xronologiya fanining maqsad va vazifalari

DOCX 28 pages 17.1 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 17.1 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

mirzo ulugʻbek nomidagi oʻzbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti biologiya kechki taʼlim yoʻnalishi mavzu: xronologiya mustaqil ish bajardi: 203-guruh talabasi shomirzayeva n. tekshirdi: agzamova n. reja: 1. xronologiya anining maqsad va vazifalari. 2. yevropada xronologiya fanining vujudga kelishi va tarqalishi. 3. oʻrta osiyo olimlarining xronologiya faniga qoʻshgan hissasi. xronologiya fani predmeti, maksad va vazifalari. xronologiya tarixiy fanlarning rivojlanishi natijasida vaqgni o`rganadigan fan sifatida xvi asrda vujudga keldi. xronologiya ilm sifatida bobil, misr, yunoniston va rimda shakllandi. o`rta asrlarda xronologiyaning rivojlanishiga o`rta osiyolik olimlar ham o`z hissalarini ko`shdilar. abu rayhon beruniyning «al-osor al-boqiya ani-l-holiya» (o`tmish xalqlardan qolgan yodgorliklar), «qonuni mas`udiy" asarlarida xronologiya faniga oid ko`gshab ma`lumotlar berilgan. umar hayyom kalendari esa mukamallik jihatidan grigoriy kalendaridan ham ustun turadi. 1935 yilda oliy o`quv yurtlarida tarix fakultetlari ochilgandan keyin boshqa tarixning yordamchi fanlari qatorida talabalarga xronologiya fani ham o`kitila boshlandi. xronologiya - yordamchi tarix fanlaridan biri bo`lib, u vaqt to`g`risidagi fandir. xronologiya so`zi yunoncha …

2 / 28

ini tarixiy tahlil kiladi. insoniyatning xo`jalik hayotidagi ehtiyoji vaqtni hisoblash zaruratini yuzaga keltirdi. qadimda vaqgai hisoblashda tabiatning doimiy takrorlanib turuvchi hodisasi bo`lgan sutka, kun, tun, oy fazalarining o`zgarishi, yerning yillik aylanma harakatidan foydalanilgan. asta-sekin vaktni aniq hisoblashga bo`lgan ehtiyoj yuzaga keldi. buning uchun osmon jismlar harakatini, umuman astronomiyani bilish zarur edi. bundan tashqari yana bir vazifani, kun, oy, yillar o`rtasidagi farqlarni aniqlash zarurati ham tug`ildi. buning uchun esa matematik hisob-kitobni puxta bilish lozim edi. xronologiya bilim sohasi rivojlanishiga qadimgi yunoniston va rim olimlari erot kalipp, gipparx, varron, ptolomeylar katga hissa qo`shganlar. gipparx - (milodgacha 190-125 yillar) birinchi bo`lib oyning o`lchamini va undan yergacha bo`lgan masofani aniqlagan. u shaxsiy kuzatuvlari natijasida quyosh yilining uzunligini deyarli aniq hisoblab chiqqan (xato 6 daqiqa). olim o`sha davr uchun ulkan hisoblangan 850 ta yulduzlarning holati katalogini tuzgan edi. klavdiy ptolemey - mashhur «almagest» asari muallifi. asar o`rta asrlargacha astronomiyaga oid asarlarning sarasi hisoblangan. shuningdek, ptolemey …

3 / 28

iyada tizimlashtirishni amalga oshirdi. u yulian uslubidagi solnomalar tahririni ishlab chiqadi. 1583 yilda j.skaliger «vaqtni hisoblash yuzasidan yangi tadqiqot» nomli asarini e`lon qiladi. 1582 yilda italyan olimlari a.liliya va i.danti yangi kalendarni tuzib chiqadi. bu kalendar tarixda grigoriy kalendari nomi bilan shuhrat qozonadi. xvii asrda fransuz monaxi d.petavi ham vaqtni hisoblash yuzasidan tadqiqotlar olib boradi. xviiiasrda rossiya olimlari ham xronologiya faniga oid tadqiqotlar olib borgan. «rossiya tarixi» kitobining birinchi jildida v.n.tatishev yozgan maxsus bir bob «yilning boshida vaqtni hisoblash» deb nomlanadi. bu davrda m.v.lomonosov, m.m.sherbatov, i.n.boltin va a.l.shletser xronologiya bilan jiddiy shug`ullandilar. xvsh asrga kelib, yevropada xronologiya mustaqil tarixiy fanga aylandi. bunga kator angliyalik matematik va astronomlar o`z hissasini ko`shdilar. xviii asr o`rtalarida lord chesterfildning tashabbusi bilan mamlakatda grigoriy kalendari qabul qilindi. 1825-1826 yillarda nemis astronomi x.l.ideler tomonidan yozilgan ikki jildlik «matematik va texnik xronologiya», l.brossening «xronologiya texnikasiga doir» (spb., 1868), f.kaltenbrunnerning «grigoriy kalendari islohoti tarixidan» (vena., 1876), o.ye.gartmanning «rim …

4 / 28

nashr qilindi. xix asr oxirlarida d.i.prozovskiy nasroniylikkacha bo`lgan davrda slavyan – rus vakt hisobi va qadimgi rusda soatni hisoblash asoslarini ishlab chikdi. xx asrga kelib, xronologiya tarixning asosiy yordamchi fanlaridan biriga aylanadi. bu davrda quyosh, oy-quyosh kalendarlariga doir tadkiqotlar yuzaga keladi. 1906-1914 yillarda nemis olimi. ginsel uch jilddan iborat «matematik va texnik xronologiya» nomli kitobini yozadi. zamonaviy xronologiyaning rivojlanishida e.meyyer (1904), r.parker (1950) (misr kalendarlari), m.m.underxil (1921) hindlarda xronologiya fani, m.maler yaxudiy kalendarlari, s.g.morley (1954) mayya xalklarida vakt hisobi, x.mitsman «rim xronologiyasi» (1957), e.bikerman «qadimgi dunyo xronologiyasi» (1966), r.noygebauer, a.ye.shtamp, v-grumel kabi tadqiqotchilarning xronologiya uslublari va nazariyasiga oid tadkiqotlari katga axamiyat kasb etdi. xix asr oxirlarida rossiyada yulian` kalendarini isloh qshshsh bo`yicha maxsus komissiya tuziladi. unga mashxur olim d.i.mendeleyev boshchilik kiladi. xx asr boshlarida xronologiya faniga oid ko`plab ilmiy tadqiqotlar olib borildi. n.v.stepanov «yangi uslub va provoslav pasxasi» (1907) kitobida yangi kalendarga o`tish zaruratini takidlaydi. olim tomonidan 1909-1915 yillarda rus …

5 / 28

imovichning «bayramlar va islom ro`zalari» nomli kitoblari nashr qilinadi. n.g.berejkovning «xv asrgacha bo`lgan rus solnomalari xronologiyasi» nomli maqolasi va rus solnomalari xronologiyasi» (m., 1963) nomli monografiyalari xronologiya faniga oid muhim taqiqotlardan biridir. muallif rus solnomalarida mart, sentabr va ultramart uslublarida berilganligini isbotlaydi va rus solnomalari xronologiyasini o`rganishning uslublarini ishlab chikadi. 1954-1956 yillarda bmtda yanada mukammal va barcha xalqlar uchun yagona bo`lgan yangi kalendarni o`rganish masalasi muhokama qilinadi. natijada bir qator mamlakatlarda kalendarlarning astronomik asosi va yilni hisoblashning yangi uslublariga oid ilmiy tadqiqotlar yuzaga keladi. jumladan, g.d.mamedbeyli (1961), i.a.orbeli (1961) musulmon yil hisobi, m.r.raximov tojiklarda yil hisobi (1957) va g.mcherlidzelar qadimgi gruzin yil hisobi bo`yicha tadqiqotlar olib boradilar. o`rta osiyo olimlarning xronologiya rivojlanishiga ko`shgan xissasi. urta asrlarda xronologiya yanada rivojlanib bordi. xronologiya rivojiga o`rta osiyolik olimlar, ahmad al-farg`oniy (797-865), abu rayhon beruniy (973-1048), umar hayyom (1048-1131) va mirzo ulug`bek (1394-1449) katta hissa qo`shdi. ahmad al-farg`oniy. ahmad al-farg`oniy ilmi-xay`at (falakiyotshunoslik-astronomiya, riyoziyot-matematika) va …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xronologiya fanining maqsad va vazifalari"

mirzo ulugʻbek nomidagi oʻzbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti biologiya kechki taʼlim yoʻnalishi mavzu: xronologiya mustaqil ish bajardi: 203-guruh talabasi shomirzayeva n. tekshirdi: agzamova n. reja: 1. xronologiya anining maqsad va vazifalari. 2. yevropada xronologiya fanining vujudga kelishi va tarqalishi. 3. oʻrta osiyo olimlarining xronologiya faniga qoʻshgan hissasi. xronologiya fani predmeti, maksad va vazifalari. xronologiya tarixiy fanlarning rivojlanishi natijasida vaqgni o`rganadigan fan sifatida xvi asrda vujudga keldi. xronologiya ilm sifatida bobil, misr, yunoniston va rimda shakllandi. o`rta asrlarda xronologiyaning rivojlanishiga o`rta osiyolik olimlar ham o`z hissalarini ko`shdilar. abu rayhon beruniyning «al-osor al-boqiya ani-l-holiya» (o`tmish xalqlardan ...

This file contains 28 pages in DOCX format (17.1 KB). To download "xronologiya fanining maqsad va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: xronologiya fanining maqsad va … DOCX 28 pages Free download Telegram