"o‘zbek tilining onomasiologiyasi"

DOCX 40 pages 113,6 KB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 113,6 KB

Fayl turi DOCX

Pages 40

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi miroz ulugʻbek nomidagi oʻzbekiston milliy universiteti filologiya va tillarni oʻqitish (o‘zbek tili) 204-guruh talabasi ruziyeva elinura gʻulom qizining “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanidan “o‘zbek tilining onomasiologiyasi” mavzusida kurs ishi bajardi: ruziyeva elinura g‘ulom qizi ilmiy rahbar: xujamkulova mahbuba toshkent-2025 mundarija: kirish................................................................................................................. 3 i-bob. oʻzbek tilida onomasiologiyaning nazariy asoslari 1.1. onomasiologiya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi oʻrni……………… 5 1.2. oʻzbek tilida onomasiologik tadqiqotlarning rivojlanishi…………………… 14 1.3. onomasiologiyaning asosiy tarmoqlari va ularning oʻzbek tilidagi tadqiqi… 18 ii-bob. oʻzbek tilida onomasiologik birliklarning turlari va ularning xususiyatlari 2.1. antroponimlar: shaxs ismlari va familiyalarining onomasiologik tahlili……. 24 2.2. toponimlar: geografik nomlarning onomasiologik xususiyatlari…………… 27 2.3. etnonimlar va boshqa onomastik birliklar: ularning oʻzbek tilidagi ifodasi… 30 xulosa……………………………………………………………………….. 37 foydalanilgan adabiyotlar............................................................. 39 kirish mavzuning dolzarbligi. bugungi globallashuv jarayonida milliy tillarning o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish, ularning madaniy va tarixiy ildizlarini chuqurroq anglash dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. tillarni har tomonlama o‘rganishda onomasiologiya …

2 / 40

ujassamlashtirgan. oʻzbek tilshunosligida onomasiologik tadqiqotlar xix asr oxiri va xx asr boshlaridan boshlab asta-sekin rivojlanib borgan. ayniqsa, mustaqillik yillarida milliy qadriyatlar va tarixiy merosga bo‘lgan qiziqishning ortishi natijasida onomastik birliklarning ilmiy tadqiqi va tizimlashtirilishiga bo‘lgan ehtiyoj kuchaydi. bugungi kunda oʻzbek onomasiologiyasi nafaqat tilshunoslik, balki tarixshunoslik, etnologiya, geografiya va madaniyatshunoslik kabi fanlar bilan uzviy bog‘liq holda o‘rganilmoqda. onomasiologik tadqiqotlar orqali tilning ichki taraqqiyot qonuniyatlarini, xalq tafakkurining tarixiy evolyutsiyasini va madaniy o‘ziga xosligini aniqlash imkoniyati yaratiladi. shuningdek, zamonaviy davrda toponimlar, antroponimlar va boshqa onomastik birliklarning rasmiy hujjatlar, maʼlumotlar bazalari va kommunikatsiya tizimlarida to‘g‘ri qo‘llanishini taʼminlash, ularning normativ-meʼyoriy asoslarini shakllantirish ham dolzarb masalalardan biridir. oʻzbek tilidagi onomastik birliklarni onomasiologik jihatdan o‘rganish orqali, til boyligining qaysi manbalardan oziqlanganini, qanday tarixiy va madaniy omillar taʼsirida shakllanganini ilmiy asosda aniqlash mumkin. kurs ishining maqsadi. oʻzbek tilining onomasiologiyasining nazariy asoslari va amaliy tadqiqot usullarini chuqur o‘rganish, o‘zbek tilidagi antroponimlar, toponimlar va boshqa onomastik birliklarning kelib chiqishi, semantik …

3 / 40

tik birliklarni so‘rovnoma, lug‘at va korpus ma’lumotlari asosida yig‘ish, ularni mavzular bo‘yicha guruhlash. – to‘plangan onomastik birliklarni kelib chiqishi, shakllanishi va ma’nosining o‘zgarish qonuniyatlari nuqtai nazaridan tahlil qilish. – o‘zbek onomastik merosining tarixiy konteksti va madaniy xususiyatlarini aniqlash, nomlarning xalq tafakkuri bilan bog‘liqligini o‘rganish. kurs ishining predmeti. oʻzbek tilidagi onomastik birliklarning nazariy-metodologik va amaliy jihatlari, yaʼni antroponimlar (shaxs ismlari va familiyalari), toponimlar (joy nomlari), etnonimlar (xalq nomlari) hamda boshqa onomastik birliklarning kelib chiqishi, semantik strukturalari va ularning madaniy-tarixiy funksiyalaridir. kurs ishining obyekti. oʻzbek tilida nom berish va nomlanish jarayonlari, yaʼni tilshunoslik nuqtai nazaridan onomastik birliklarning (antroponimlar, toponimlar, etnonimlar va boshqa nomlash elementlari) kelib chiqishi, shakllanishi va ishlatilish mexanizmlaridir. kurs ishining tuzilishi: kirish, 2 ta bob, umumiy xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. i-bob. oʻzbek tilida onomasiologiyaning nazariy asoslari 1.1. onomasiologiya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi oʻrni onomasiologiya — bu tilshunoslik sohasida ob’ektlarni, tushunchalarni, hodisalarni qanday nomlar bilan ifodalash va ularni ifodalashda …

4 / 40

nish mexanizmlari, tarixiy va madaniy omillar ta’sirida qanday o‘zgarishi o‘rganiladi. onomasiologiyaning asosiy xususiyatlaridan biri ma’nodan so‘zga yo‘nalish tamoyilidir. bu xususiyat onomasiologiyani semasiologiyadan tubdan farqlaydi. agar semasiologiya so‘z shaklidan ma’no sari yo‘nalsa, onomasiologiya aksincha, avvalo inson ongida paydo bo‘lgan tushunchadan kelib chiqib unga qanday nom berilishini aniqlaydi. onomasiologik yondashuvda “nima haqida gapiryapman?” degan savol asosiy nuqta bo‘lib, keyin bu kontseptga mos keluvchi ifoda shakli tanlanadi. masalan, inson sezgilarida shakllangan tiniq, hayot uchun zarur suyuqlik kontsepti o‘zbek tilida “suv” so‘zi bilan nomlangan, lekin boshqa tillarda, masalan, ingliz tilida “water”, rus tilida esa “вода” kabi shakllar bilan ifodalanadi. bu farqlar onomasiologik izlanishlarning asosiy tahlil nuqtalaridan biridir[footnoteref:1]. [1: madvaliyev a., o‘zbek tilining izohli lug‘ati, o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyoti, 2020, 592 bet.] yana bir muhim xususiyat – nom tanlash jarayonini o‘rganishdir. tilshunoslikda so‘zlarning paydo bo‘lishi va shakllanishi tasodifiy emas, balki insonning atrof-muhitni idrok etish jarayonida vujudga kelgan ehtiyojlari, tajribalari va madaniy qadriyatlari asosida …

5 / 40

am aks etadi. onomasiologiyaning navbatdagi asosiy xususiyati sinonimiya va variantlik hodisalarini o‘rganish bilan bog‘liqdir. har bir kontsept uchun bir nechta nomlar mavjud bo‘lishi mumkin. masalan, o‘zbek tilida “suv” kontsepti uchun “ob” yoki “obi hayot” kabi sinonim ifodalar mavjud. sinonimiya hodisasi onomasiologik tahlilda shuni ko‘rsatadiki, bir kontsept turli ijtimoiy qatlamlar, hududiy lahjalar yoki madaniy guruhlar tomonidan turlicha ifodalanishi mumkin. shu sababli onomasiologiya sinonim so‘zlarning shakllanish omillari, ular orasidagi semantik nozik farqlar va ularning ijtimoiy va madaniy asoslarini ham o‘rganadi. shuningdek, ba’zan biror kontseptga turlicha nomlar berilishi xalq mentaliteti, tarixiy jarayonlar yoki madaniyatlararo aloqalarning ta’siri ostida vujudga keladi. masalan, “non” so‘zining sinonimlari sifatida “tandir non”, “katta non”, “patir” kabi variantlar ishlatiladi. bu holatlar tilning boyligi va nom berish usullarining murakkabligini aks ettiradi[footnoteref:2]. [2: rahmonov n., sodiqov q., o‘zbek tili tarixi, o‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2009, 224 bet.] onomasiologiyaning yana bir o‘ziga xos jihati bu tarixiy va madaniy ta’sirni o‘rganish bilan bog‘liqdir. …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About ""o‘zbek tilining onomasiologiyasi""

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi miroz ulugʻbek nomidagi oʻzbekiston milliy universiteti filologiya va tillarni oʻqitish (o‘zbek tili) 204-guruh talabasi ruziyeva elinura gʻulom qizining “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanidan “o‘zbek tilining onomasiologiyasi” mavzusida kurs ishi bajardi: ruziyeva elinura g‘ulom qizi ilmiy rahbar: xujamkulova mahbuba toshkent-2025 mundarija: kirish................................................................................................................. 3 i-bob. oʻzbek tilida onomasiologiyaning nazariy asoslari 1.1. onomasiologiya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi oʻrni……………… 5 1.2. oʻzbek tilida onomasiologik tadqiqotlarning rivojlanishi…………………… 14 1.3. onomasiologiyaning asosiy tarmoqlari va ularning oʻzbek ti...

This file contains 40 pages in DOCX format (113,6 KB). To download ""o‘zbek tilining onomasiologiyasi"", click the Telegram button on the left.

Tags: "o‘zbek tilining onomasiologiya… DOCX 40 pages Free download Telegram