til ijtimoiy vazifalanishida beshta uslub turi farqlanib, ularning barchasi fonetik-fonologik, leksik-semantik hamda grammatik imkoniyati va o‘ziga xosligi bilan farqlanadi. tilni funksional uslublarga ajratish masalasi munozarali jarayonlarni boshdan kechirgan bo‘lib, so‘zlashuv, ilmiy, rasmiy, publistsistik uslub turlari orasida badiiy uslubni ajratmaslik kerak, sababi bu uslubni, tom ma’noda, o‘ziga xos …

2 / 4

qator tarkibida turishiga qaramay, semantik tarkibidagi ma’no nozikligiga ko‘ra og‘zaki yoki badiiy nutq uchun xoslanganligi bilan farqlanadi. til birliklarining ijtimoiy fuksionallashuvi lug‘viy birliklarning ayni mana shu xususiyatidan kelib chiqadi. o‘zbek tilida til ijtimoiy vazifalanishida beshta uslub turi farqlanib, ularning barchasi fonetik-fonologik, leksik-semantik hamda grammatik imkoniyati va o‘ziga xosligi bilan farqlanadi. tilni funksional uslublarga ajratish masalasi munozarali jarayonlarni boshdan kechirgan bo‘lib, so‘zlashuv, ilmiy, rasmiy, publitsistik uslub turlari orasida badiiy uslubni ajratmaslik kerak, sababi bu uslubni, tom ma’noda, o‘ziga xos lisoniy mezonlari yo‘q degan qarashlar bilan bog‘liqdir. aslida esa unday emas, sababi bu uslub turi o‘ziga xos badiiylik, obrazlilik kashf etishi va eng asosiysi estetik tarbiya berishi va tashishi bilan boshqa uslub turlaridan tubdan farq qiladi. uslublar ichida eng qadimiysi sanaluvchi uslub turi bu rasmiy uslub hisoblanib, u xalqimizning uzoq o‘tmish-tarixidan beri qo‘llanilib kelinayotganligini belgilash mumkin. yuqorida sanalgan uslublar adabiy tilning og‘zaki va yozma shakli bilan xos bo‘lgan tilning funkionallashuvi imkoniyatidan kelib …

3 / 4

illar – ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy taraqqiyot, xalqlar o‘rtasidagi madaniy-ma’rifiy aloqalar, ong, tafakkur rivoji, bilingvizm (ikki tillilik) yoki polilingvizm (ko‘p tillilik) kabi jarayonlar. bunday omillar tilga, ayniqsa, uning leksikasiga doimiy ta’sir o‘tkazib turadi, ayrim leksemalarning semantik tarkibida yangi leksik ma’nolarning yuzaga kelishiga ham sabab bo‘ladi. masalan, oyoq leksemasi dastlab inson a’zolaridan birini nomlagan, keyinchalik u xontaxta, kursi, stol, stul, karavot kabi mebellarning ―oyog‘i‖ni ham atay boshlagan: xontaxtaning oyog‘i, kursining oyog‘i, stolning oyog‘i, karavotning oyog‘i kabi. bunga inson yashab turgan muhitda turli-tuman mebel-jihozlarning paydo bo‘lganligi, shu bilan bog‘liq ravishda inson ongida yangi tasavvurlarning yuzaga kelganligi, nihoyat, til bilan ijtimoiy hayot, ong va tafakkur o‘rtasidagi murakkab aloqalar sabab bo‘lgan. demak, so‘z-leksemaning leksik ma’nosi yuqorida keltirilgan omillar ta’sirida o‘zgarib turadi, leksik ma’no taraqqiyoti deyilganda shular nazarda tutiladi. bunday taraqqiyotning yo‘llari ham har xil: ma’noning ko‘chishi, kengayishi va torayishi, bundagi miqdor va hajm o‘zgarishlari shular jumlasidandir. ma’noning ko‘chishi - bir predmet (yoki hodisa) nomining keyinchalik boshqa …

4 / 4

otgan predmetlar (hodisalar) o‘rtasidagi shakliy o‘xshashlik asosida: burun (―odamning burni‖- bosh leksik ma’no) - burun (―choynakning burni”- hosila ma’no); b) ikkita belgi-xususiyat o‘rtasidagi nisbiy o‘xshashlik asosida: tez (―oz vaqt ichida, darrov‖ – bosh leksik ma’no: majlis tez tugadi) – tez (―darrov achchiqlanadigan, jizzaki‖ – hosila ma’no: tez odam); cho‘qqi (―tik narsalarning eng yuqori nuqtasi‖ – bosh leksik ma’no: tog‘ning cho‘qqisi) - cho‘qqi (―erishilgan yoki erishilishi mumkin bo‘lgan eng yuqori pog‘ona, daraja, ko‘rsatkich‖ - hosila ma’no: ilm-fan cho‘qqisi; baxt cho‘qqisi); v) narsa-predmetlarning u yoki bu qismlarini o‘rin nuqtai nazaridan o‘xshatish asosida: bosh (―tananing bo‘yindan yuqoridagi qismi‖- bosh leksik ma’no: odamning boshi) – bosh (―tik narsaning tepa qismi‖ - hosila ma’no: shamol bo‘lmasa, daraxtning boshi qimirlamaydi); 2. ma’no vazifasidagi o‘xshashlik asosida ko‘chiriladi (funksional ko‘chirish): tomir (anat. ―qon tomirlari‖ – bosh leksik ma’no) – tomir (biol. ―o‘simlik tanasida suyuqlik va undagi erigan moddalar oqadigan to‘qima naychalar‖ – hosila ma’no). tomir leksemasining semantik tarkibidagi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 4 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi" haqida

2-dars. o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi: jamiyatdagi oʻzgarishlar va til rivoji (reja: 1.til ijtimoiy funksiyasining tavsifi va tasniflanishi. 2.jamiyatning turli sohalarida oʻzbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi. 3. til ijtimoiy funksiyalari kengayishining soʻz semantik strukturasiga ta’siri. tayanch so‘zlar: tilning ijtimoiy funksiyasi, so‘z semantik strukturasi, lingvistik omillar, ekstralingvistik omillar, vazifaviy uslublar, til birliklarining funksionallashuvi. bilib oling! til birliklari ijtimoiy qo‘llanilishi nuqtayi nazaridan nutq sharoitiga bog‘liq ravishda vazifalanishni kasb etadi. ayrim lug‘aviy birlik garchi sinonimik qator tarkibida turishiga qaramay, semantik tarkibidagi ma’no nozikligiga ko‘ra og‘zaki yoki badiiy nutq uchun xoslanganligi bilan fa...

Bu fayl DOC formatida 4 sahifadan iborat (56,5 KB). "o‘zbek tili ijtimoiy funksiyalarining kengayishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek tili ijtimoiy funksiyala… DOC 4 sahifa Bepul yuklash Telegram