o‘zbek tilining leksik qatlamlari

PPTX 19 pages 2.1 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

презентация powerpoint mirzo ulug`bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek tilini sohada qo‘llanilishi fanidan mustaqil ta’lim mavzu: “o‘zbek tilining leksik qatlamlari”. qabul qildi: topshirdi: ishjimoiy ish fakulteti (o‘zini o‘zi boshqarish organlari) iii -kurs a-potok guruh talabasi ____________________ oʻzbek tili oʻzbek tili (oʻzbekcha) — oltoy tillari oilasining turkiy tillar turkumiga kiruvchi til. ushbu til oʻzbekiston respublikasining konstitutsiyasiga koʻra davlat tili hisoblanadi. oʻzbek tili ham barcha turkiy tillar kabi agglyutinativ tildir. davlat tili toʻgʻrisidagi qonun 1989-yil 21-oktabrda qabul qilingan. 1995-yil 21-dekabrda qayta ishlanib ancha toʻliqlantirildi. oʻzbek adabiy tili oʻtmishi quyidagi davrlarni oʻz ichiga oladi: miloddan avvalgi davrlardan to x yuz yillikgacha boʻlgan davr. bu davrdagi til fanda qadimgi turk tili deb yuritiladi. qadimgi xalq ogʻzaki ijodi misollari, oʻrxun-enasoy yodgorliklari (vi-vii asrlar) shu tilda yaratilgan. xi—xiv yuzyilliklarda amalda boʻlgan til eski turkiy til deb ataladi. mahmud qoshgʻariyning „devonu-lugʻatit-turk“ („turk soʻzliklari toʻplamii“), yusuf xos hojibning „qutadgʻu bilig“ („qutga etuvchi bilim“), ahmad yugnakiyning „hibatul haqoyiq“ („haqiqatlar …

2 / 19

gacha ishlatilib kelinayotgan til hozirgi oʻzbek adabiy tili deb ataladi. „turkiston viloyati gazeti“ chiqa boshlagan vaqtdan (1870-yildan) to hozirgi kungacha yaratilgan barcha asarlar hozirgi oʻzbek adabiy tilining ishlariga kiradi. oʻzbek tili xi yuzyillikdan boshlab mustaqil til kabi koʻrinishni boshladi va xiii yuzyillikda eski oʻzbek adabiy tili shakllanib boʻldi. eski oʻzbek tilining oʻsishi va saqlanishi buyuk alisher navoiyning oti bilan bogʻliqdir. navoiy eski oʻzbek tilidan bilinmagan yetukligidan qoʻllanib qaytarilmas asarlar yaratadi, bu tilni ilmiy tomondan chuqur oʻrganadi va „muhokamat-ul-lugʻatayn“ otli yirik ilmiy asar ham yozadi va unda oʻzbek tilining boshqa tillardan kemtik emasligini ishonarli koʻrsatishlar bilan isbotlab beradi. 21-oktabr – o‘zbek tili kuni ming yillarkim, bulbul kalomi o‘zgarmaydi, yaxlit hamisha. ammo sho‘rlik to‘tining holi o‘zgalarga taqlid hamisha. ona tilim, sen borsan, shaksiz bulbul kuyin she’rga solaman. sen yo‘qolgan kuning, shubhasiz, men ham to‘ti bo‘lib qolaman. abdulla oripov 2020 yil 10 aprelda o‘zbekiston respublikasining “o‘zbek tili bayrami kunini belgilash to‘g‘risida”gi qonunning qabul …

3 / 19

ek tiliga davlat tili maqomi berilganiga o‘ttiz besh yil to‘ldi! o‘tgan davr mobaynida tilimiz milliy birligimiz va o‘zligimiz ramziga aylandi. davlat tili sifatidagi nufuzi va obro‘si yanada oshib, jamiyatimizning birlashtiruvchi kuchi o‘laroq namoyon bo‘ldi. so‘nggi yillardagi til islohoti natijasida ona tilimizning jozibasi oshdi. shu munosabat bilan bilimni baholash agentligi barcha yurtdoshlarimizni 21-oktabr - o‘zbek tili bayrami kuni bilan qizg‘in qutlaydi! tilimiz rivoji yo‘lida tinmay mehnat qilayotgan xalqimizning fidoyi farzandlari ishiga ulkan zafarlar tilaydi! soʻzlar tuzulishi soʻzlar tuzulishi — yunoncha lexikos(leksika)dir. hozirgi oʻzbek adabiy tilining soʻzlari tuzulishi asosan, 5 irmoq negizida tuzulgan: eski turk tili (kunimizdagi turkiya davlati tili emas) soʻzlari; arab tili soʻzlari; fors tili soʻzlari; ikki turli soʻzlar; ovrupa tillari soʻzlari; eski turk tili(eski oʻzbekcha yoki chigʻatoy tili) bugungi oʻzbek tilining asos irmogʻidir. chunonchi: kishi, ot, qoʻl, oyoq,… arab soʻzlari oʻzbek tiliga vii—viii yuzyilliklardan kirib kela boshlaydi. bu arablarning shu chogʻda oʻrta osiyoni bosib olishlari bilan bogʻliq. arab soʻzlari …

4 / 19

hakillanishi va rivojlanishida rus millatining tili gʻoyat katta rol oʻynaydi. rus xalqi bilan oʻzbek xalqi orasidagi yaqin aloqa, ayniqsa ruslarning iqtisodiy va madaniy taʼsiri rus tilidan ruscha va yevropa tillariga oid soʻzlarning oʻzbek tiliga kirib kelishiga sabab boʻlgan. rus tilidan oʻzlashgan soʻzlar: fabrika, gimnaziya, doktor, shapka yozuvi to‘g’risida ma'lumotlar tarixda oʻzbek tilini yozish uchun koʻp alifbolardan qoʻllangan. 1928-yilgacha savodli kishilar oʻzbek tilini arab yozuvida yozishgan. 1928-yildan 1940-yilgacha oʻzbek tili lotin yozuvida yozilgan. 1940-yil iosif stalinning buyrugʻi bilan majburan kirill yozuviga oʻtilgan. 1992-yilgacha oʻzbek tili shu yozuvda yozilgan. 1993-yil oʻzbekiston rasman lotin yozuvini yana qaytadan kirgizdi. hozirda oʻzbekistonda taʼlim joylarida lotin yozuvidan qoʻllanadi. shunday boʻlsa ham yoshi kattalar va oʻzbekiston tashqarisida yashaydigan oʻzbeklar hali ham kirill yozuvidan foydalanishadi. oʻzbekistonda 1929-yilgacha arab yozuvidan foydalanilgan. 1920-yillarning oʻrtalaridan oʻzbekistonda arab yozuviga keng hujum boshlandi. arab yozuvi qoloqligimizning, savodsizligimizning, dindorligimizning sababchisi deb eʼlon qilindi. 1929—1930 oʻquv yilidan oʻzbekiston lotin yozuviga oʻtdi va biz oʻzbek xalqining …

5 / 19

n oʻsib, taraqqiy etdi. oʻzbek tili leksikasiga baynalmilal soʻzlar keng koʻlamda kirib keldi. buning ustiga fan va turli sohalar terminologiyasi ham toʻxtovsiz oʻsib bormoqda. oʻzbek tili leksikasida oʻz va oʻzlashgan qatlam, shuningdek, oʻz qatlam tarkibida umumturkiy soʻzlar va ulardan yasalgan oʻzbekcha soʻzlar mavjud. oʻzlashma qatlam tarkibida forscha, arabcha, ruscha-baynalmilal soʻzlar bor. oʻzbek tili leksikasi zamonaviyligi jihatdan 3 asosiy qatlamga boʻlinadi: 1) zamonaviy qatlam – eskilik va yangilik boʻyogʻiga ega boʻlmagan soʻzlar. shu qatlamga oid soʻzlar oʻzbek tili leksikasining asosini tashkil qiladi; 2) eski qatlam – hozirda ham isteʼmolda boʻlgan istorizmlar, arxaizmlar bu qatlamga kiradi; 3) yangi qatlam – yangi leksika deb ham yuritiladi. lugʻaviy birliklar ishlatilish doirasi jihatdan 2 qatlamga ajratiladi: 1) ishlatilish doirasi chegaralanmagan soʻzlar. maʼnosi shu tilda soʻzlovchilar uchun tushunarli va umumqoʻllanish xususiyatiga ega boʻlgan soʻzlar umumisteʼmoldagi chegaralanmagan leksika sanaladi; 2) ishlatilish doirasi chegaralangan soʻzlar – til lugʻat tarkibining ajralmas qismi boʻlib, uning tarkibiga dialektal, terminologii kasb-hunar leksikasi, …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilining leksik qatlamlari"

презентация powerpoint mirzo ulug`bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek tilini sohada qo‘llanilishi fanidan mustaqil ta’lim mavzu: “o‘zbek tilining leksik qatlamlari”. qabul qildi: topshirdi: ishjimoiy ish fakulteti (o‘zini o‘zi boshqarish organlari) iii -kurs a-potok guruh talabasi ____________________ oʻzbek tili oʻzbek tili (oʻzbekcha) — oltoy tillari oilasining turkiy tillar turkumiga kiruvchi til. ushbu til oʻzbekiston respublikasining konstitutsiyasiga koʻra davlat tili hisoblanadi. oʻzbek tili ham barcha turkiy tillar kabi agglyutinativ tildir. davlat tili toʻgʻrisidagi qonun 1989-yil 21-oktabrda qabul qilingan. 1995-yil 21-dekabrda qayta ishlanib ancha toʻliqlantirildi. oʻzbek adabiy tili oʻtmishi quyidagi davrlarni oʻz ichiga oladi: miloddan avvalgi davrlardan to x y...

This file contains 19 pages in PPTX format (2.1 MB). To download "o‘zbek tilining leksik qatlamlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilining leksik qatlamla… PPTX 19 pages Free download Telegram