xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari

DOC 75 pages 832.0 KB Free download

75 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 832.0 KB

File type DOC

Pages 75

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 75

mavzu:xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. reja: kirish. 1. xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. 2.xronologiya va metrologiya faniga oid manbalar. 3.abu rayxon beruniyning fan taraqqiyotiga qo’shgan hissasi. 4.metrik konvensiyaning imzolanishi . xronologiya grekcha xronos- “vaqt”, logos- “fan” so‘zlaridan tuzilgan bo‘lib, taraqqiyot bosqichlarining vaqtini aniqlash demakdir. xronologiya xvi asrda tarix fanining rivojlanishi bilan paydo bo‘ldi. u ikki qismga bo‘linadi: 1 astronomik (matematik). 2 tarixiy (texnik) xronologiya. matematik xronologiya osmon jismlarining harakatini ilmiy kuzatish-izlanishlar va hisob-kitob yo‘li bilan aniq astronomik vaqtini o‘rganadi. tarixiy (texnik) xronologiya yozma va arxeologik manbalarni tadbik etish asosida u yoki bu tarixiy voqealarni shuningdek, tarixiy manbalarning vujudga kelish vaqtini aniqlaydi. tarixiy xronologiya yozma va arxeologik manbalarni tadbiq etish asosida tarixiy voqea, xodisalarni vaqtini, o‘rnini aniqlaydi. yozma yodgorliklarga- qadimgi yozuvlar, bitiklar va kitoblar kirsa, odamlarning qadimiy makonlari, uy-joy, shahar qoldiqlari, qadimgi mozor-ko‘rgonlar arxeologik yodgorliklar hisoblanadi. xronologiya tarixan vujudga kelgan bilimlar tizimidir. tabiatni kuzatish vaqtni aniqlashda murakkab …

2 / 75

achkovskiy so‘zi bilan aytganda, u qiziqmagan sohalarni sanab chiqishh osonroqdir. beruniy 973 yil 4-sentabrda (hijriy 362 yili 3 zulxijjada) janubiy xorazmning kat (hozirgi beruniy) shaxrida tug’ilgan. yoshligidan ilm-fanga qiziqish qobiliyati kuchli bo‘lib, o‘z zamonasining mashxur olimi, o‘sha davrda “ptolomey” laqabini olgan abu nasr mansur ibn iroq qo‘lida ta’lim oladi. 1004- yildan boshlab gurganchda “dorul xikma va maorif” nomini olgan ilmiy muassasa to‘la shakllanib, beruniy bu akademiyada 1017- yilgacha ishlagan. abu rayxon beruniy 152 ta asar yozgan, shulardan 30 tasi bizgacha yetib kelgan. 1017 yilda xorazm saltanati maxmud g’aznaviy tomonidan zabt etilgach, ma’mun akademiyasi tarqatilib, beruniy bir qancha olimlar bilan g’azna shaxriga olib ketiladi. u umrining oxirigacha shu yerda yashab ijod qiladi va 1048 yil 13 dekabr (hijriy 440 yil 3 rajab oyi) da shu yerda vafot etadi. abu rayxon beruniyning birinchi yirik asari “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” kitobidir. asarning arabcha nomi “al osor al-boqiya an al-kurun al-xoliya” bo‘lib, yevropada “xronologiya”, …

3 / 75

lar bular bilan chegaralanib qolmaydi. unda juda ko‘p tarixiy voqealar, turli millat va dinlarga oid muxim ma’lumotlar, paygambarlar va soxta paygambarlar, podshoxlar, mashxur tarixiy shaxslar va olimlar haqida ma’lumotlar berilgan. beruniy o‘z asarida turli xalqlardagi yil hisoblar, ularning urf-odatlari ustida to‘xtar ekan, o‘rta osiyo xalqlari madaniyatini vuqori ko‘yadi. “osor al-boqiya”da ham har xil davrda hukm surgan turli podshoxliklar va sulolalarning juda ko‘p jadvallari kiritilgan: makedoniyalik batlimuslar (ptolomeylar), rum, xristian, qadimgi eron, sosoniylar sulolasi podshoxlari, arab halifalari (ummaviylar va abbosiylar) kabi. mazkur jadvallar shunday aniq manbalardan olinganki, podshoxlarning xukmronlik qilgan davrlari deyarli to‘g’ri ko‘rsatilib, ular boshqa tarixiy kitoblar bilan solishtirish natijasida to‘la isbot etilgan. mavzu : vaqtning o‘lchov birliklari.kalendarning tabiat xodisalari bilan bog’liqligi. reja: 1.kalendarning tabiat xodisalari bilan bog’liqligi.vaqt hisobining ilk shakllari. 2.yetti kunlik hafta va uning nomlanishi tarixi. soniyalar, daqiqalar, soatlar, kunlar, oylar, yillar, asrlar...- vaqtning bunday beto‘xtov oqimi hammaga tanish. ko‘pgina boshqa hayotiy-falsafiy masalalar qatorida vaqt muammosi ham inson …

4 / 75

lan, uning xodisa va qonuniyatlari bilan bog’lash zarurligi haqidagi birdan-bir to‘gri xulosaga kelgan. kun bilan tunning uzluksiz almashuvi, osmon gumbazida quyoshning ko‘rinadigan yo‘li, oy fazalarining izchillik bilan takroriy almashuvi, ayrim yulduzlar xolatining kunlik o‘zgarishi va boshqa shunga o‘xshash tabiiy xodisalarni kuzatgan inson tabiat qonuniyatlari to‘grisida asta-sekin tushunchalar to‘play boshlaydi. ibtidoiy jamoa tuzumi davridayoq kishilar kun bilan tunning o‘zaro almashuvini, suvning muzlashi va erish davrlarini, yomg’ir yog’ishi va daryolarning toshish paytlarini, o‘t-o‘lanlarning ko‘karishi va mevalarning pishish vaqtlarini kuzatish natijasida vaqtning oqimini faxmlab, uni aniqlashni hamda o‘lchashni o‘rganganlar. hozirgi kalendar paydo bo‘lgunga qadar odamlar yogoch va boshqa narsalarga o‘yib kun, oy sanoqlarini sanash, kanop, arkon qabilarga tugun ko‘yish, xurofiy alomatlar, rivoyatlar, qissalar orqali avlodlarga xabarlar yetkazganlar. bu odamlarga ov, ekin-tekin, 2 yig’im-terim mavsumini aniqlash, asosan turmush zaruriyatidan kelib chiqib hisob olib borilgan. avvaliga bu o‘lchov anchagina qo‘pol, haqiqatdan birmuncha uzoq bo‘lgan, albatta keyinchalik asrlar o‘tishi bilan haqiqatga tobora yaqinlashib, aniqlashib borgan. inson …

5 / 75

nozik usullarni va kuchli asboblarni yarata olganki, natijada kit’alarning siljishini sezish hamda yerning aylanishidagi yuz yil davomida soniyaning minglik qismlarinigina tashkil etadigan nomuvofiqlikni o‘lchash mumkin bo‘lmoqda. ikkinchidan fan va texnika taraqqiyotining hozirgi bekiyos yuksak bosqichi ham ibtidoiy davrda kishilar vaqtni o‘lchash va hisoblashda tabiat xodisalariga asoslanib juda to‘gri ish qilganliklarini yana bir bor isbot etayotir. demak, tabiat vaqt o‘lchovining birdan-bir to‘gri va ishonchli birliklarini beruvchi manba hisoblanadi. vaqt o‘lchovining ana shunday tabiiy manbalaridan biri - aylanuvchi yerdir. kishilar o‘zlari oyoqqa turgan o‘sha qadimgi, ibtidoiy davrlardan boshlaboq kundalik hayotlarida kechagiga o‘xshash bugun ham tun kun bilan, kun esa tun bilan albatta almashuviga, ertaga ham, indinga ham va doim shunday bo‘lishiga ishonch xosil qilganlar. vaqt o‘lchovining birinchi va asosiy birligi – kun shu tariqa odamlar ongida tabiiy holda paydo bo‘lgan. bu tabiiy o‘lchov birligi quyoshning chiqishhidan botishigacha bo‘lgan vaqtni o‘z ichiga olmay, balki u kun va tundan iborat bo‘ladi. yer o‘z o‘qi …

Want to read more?

Download all 75 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari"

mavzu:xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. reja: kirish. 1. xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. 2.xronologiya va metrologiya faniga oid manbalar. 3.abu rayxon beruniyning fan taraqqiyotiga qo’shgan hissasi. 4.metrik konvensiyaning imzolanishi . xronologiya grekcha xronos- “vaqt”, logos- “fan” so‘zlaridan tuzilgan bo‘lib, taraqqiyot bosqichlarining vaqtini aniqlash demakdir. xronologiya xvi asrda tarix fanining rivojlanishi bilan paydo bo‘ldi. u ikki qismga bo‘linadi: 1 astronomik (matematik). 2 tarixiy (texnik) xronologiya. matematik xronologiya osmon jismlarining harakatini ilmiy kuzatish-izlanishlar va hisob-kitob yo‘li bilan aniq astronomik vaqtini o‘rganadi. tarixiy (texnik) xronologiya yozma va arxeologik manbalarni tadbik etish asosida u yok...

This file contains 75 pages in DOC format (832.0 KB). To download "xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: xronologiya va metrologiya fani… DOC 75 pages Free download Telegram