ona tilining leksik tizimi

PPTX 20 sahifa 274,5 KB Bepul yuklash

20 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 274,5 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 20

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 20

слайд 1 ona tilining leksik tizimi. so`zning ma`nosi haqida. so`z va leksema. ma`no ko`chish usullari. so`zning shakl va ma`no munosabatiga ko`ra turlari. leksikologiya leksika so`zi yunoncha leksik so`zidan olingan bo`lib, so`z degan ma`noni bildiradi. leksikologiya so`zi esa leksik - so`z, logos – fan, ta`limot degan ma`noni bildiradi. demak leksikologiya so`z va uning ma`nosi haqidagi ta`limot , fan hisoblanadi. so`zning borliqdagi shaxs , narsa,belgi harakat miqdor holat payt o`rin sabab kabi tushinchalarni ifodalashi so`zning atash (lug`aviy) ma`nosi deyiladi: chaqaloq (yangi tug`ilgan inson), yo`lbars (yirtqich hayvon), yashil (rang) uchmoq (havoda harakatlanmoq) sakkiz (miqdor nomi) ertalab (payt) tez (holat) pastda (o`rin) noiloj (sabab). mustaqil so`zlargina atash ma`nosiga ega. so`zning ma`nosi haqida ayrim so`zlar gapdan tashqarida ham, gap ichida ham bir ma`noni anglatadi. bunday sozlar bir ma`noli (monosemantik) so`zlar deyiladi. gapdan tashqarida bir ma`noni gap tarkibida boshqa ma`noni ifodalaydigan so`zlar ko`p ma`noli (polisemantik) so`zlar deyiladi. qush ,chumchuq ,men sen, kechagi, bugun kabi so`zlar bir …

2 / 20

ishlar juda ko`p uchraydi: stolning oyog`i, arraning tishi, varrakning dumi,o`choq og`zi,ariqning labi,egarning qoshi,yog`ochning beli,maktabning biqini,(yonboshi), rubobning qorni, ko`chaning boshi kemaning tumshug`i va hokazo. belgi o`xshashligi –yengil eshik (o`z ma`no) –yengil tazim (ko`chma ma`no) issiq yuz, sovuq xabar,shirin so`z achchiq haqiqat,oq (qora)ko`ngil, bemaza gap, yorug` yuz, ochiq ko`ngil. harakat o`xshashligi –ipni uzmoq(o`z ma`no)-qarzni uzmoq (ko`chma mano). o`zbrk tilida harakat bildiruvchi deyarli har bir so`z ko`chma manoga egadir. metafora metonimiya (grekcha:qayta nomlash)-narsa belgi va harakatlar o`rtasidagi aloqadorlik asosida mano ko`chishidir. bunda: 1)auditoriya –xona; auditoriya kuldi – xona ichidagiodamlar;2) narsaning nomi shu narsaga asoslangan o`lchov birligi nomiga ko`chiriladi:qop-narsa=besh qop shakar oldi.3)o`lchov birligi nomi shu o`lchov birligi bilan bog`liq bo`lgan narsa nomiga ko`chiriladi: to`qson besh –o`lchov birligi=to`qson besh choy –choy navi; 4)muallifning nomi uning asarlariga ko`chiriladi: navoiyni ko`p mutolaa qilgan. metonimiya sinekdoxa (grekcha:birga anglash,nazarda tutish)-shaxs yoki predmet qismi nomini aytish bilan uning o`zini tushinish yoki o`zining nomini aytish bilan uning qismini tushunish asosida ma`no …

3 / 20

o ko`chishidir: o`q-yoy o`qi, o`q-miltiq o`qi, tomir-daraxt ildizi, tomir-qo`l tomiri, siyoh-yozuvda qo`llanadigan qora rangdagi suyuqlik (siyoh-fors-tojikcha qora deganidir), siyoh- yozuvda shu vazifani bajaradigan har qanday rangdagi suyuqlik, chiroq-kerosin bilan yonadigan yorug`lik taratuvchi asbob, chiroq-elektr toki yordamida yorug`lik taratuvchi xuddi shu vazifani bajaradigan asbob, ko`mir -ilgari o`tinni ko`mib kuydirish orqali olinadigan yoqilg`i turi, ko`mir-yer ostidan qazib olinadigan va xuddi shu vazifani bajaradigan yoqilg`i turi. vazifadoshlik tag ma`no-butun boshli gapning, hatto kichik hajmdagi matnning ko`chma ma`noda qo`llanilishidir. misol: xotin:-sizga tekkuncha alvastiga teksam bo`lmasmidi?! er:-afsuski, yaqin qarindishlar orasida nikoh man qilingan. tag mano sinonim antonim paronim omonim uyadosh so`zlar so`larning shakl va ma`no munosabatiga ko`ra turlari. omonimlar (shakldosh so`zlar)-grekcha homos-”bir xil”, onoma yoki onyma-”nom” degan ma`nolarni ifodalab,talaffuzi va yozilishi bir xil, ammo atash ma`nosi har xil bo`lgan so`zlardir: yuz(ot)-yuz (son), tut(daraxt)-tut (harakat). omonimlar omonimlar bir so`z turkumiga (yosh-ko`z yoshi,yosh umr o`lchovi), ikki xil so`z turkumiga (och-sifat,och-fe`l), uch xil so`z turkumiga(oshiq-ot, oshiq-fe`l,oshiq-sifat; hur-ot, hur-sifat, …

4 / 20

ma`no ma`nodosh so`zlar qatoridagi barcha so`zlar uchun xos bo`lgan ma`nodir. sinonimlar antonimlar(zid ma`noli so`zlar)-grekcha anti-”zid”, ”qarama-qarshi”, onoma yoki onuma “nom” degani bo`lib, qarama-qarshi tushunchalarni ifodalaydigan so`zlardir. antonimik juftlikdagi so`zlar faqat bir xil so`z turkumlariga oid bo`ladi: yer-osmon(ot), uzun-qisqa)sifat, ko`p-oz(ravish), keldi-ketdi(fe`l). antonimik juft hosil bo`lishi uchun ikkita mustaqil tushuncha ma`no jihatdan o`zaro qarama-qarshi bo`lishi kerak. fe`llardagi bo`lishli-bo`lishsizlik xususiyati antonimlikni vujudga keltirmaydi. antonimlar paronimlar(talaffuzdosh so`zlar)-yunoncha para –”yonida” va grekcha “onoma” yoki onyma, yani “nom” degani bo`lib, aytilishi bir-biriga yaqin, ammo yozilishi va ma`nosi har xil bo`lgan so`zlardir. paronimlar ko`pincha bir tovush bilan bir-biridan farq qiladi: asr-asir, shox-shoh, amir-amr. paronimlar ba`zan og`zaki nutqda, badiiy asarlarda uchraydi. ular bir so`z turkumiga ham, turli so`z turkumiga oid bo`lishi mumkin: zirak(ot)-ziyrak(sifat); asr(ot)-asir(ot). paronimlar uyadosh so`zlar bir turdagi narsa, belgi, voqea-hodisa, harakat ma`nolarini ifodalaydigan,bir mazmunli guruhga mansub bo`lgan so`zlardir: kiyim turlari: ko`ylak, shim,kostyum,do`ppi; rang turlari: oq,qizil,ko`k,sariq; ruhiy holatni bildiruvchi harakat turlari: yig`lamoq,kulmoq,xo`rsinmoq. uyadosh so`zlar e`tiboringiz uchun rahmat …

5 / 20

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 20 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ona tilining leksik tizimi" haqida

слайд 1 ona tilining leksik tizimi. so`zning ma`nosi haqida. so`z va leksema. ma`no ko`chish usullari. so`zning shakl va ma`no munosabatiga ko`ra turlari. leksikologiya leksika so`zi yunoncha leksik so`zidan olingan bo`lib, so`z degan ma`noni bildiradi. leksikologiya so`zi esa leksik - so`z, logos – fan, ta`limot degan ma`noni bildiradi. demak leksikologiya so`z va uning ma`nosi haqidagi ta`limot , fan hisoblanadi. so`zning borliqdagi shaxs , narsa,belgi harakat miqdor holat payt o`rin sabab kabi tushinchalarni ifodalashi so`zning atash (lug`aviy) ma`nosi deyiladi: chaqaloq (yangi tug`ilgan inson), yo`lbars (yirtqich hayvon), yashil (rang) uchmoq (havoda harakatlanmoq) sakkiz (miqdor nomi) ertalab (payt) tez (holat) pastda (o`rin) noiloj (sabab). mustaqil so`zlargina atash ma`nosiga ega. s...

Bu fayl PPTX formatida 20 sahifadan iborat (274,5 KB). "ona tilining leksik tizimi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ona tilining leksik tizimi PPTX 20 sahifa Bepul yuklash Telegram