topografik kartalar tuzilishi

DOCX 10 стр. 541,8 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 541,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

7-ma’ruza. topografik kartalar tuzilishi. shartli belgilar. reja. 1. topografik karta va planlarda tafsilotni ifodalash. 2. topografik karta va planlarda relefni tasvirlash. tayanch iboralar: karta, plan, relef, shartli belgilar, konturli, masshtabli, masshtabsiz, yozuvlarda ifodalash, belgilarda ifodalash, bo‘yoqlar, gorizontallar, kesim balandligi, punktir, yarim gorizontal, berg shtrixlar. relef, balandlik, pastlik, tog‘, tizma tog‘, egarsimon joy, chuqurlik, soy, suv yig‘iluvchi chiziq, terassa, relefni tasvirlash, gorizontal, kesim balandligi, qiyalik burchagi, vertikal burchak, gorizontallarning xossalari, shtrix, gorizontallar o‘tkazish, interpolyatsiya qilish, analitik usul, grafik usul, o‘lchagich, kalka, lenta qog‘oz. topografik karta va planlar aniq bo‘lish bilan birga, joy ko‘rinishini, ya’ni joyning baland-pastligini (relefini) va joyda bor tafsilotni (yo‘l, ariq, bino va boshqalarni) yaqqol ko‘rsatishi kerak. planni ko‘rgan kishi joy haqida to‘g‘ri tasavvur hosil qilishi kerak. buning uchun plan va kartalarda turli tushuntirish bilan birga joy tafsilotini va relefni yaqqol ko‘rsatuvchi shartli belgilar qo‘llaniladi. tafsilotni ko‘rsatuvchi shartli belgilar konturli yoki masshtabli va masshtabsiz bo‘ladi. konturli (masshtabli) shartli belgilar …

2 / 10

arish quvvati, suvning oqish yo‘nalishi va tezligi, o‘rmonning qalin-siyrakligi va daraxtlarning turi kabilar tushuntirish yozuvi va belgilar bilan ko‘rsatiladi. qabul qilingan shartli belgilarning shakl va o‘lchamlari geodeziya va kartografiya bosh boshqarmasi tuzgan shartli belgilar haqidagi ko‘rsatmada berilgan. plan chizishda ana shu qo‘llanmadan foydalaniladi. shartli belgilari to‘g‘ri va aniq chizilgan plan joy tafsilotini yaqqol ko‘rsatganidan joy haqida to‘la tasavvur hosil qilish mumkin. joyning relefi ham o‘ziga xos turli shartli belgilar bilan tasvirlanadi. bunda bo‘yoqlar, turli shtrixlar, gorizontallar va boshqa usullar qo‘llaniladi. lekin topografik kartalarda relef gorizontallar bilan tasvirlanadi. relefning turlariga qarab, gorizontallarning turlicha o‘tishi bilan joyning baland-pastligi yaqqol ko‘rsatiladi. planni pardozlashda yozuvlar yuqori va quyi ramkaga parallel qilib yoziladi. daryo, kanal va tizma tog‘larning nomlari ularning oqish va pasayish tomoni bo‘yicha yoziladi. gorizontallar otmetkasi gorizontalni uzib, orasiga son joyning ko‘tarilishi bo‘ylab, ya’ni raqam usti balandlikka qaraydigan qilib yoziladi. har 5 yoki 10 m dan o‘tuvchi gorizontallar yo‘g‘onroq chiziladi. gorizontallar oralig‘i katta …

3 / 10

lefining turlarini bir-biridan yaxshi ajrata bilish va ularni planda gorizontallar bilan tasvirlash yo‘llarini o‘rganish lozim. relef turlari. yer yuzidagi baland-pastliklar relef deyiladi. joyning relefi balandlik va pastliklarga bo‘linadi. tog‘, tepa, tizma tog‘, egarsimon joylar-balandlikka; chuqurlik, soy, jarlik esa pastlikka kiradi (7.1-shakl). asosiy relef turlarining ko‘rinishi sxematik ravishda 7.2-shaklda ko‘rsatilgan. strelka pasayish yo‘nalishini ko‘rsatadi. 7.1-shakl. relefning asosiy turlarini qo‘yidagicha xarakterlash mumkin. 1. tog‘ (tepa)-yuqoriga konus tarzida ko‘tarilgan joy bo‘lib, uning eng baland nuqtasi cho‘qqi, yon tomonlari-qiyalik (yon bag‘ir), atrof bilan tutashgan chizig‘i-tog‘ etagi deyiladi (7.2-shakl, a). 7.2-shakl. 2. tizma tog‘ (alish)-bir tomonga cho‘zilib ko‘tarilgan yoki pasaygan joy bo‘lib, ikki yon tomoni (yon bag‘ri) tikroq pasayadi, boshqacha aytganda, tizma tog‘da joy bir nuqtadan uch yo‘nalish bo‘yicha pasayadi, bir tomonga cho‘zilib, ikki yon tomonga tikroq pasayadi. cho‘zilib pasayish yo‘nalishining baland nuqtalaridan o‘tgan chiziq suv ayriluvchi (suv bo‘linuvchi) chiziq deyiladi (7.2-shakl, b). 3. egarsimon joy (bel)-ikki tog‘ yoki tepaning yonma-yon qo‘shilishidan hosil bo‘ladi. egarsimon …

4 / 10

.2-shakl, d). agar soy keng va uzoqqa cho‘zilsa, vodiy deyiladi. daryolar vodiyning suv yig‘iluvchi chizig‘i bo‘yicha oqadi. farg‘ona vodiysidagi sirdaryo bunga misol bo‘la oladi. agar soyda suv yig‘iluvchi chiziq nishabligi katta va tuproq yumshoq bo‘lsa, sel oqimlari orqali yuvilib, o‘piriladi, keyin bu yerda jarlik hosil bo‘ladi. vodiyda tekis maydonchalar uchraydiki, ular terrasa deyiladi. gorizontallarning mohiyati 8.3-shaklda ravshan ko‘rsatilgan. tepalik bir-biridan h balandlikda joylashgan bir necha gorizontal tekislik (sathiy yuza) w, t, r, va s lar bilan kesilgan. kesishuv nuqtalari k, l, a, ye, v, s, m, va f proeksiyasi gorizontal tekislik q ga tushirilsa, shakldagi konqentrik aylanalarga o‘xshash yopiq chiziqlar hosil bo‘ladiki, ular joyning h kesimidagi gorizontallaridir. w, t, r va f lar orasidagi h kesim balandligi deb ataladi. t sathiy yuza kesgandagi ae kesimlarning q dagi gorizontali ae bo‘lib, bo‘lar bir xil otmetkada bo‘ladi. shakldagi ban uchburchaklikning bn tomoni va ga parallel, va qiya chiziq gipotenuza bo‘lib, uning q …

5 / 10

llar oralig‘i bir xil bo‘lsa, joyning nishabligi ham bir xil bo‘ladi. 7.3-shakl. agar qiyalik burchagi v o‘zgarmasa, qo‘yilish, d kesim balandligi h ga proporqional o‘zgaradi. 7.4-shaklda relef turlari (a) va ularning gorizontallar bilan tasvirlanishi (b) keltirilgan. relefni to‘g‘ri tasvirlash uchun uning xarakter nuqtalarini bir-biridan ajrata bilish kerak. masalan, tog‘ va chuqurlik gorizontallar bilan o‘xshash tasvirlanadi, lekin ularni ajratish uchun gorizantal chizig‘idan pasayish tomonga qaratib shtrix chiziladi, bu shtrix berg shtrix deyiladi. berg shtrixlar tizma tog‘ va soylarda ham qo‘yiladi, bu relefni aniqlashga yordam beradi. tog‘, tizma tog‘, chuqurlik soy va ularning xarakterli nuqtalari (chuqqi, tagi) va chiziqlari (suv ayriluvchi va bo‘linuvchi chiziqlar) joyning xaraxterli o‘rinlariki, ularni ajrata bilish juda muhimdir. relefni gorizontallar bilan tasvirlash uchun avval uning yuqoridagi turlarining balandlik bo‘yicha xarakterli nuqtalarini belgilash, keyin esa otmetkalarini nivelirlash yo‘li bilan aniqlash kerak. bu ishlar yuza nivelirlash ishlarida bajariladi. nuqtalarning otmetkalari bo‘yicha gorizontallar o‘tkazish. relefning xarakterli nuqtalarining otmetkalari nivelirlashning turli usuli …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "topografik kartalar tuzilishi"

7-ma’ruza. topografik kartalar tuzilishi. shartli belgilar. reja. 1. topografik karta va planlarda tafsilotni ifodalash. 2. topografik karta va planlarda relefni tasvirlash. tayanch iboralar: karta, plan, relef, shartli belgilar, konturli, masshtabli, masshtabsiz, yozuvlarda ifodalash, belgilarda ifodalash, bo‘yoqlar, gorizontallar, kesim balandligi, punktir, yarim gorizontal, berg shtrixlar. relef, balandlik, pastlik, tog‘, tizma tog‘, egarsimon joy, chuqurlik, soy, suv yig‘iluvchi chiziq, terassa, relefni tasvirlash, gorizontal, kesim balandligi, qiyalik burchagi, vertikal burchak, gorizontallarning xossalari, shtrix, gorizontallar o‘tkazish, interpolyatsiya qilish, analitik usul, grafik usul, o‘lchagich, kalka, lenta qog‘oz. topografik karta va planlar aniq bo‘lish bilan birga, joy ko‘r...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (541,8 КБ). Чтобы скачать "topografik kartalar tuzilishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: topografik kartalar tuzilishi DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram