o'zbek adabiy tili va sheva

DOC 5 pages 40.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: o’zbek adabiy tili va sheva. shevalarning o’ziga xos sintaktik xususiyatlari reja: · o’zbek adabiy tili va sheva. · sheva, dialekt va lahja tushunchalari · o’zbek shevalarini o’rganish metodlari · o‘zbek shevalarining sintaksisi. eng qadim gi turkiy tilni m arkaziy o siyo hududlarida yashagan eng qadim gi sak va m assaget qabilalari tiliga xunn yuye — chji ham da boshqa turkiy qabila va urug'lam ing tili aralashuvidan hosil b o 'lg an til tashkil etgan. bizgacha bu tilda yaratilgan birorta yozm a m anba yetib kelm agan. biroq arxeologiya, etnografiya fanlari m azkur tipdagi til m avjud bo'lganligi haqida guvohlik beradi. adabiy til um um xalq tilining ishlov berilgan, sayqallashtirilgan va m a’lum bir m e’yorga solingan shaklidir. demak, o’zbek adabiy tili sheva va lahjalar bir butunligidan iborat bo’lgan o’zbek milliy tilidan farqlanadi. o ‘zbek adabiy tili o’zbek m illatiga tegishli bo’lganligi sababli m illiy tilning tarkibiy qismi hisoblanadi va …

2 / 5

margʻilon shevasi va boshqalar oʻzbek tilining eng kichik hududiy koʻrinishlari hisoblanadi. alohida shevalar birikib, lahjasi tashkil etadi. shevalar tizimining murakkablik darajasi, asosan, ekstralingvistik omillar: shevaning alohidalanish (ajralib qolish) darajasi, muayyan sheva vakillarining boshqa shevalar va tillarning vakillari bilan aloqa qilish darajasi, adabiy tilning shahriga taʼsiri va shahrik.ga bogʻliq. alohida ajralib qolgan shevalarda uning vakillari bilan atrofdagi aholi oʻrtasida aloqalarning yoʻqligi (geografik yoki siyosiy sabablar, atrofdagi aholining til, madaniyat, diniy eʼtiqod jihatdan ayni sheva vakillaridan keskin farklanishi tufayli), sheva vakillarining anʼanaviy turmush tarzini saqlab qolishga astoydil intilishi oqibatida sheva juda sekinlik bilan oʻzgaradi, katta va kichik yoshdagilarning tilidagi farq sezilarsiz darajada boʻladi. adabiy tilning yoki boshqa shahrining kuchli taʼsiri ostida boʻlgan shahrida aholining turli guruhlari nutqiga xos boʻlgan, birbiriga qarama-qarshi qoʻyilgan va turli darajada farqlanadigan anʼanaviy (qad.) va yangi qatlamlar ajralib turadi. milliy til tushunchasining hajmi va qoʻllanish doirasi keng boʻlib, lahja va shevalarni ham qamrab oladi. shevalar adabiy til tushunchasiga …

3 / 5

turkiy tillardan ko’p shevaliligi bilan farqlanadi. 0 ‘tgan tarixiy davr ichida o’zbek shevalari to’xtovsiz taraqqiy etdi. uning taraqqiyot tarixi va hozirgi davrini tushunish va izohlashda sheva, dialekt, lahja degan terminlar qo’llanadiki, ulaming lug’aviy va terminologik ma’nolarini bilish albatta zarurdir sheva forscha ravish, tarz, yo’sin degan ma’nolami bildirib, fanda biror tilning o’ziga xos leksik, fonetik va grammatik xususiyatlari bilan farqlanib turadigan kichik territoriyaga oid qismini anglatadi. shevalar har bir milliy tilning asosini tashkil etadi hamda u milliyma’naviy qadriyatimiz hisoblanadi. aslida ham ona tili deganda sheva tushunilishi haqiqatga yaqindir. shuning uchun ham uni asrab-avaylash, qadrlash zarur. bu haqda yurtboshimiz i.a. karimovning: “jfamiki ezgu fazilatlar inson qalbiga, avvalo, ona allasi, ona tilining betnkror jozibasi bilan singadi. ona tili - bu millatning ruhidir”1 - degan so ‘zlarini eslash o’rinlidir. 0 ‘zbeklar hozirgi 0 ‘zbekiston respublikasi, markaziy osiyo mamlakatlarida, afg’oniston, turkiya, saudiya arabistoni, avstraliya, xitoy uyg’uristonida va boshqa mamlakatlarda istiqomat qiladilar. albatta, ularing tili o’zbek …

4 / 5

siy metod hisoblangan emas, balki tahlil talab o’rinlardagina va ayrim til tarixiga oid maqola va asarlarda uchrab turadi. shuningdek, o’zbek dialektlari fonematik tizimini sistem metod orqali o’rganish ham tajriba qilindi. jumladan, o’zbek tilidagi til birliklarini invariant - variant munosabatida o’rganish jarayonida o’zbek shevalari fonologik tizimi ham sistem jihatdan tahlil qilingan ishlar yuzaga kelmoqda (qarang: nabieva d. a. 0 ‘zbek tilida lisoniy birliklaming invariant - variant mundsabati. o‘zbek shevalarining sintaktik xususiyatlari kam o'rganilgan. y. jumanazarovning o‘g‘uz shevalari sintaktik xususiyatlarini yoritgan monografik tadqiqotidan boshqa jiddiy ishlar hali matbuot yuzini ko‘rgani yo‘q. ushbu qo‘llanmada e’lon qilingan sheva materiallari asosida shevalarining sintaksisini yoritishga harakat qilamiz. awal ta’kidlaganimizdek o‘zbek shevalarining o‘ziga xos xususiyatlari, asosan, fonetika, leksika va morfologiyada namoyon bo‘ladi. sintaksis esa hozirgi adabiy tilning so‘zlashuv shaklini ko‘proq aks ettiradi. bu, ayniqsa, savoljavoblardan iborat matnlarda ko‘zga tashlanadi. xalq shevalaridan yozib olingan ertak, lapar va boshqa janrdagi matnlarda ham, asosan adabiy tilga xos bo‘lgan xususiyatlar aks …

5 / 5

doim ham chegaralab olish qiyin. sheva matnlarida, ayniqsa, gap bo‘laklari inversiyasi ko‘p qayd qilinadi: въг kyn bbz kelduk hasan д ж а й н а . soura men oturdum chay ъсьър (samarq). matnlarda ko‘chirma gaplar faol qo‘llangan: кэ1 аййькь: -п ъ тэ berasan? ...fietbp аймькъ kom bssarg‘a: - bbzlar п ъ т э gunah qbldbq? matnlarda qo‘llangan qo‘shma gaplar ham murakkab xarakterga ega emas: в ы купъ 4 kbshb tyzd: qofibp otbrbshganakan, tyzd:ga ьъг kdtta 1эй1э:(к) blbnbptb (toshk.). qdzb ьэййъ kytbp otbravyrsbn, endbgb gappb bdftdan eshbtbq (toshk.). gaplarda kirish so‘zlar ko‘p qayd qilinadi: апъ shiultbp, hasan qafiqb ettadan kechkachafi mbsnat qbp... (qatag'an). undalmalar qo‘llangan: e, taxsbr, ахъг bbzzb ьъг ръ гътъ г bogan (toshk) va hokazo

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek adabiy tili va sheva"

mavzu: o’zbek adabiy tili va sheva. shevalarning o’ziga xos sintaktik xususiyatlari reja: · o’zbek adabiy tili va sheva. · sheva, dialekt va lahja tushunchalari · o’zbek shevalarini o’rganish metodlari · o‘zbek shevalarining sintaksisi. eng qadim gi turkiy tilni m arkaziy o siyo hududlarida yashagan eng qadim gi sak va m assaget qabilalari tiliga xunn yuye — chji ham da boshqa turkiy qabila va urug'lam ing tili aralashuvidan hosil b o 'lg an til tashkil etgan. bizgacha bu tilda yaratilgan birorta yozm a m anba yetib kelm agan. biroq arxeologiya, etnografiya fanlari m azkur tipdagi til m avjud bo'lganligi haqida guvohlik beradi. adabiy til um um xalq tilining ishlov berilgan, sayqallashtirilgan va m a’lum bir m e’yorga solingan shaklidir. demak, o’zbek …

This file contains 5 pages in DOC format (40.5 KB). To download "o'zbek adabiy tili va sheva", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek adabiy tili va sheva DOC 5 pages Free download Telegram