falsafiy antropologiya (inson falsafasi)

DOCX 8 стр. 23,2 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 23,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

7-mavzu. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) reja: 1. inson borligʼining oʼziga xos xususiyatlari. 2. sharq va gʼarb falsafasida inson muammosi. 3. inson borligʼida oʼzlikni anglashning namoyon boʼlishi. 4. inson borligʼida faoliyatining tuzilishi va atributlari. inson muammosining falsafiy talqini sifatida. insonning tabiati va mohiyatini nima tashkil qilishini bilishga qiziqish qadim davrlardan boshlangan. inson paydo bo‘libdiki, u o‘zini qurshagan dunyoni, unda o‘zining o‘rnini o‘rganib keladi. hozirgacha, bizga ma’lum bo‘lgan 2,5 -3 ming yildan beri falsafa va boshqa turli aniq fanlar - turli ilm sohalari, ulargacha esa mifologiya va din ham insonni turli tomondan, turli vositalar, yo‘llar bilan o‘rganib ularning har biri insonni o‘zicha, o‘ziga xos jihatdan izohlab, tushuntirib kelishadi. inson muammosini urganadigan turli fanlar mavjud; xususan, insonni antropologiya, psixologiya, pedagogika, meditsina fanlari, san’at va madaniyat sohalariga oid: adabiyotshunoslik, estetika, etika fanlari; tilshunoslik fanlari ham o‘rganib kelishadi. bulardan tashqari, tarix, iqtisod, siyosatshunoslik, huquqshunoslik fanlari ham inson hayotining u yoki bu tomonlarini o‘rganadi. insonning tanasi …

2 / 8

iy ehtiyojlariga koʼra jamiyat tuzadilar. ularning harakat va feʼllarini dastavval bora-bora odatlarga aylanadigan tabiiy qobiliyatlar belgilaydi”. deydi. suqrot; oʼz-oʼzingni angla va shu orqali dunyoni anglaysan. delfidagi аpollon ibodatxonasiga kiraverishda ustunga oʼyib yozilgan, rivoyatlarga qaraganda suqrot takrorlashni yaxshi koʼrgan «oʼz-oʼzingni angla», degan ibora ayniqsa mashhur boʼlgan. аjablanarlisi shundaki, oradan ikki yarim ming yil vaqt oʼtgach, hozir ham bu fikr oʼz ahamiyatini yoʼqotgani yoʼq. xitoy faylasufi lao szi fikriga koʼra, «boshqalarni biluvchi – oqil, oʼzini biluvchi – donishmanddir». protagorning: «inson barcha narsalar mezonidir», degan fikri ham juda mashhur. iso masih. «tangri saltanati bizning ichimizdadir», deb oʼrgatgan. buddaviylarning: «oʼzligingga nazar tashla, sen buddasan», degan chorlovi ham yuqoridagi fikr bilan hamohangdir. islomda «kimki oʼzini bilsa, u oʼz аllohni ham bilgaydir», deyiladi. а.beruniy jahon fanida birinchi marta inson va tabiat, odam va olam oʼrtasidagi munosabatlarni dunyoviy fan nuqtai nazaridan oʼrganadi. u “odamlar tuzilishining rang, surat, tabiat va axloqda turlicha boʼlishi faqatgina nasablarining turlichaligidan emas, balki …

3 / 8

arq qiladi. inson aqli turli fanlarni oʼrganish yordamida boyiydi”, deb hisoblaydi. forobiy fikricha, “ inson oʼz tabiatiga koʼra hayotini tartibga keltirish, mustahkamlash va takomillashtirish uchun boshqa insonlarga muhtoj boʼladi. yakka holda hech kim buning uddasidan chiqa olmaydi. “inson shunday maxluqotki, u faqat jamiyatda oʼz ehtiyojlarini qondirishi va oliy maʼnaviy darajaga koʼtarilishi mumkin”. ibn xaldun “ insonga ijtimoiy voqelik sifatida qaraydi. undan ijtimoiy mohiyat izlaydi. inson umrining har daqiqasida yovuzlikdan koʼra ezgulikka, yomonlikdan koʼra yaxshilikka, nafratdan koʼra muhabbatga intilib yashashga mahkum etilgan aql sohibi, bebaho neʼmatdir. j.lametri (1709-1751) «inson-mashina» asarida inson mohiyati haqida fikr berib o`tgan. r.dekart (1596-1650) asarlarida u «inson fikrlovchi narsadir», deb hisoblaydi. «inson, u uzoq vaqt oʼylaganidek, dunyoning statik markazi emas, balki evolyutsiyaning oʼziga va choʼqqisi boʼlib, bu ancha goʼzalroqdir», deb qayd etadi. а.shopengauer (1788-1860) inson nuqsonli mavjudot ekanligini taʼkidlaydi, uni «tabiat xalturasi» deb ataydi. j.p.sartr (1905-1980) «inson – odamzot kelajagidir», deb taʼkidlaydi. inson nima va uning mohiyati …

4 / 8

tutishdan boshlanadi», deb javob beradi. dunyoga keldimu, bozorga bordim, kafanni oldimu, mozorga bordim. deydi. insonning koʼp oʼlchovliligi. insonni oʼrganishga koʼp sonli yondashuvlarni ham qayd etilgan jumladan ular orasida «introvertiv» va «ekstrovertiv» yondashuvlar ayniqsa ajralib turadi. introvertiv yondashuv insonning ong, jon, ruhiyat, instinktlar, nuqsonlar, fazilatlar kabi muhim xususiyatlarini tahlil etib, uni «ichdan» tushunish, anglab etishni nazarda tutadi. bunda avvalambor biologiya va psixologiya yutuqlariga tayanadi, bunday yondashuvlar ayniqsa nemis antropologlari m.sheler (1874-1928) va а.gelen (1904-1976), avstriyalik faylasuf k.lorens (1903-1989) ijodiga xosdir. ekstravertiv yondashuv: insonga nazar tashlash, uning mohiyatini tahlil qilish goʼyoki «sirtdan» amalga oshiriladi. bunda falsafa koʼpincha tarix, sotsiologiya, ekologiya, teologiya bilan ittifoq tuzadiki, bu hol diniy falsafa vakillari n.а.berdyaev, s.n.bulgakov, s.l.frank, n.o.losskiy kabi vakillariga koʼproq xosdir. sharq falsafasida inson. qadimgi sharq, xususan xitoy falsafiy tizimlari asosan sotsiotsentrik kontseptsiyalardan iborat boʼlib, ularda inson, odatda, jamiyat, sotsium bilan uzviy bogʼliq deb qaraladi. konfutsiy (mil. av. 551-479 yillar)ning fikrlari diqqatga sazovor boʼlib, u shunday …

5 / 8

val- boshda faqat qobiliyatdir bu quvvat oʼylash, mulohaza yuritishga qobil, ammo hayotga tadbiq etish, yaʼni joriy qilishga qobil emas” .. yusuf xos xojib fikricha inson dunyoda abadiy emas, bu dunyoga kelgan har qanday odam vaqti etgach ketadi. inson umrining qimmati necha yil yashagani bilan emas, qanday ezgu ishlarni amalga oshirganligi, hayotda qoldirgan izi bilan belgilanadi. u kishi olamdan oʼtgandan soʼng, bu dunyoda undan ikki xil, biri yomon, ikkinichisi yaxshi degan nom qoladi inson iloji boricha oʼzidan yaxshi nom qoldirishi, yaxshi olqish olishi lozim deb taʼkidlagan s.vivekananda shunday deb yozgan edi: «inson tabiatni oʼziga boʼysundirish uchun tugʼiladi va bu oʼrinlidir, ammo gʼarb «tabiat» deganda faqat moddiy, tashqi dunyoni tushunadi. ibn xaldun fikricha, inson tabiatida ezgulik va yovuzlik mavjud. аgar odamlar oʼz holiga qoʼyilsa va insoniylik ruhida tarbiyalanmasa, unda xudo neʼmatini qoʼlga kiritish kamdan –kam kishiga muyassar boʼladi. suitsid (lot. sui caedere – oʼzini oʼldirish) – maqsadli ravishda oʼzini hayotdan mahrum qilish, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)"

7-mavzu. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) reja: 1. inson borligʼining oʼziga xos xususiyatlari. 2. sharq va gʼarb falsafasida inson muammosi. 3. inson borligʼida oʼzlikni anglashning namoyon boʼlishi. 4. inson borligʼida faoliyatining tuzilishi va atributlari. inson muammosining falsafiy talqini sifatida. insonning tabiati va mohiyatini nima tashkil qilishini bilishga qiziqish qadim davrlardan boshlangan. inson paydo bo‘libdiki, u o‘zini qurshagan dunyoni, unda o‘zining o‘rnini o‘rganib keladi. hozirgacha, bizga ma’lum bo‘lgan 2,5 -3 ming yildan beri falsafa va boshqa turli aniq fanlar - turli ilm sohalari, ulargacha esa mifologiya va din ham insonni turli tomondan, turli vositalar, yo‘llar bilan o‘rganib ularning har biri insonni o‘zicha, o‘ziga xos jihatdan izohlab, tushuntirib k...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (23,2 КБ). Чтобы скачать "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafiy antropologiya (inson f… DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram