xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari

DOC 75 стр. 1,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 75
mavzu:xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. reja: kirish. 1. xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. 2.xronologiya va metrologiya faniga oid manbalar. 3.abu rayxon beruniyning fan taraqqiyotiga qo’shgan hissasi. 4.metrik konvensiyaning imzolanishi . xronologiya grekcha xronos- “vaqt”, logos- “fan” sо‘zlaridan tuzilgan bо‘lib, taraqqiyot bosqichlarining vaqtini aniqlash demakdir. xronologiya xvi asrda tarix fanining rivojlanishi bilan paydo bо‘ldi. u ikki qismga bо‘linadi: 1 astronomik (matematik). 2 tarixiy (texnik) xronologiya. matematik xronologiya osmon jismlarining harakatini ilmiy kuzatish-izlanishlar va hisob-kitob yо‘li bilan aniq astronomik vaqtini о‘rganadi. tarixiy (texnik) xronologiya yozma va arxeologik manbalarni tadbik etish asosida u yoki bu tarixiy voqealarni shuningdek, tarixiy manbalarning vujudga kelish vaqtini aniqlaydi. tarixiy xronologiya yozma va arxeologik manbalarni tadbiq etish asosida tarixiy voqea, xodisalarni vaqtini, о‘rnini aniqlaydi. yozma yodgorliklarga- qadimgi yozuvlar, bitiklar va kitoblar kirsa, odamlarning qadimiy makonlari, uy-joy, shahar qoldiqlari, qadimgi mozor-kо‘rgonlar arxeologik yodgorliklar hisoblanadi. xronologiya tarixan vujudga kelgan bilimlar tizimidir. tabiatni kuzatish vaqtni aniqlashda murakkab …
2 / 75
achkovskiy sо‘zi bilan aytganda, u qiziqmagan sohalarni sanab chiqishh osonroqdir. beruniy 973 yil 4-sentabrda (hijriy 362 yili 3 zulxijjada) janubiy xorazmning kat (hozirgi beruniy) shaxrida tug’ilgan. yoshligidan ilm-fanga qiziqish qobiliyati kuchli bо‘lib, о‘z zamonasining mashxur olimi, о‘sha davrda “ptolomey” laqabini olgan abu nasr mansur ibn iroq qо‘lida ta’lim oladi. 1004- yildan boshlab gurganchda “dorul xikma va maorif” nomini olgan ilmiy muassasa tо‘la shakllanib, beruniy bu akademiyada 1017- yilgacha ishlagan. abu rayxon beruniy 152 ta asar yozgan, shulardan 30 tasi bizgacha yetib kelgan. 1017 yilda xorazm saltanati maxmud g’aznaviy tomonidan zabt etilgach, ma’mun akademiyasi tarqatilib, beruniy bir qancha olimlar bilan g’azna shaxriga olib ketiladi. u umrining oxirigacha shu yerda yashab ijod qiladi va 1048 yil 13 dekabr (hijriy 440 yil 3 rajab oyi) da shu yerda vafot etadi. abu rayxon beruniyning birinchi yirik asari “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” kitobidir. asarning arabcha nomi “al osor al-boqiya an al-kurun al-xoliya” bо‘lib, yevropada “xronologiya”, …
3 / 75
r bular bilan chegaralanib qolmaydi. unda juda kо‘p tarixiy voqealar, turli millat va dinlarga oid muxim ma’lumotlar, paygambarlar va soxta paygambarlar, podshoxlar, mashxur tarixiy shaxslar va olimlar haqida ma’lumotlar berilgan. beruniy о‘z asarida turli xalqlardagi yil hisoblar, ularning urf-odatlari ustida tо‘xtar ekan, о‘rta osiyo xalqlari madaniyatini vuqori kо‘yadi. “osor al-boqiya”da ham har xil davrda hukm surgan turli podshoxliklar va sulolalarning juda kо‘p jadvallari kiritilgan: makedoniyalik batlimuslar (ptolomeylar), rum, xristian, qadimgi eron, sosoniylar sulolasi podshoxlari, arab halifalari (ummaviylar va abbosiylar) kabi. mazkur jadvallar shunday aniq manbalardan olinganki, podshoxlarning xukmronlik qilgan davrlari deyarli tо‘g’ri kо‘rsatilib, ular boshqa tarixiy kitoblar bilan solishtirish natijasida tо‘la isbot etilgan. mavzu : vaqtning о‘lchov birliklari.kalendarning tabiat xodisalari bilan bog’liqligi. reja: 1.kalendarning tabiat xodisalari bilan bog’liqligi.vaqt hisobining ilk shakllari. 2.yetti kunlik hafta va uning nomlanishi tarixi. soniyalar, daqiqalar, soatlar, kunlar, oylar, yillar, asrlar...- vaqtning bunday betо‘xtov oqimi hammaga tanish. kо‘pgina boshqa hayotiy-falsafiy masalalar qatorida vaqt muammosi ham inson …
4 / 75
, uning xodisa va qonuniyatlari bilan bog’lash zarurligi haqidagi birdan-bir tо‘gri xulosaga kelgan. kun bilan tunning uzluksiz almashuvi, osmon gumbazida quyoshning kо‘rinadigan yо‘li, oy fazalarining izchillik bilan takroriy almashuvi, ayrim yulduzlar xolatining kunlik о‘zgarishi va boshqa shunga о‘xshash tabiiy xodisalarni kuzatgan inson tabiat qonuniyatlari tо‘grisida asta-sekin tushunchalar tо‘play boshlaydi. ibtidoiy jamoa tuzumi davridayoq kishilar kun bilan tunning о‘zaro almashuvini, suvning muzlashi va erish davrlarini, yomg’ir yog’ishi va daryolarning toshish paytlarini, о‘t-о‘lanlarning kо‘karishi va mevalarning pishish vaqtlarini kuzatish natijasida vaqtning oqimini faxmlab, uni aniqlashni hamda о‘lchashni о‘rganganlar. hozirgi kalendar paydo bо‘lgunga qadar odamlar yogoch va boshqa narsalarga о‘yib kun, oy sanoqlarini sanash, kanop, arkon qabilarga tugun kо‘yish, xurofiy alomatlar, rivoyatlar, qissalar orqali avlodlarga xabarlar yetkazganlar. bu odamlarga ov, ekin-tekin, yig’im-terim mavsumini aniqlash, asosan turmush zaruriyatidan kelib chiqib hisob olib borilgan. avvaliga bu о‘lchov anchagina qо‘pol, haqiqatdan birmuncha uzoq bо‘lgan, albatta keyinchalik asrlar о‘tishi bilan haqiqatga tobora yaqinlashib, aniqlashib borgan. inson madaniyat …
5 / 75
usullarni va kuchli asboblarni yarata olganki, natijada kit’alarning siljishini sezish hamda yerning aylanishidagi yuz yil davomida soniyaning minglik qismlarinigina tashkil etadigan nomuvofiqlikni о‘lchash mumkin bо‘lmoqda. ikkinchidan fan va texnika taraqqiyotining hozirgi bekiyos yuksak bosqichi ham ibtidoiy davrda kishilar vaqtni о‘lchash va hisoblashda tabiat xodisalariga asoslanib juda tо‘gri ish qilganliklarini yana bir bor isbot etayotir. demak, tabiat vaqt о‘lchovining birdan-bir tо‘gri va ishonchli birliklarini beruvchi manba hisoblanadi. vaqt о‘lchovining ana shunday tabiiy manbalaridan biri - aylanuvchi yerdir. kishilar о‘zlari oyoqqa turgan о‘sha qadimgi, ibtidoiy davrlardan boshlaboq kundalik hayotlarida kechagiga о‘xshash bugun ham tun kun bilan, kun esa tun bilan albatta almashuviga, ertaga ham, indinga ham va doim shunday bо‘lishiga ishonch xosil qilganlar. vaqt о‘lchovining birinchi va asosiy birligi – kun shu tariqa odamlar ongida tabiiy holda paydo bо‘lgan. bu tabiiy о‘lchov birligi quyoshning chiqishhidan botishigacha bо‘lgan vaqtni о‘z ichiga olmay, balki u kun va tundan iborat bо‘ladi. yer о‘z о‘qi atrofida …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 75 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari"

mavzu:xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. reja: kirish. 1. xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari. 2.xronologiya va metrologiya faniga oid manbalar. 3.abu rayxon beruniyning fan taraqqiyotiga qo’shgan hissasi. 4.metrik konvensiyaning imzolanishi . xronologiya grekcha xronos- “vaqt”, logos- “fan” sо‘zlaridan tuzilgan bо‘lib, taraqqiyot bosqichlarining vaqtini aniqlash demakdir. xronologiya xvi asrda tarix fanining rivojlanishi bilan paydo bо‘ldi. u ikki qismga bо‘linadi: 1 astronomik (matematik). 2 tarixiy (texnik) xronologiya. matematik xronologiya osmon jismlarining harakatini ilmiy kuzatish-izlanishlar va hisob-kitob yо‘li bilan aniq astronomik vaqtini о‘rganadi. tarixiy (texnik) xronologiya yozma va arxeologik manbalarni tadbik etish asosida u yok...

Этот файл содержит 75 стр. в формате DOC (1,1 МБ). Чтобы скачать "xronologiya va metrologiya fanining maqsad va vazifalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xronologiya va metrologiya fani… DOC 75 стр. Бесплатная загрузка Telegram