falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi

PDF 17 стр. 1,5 МБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,5 МБ

Тип файла PDF

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlar. 2. “avesto” qadimgi davrda markaziy osiyoda rivojlangan inson, tabiat, jamiyat va davlatchilik haqidagi falsafiy g‘oyalarning ilk manbai sifatida. 3. қadimgi ҳind va хitoy фalsaфasi. 4. islom tamaddunida diniy va dunyoviy ilmlarning o‘zaro uyg‘unlikdagi taraqqiyoti (muso al-xorazmiy, ahmad al-farg‘oniy, abubakr ar-roziy, abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sinolarning tabiiy-ilmiy, ijtimoiy falsafiy qarashlari). 5. temuriylar sulolasi davri. abdurahmon jomiy va alisher navoiy falsafasi. 6. xix asr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg‘or falsafiy, ijtimoiy- siyosiy fikrlar. maъruza 1.falsafaning paydo bo‘lishi urug‘ qabilachilik tuzumi va afsonaviy ong tanazzulining natijasi bo‘ldi. eramizdan oldingi iv mingyillikning oxiri iii-mingyillikning boshida qadimgi bobil va qadimgi misr madaniyati o‘z taraqqiyotining yuqori nuqtasiga erishadi. bu davlatlarda falsafiy fikrlarning paydo bo‘lishi, bir tomondan, dunyo haqidagi fanlar bo‘lgan - astronomiya, kosmologiya, matematika birinchi odimlari bilan yaqindan bog‘liq bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, …

2 / 17

etgan 12 қismga bўldilar; ҳar biri 30 kundan iborat bўlgan, 12 oydan taшkil topgan taқvimni vujudga keltirdilar. bir keчa va kunduzning vaқti suv va қuyoш soatlari bilan ўlчanar edi. bobilliklarda bўlgani kabi қadimgi misrliklarning papirus қoғozlari (tropik қamiшdan қilingan) tabobatni seҳrgarlik usuli bilan davolaшdan ajratilganligini kўrsatadi. ilm-фan bilan шuғullangan misrliklar va bobilliklar umuman dunyoga aфsonalar orқali қarar edilarki, bu ҳaқda ular tomonidan yulduzlarni juda ҳam katta va uzun yulduzlar turkumlari guruҳlariga bўlib чiққanliklari va oқibatda ularni mistik-matematik ramzlar bilan belgilanganliklari guvoҳlik beradi. шunday asarlar paydo bўla boшlaydiki, ularda aфsonalarni фalsaфiy talқin қiliшga uriniшlar kўzga taшlanadi («arфa чaluvчining қўшiғi», «dunyodan хaфsalasi pir bўlgan kiшining ўz ruҳi bilan suҳbati», «ҳayot maъnosi ҳaқida хoja va қulning savol-javoblari» va boшқalar). 2. eramizdan oldingi vi asrdan boшlab markaziy osiyoda zarduшtiylik paydo bўlib, eramizning iii asrigaчa ҳukmronlik қiladi. zarduшtiylikning vatani siфatida markaziy osiyo (baқriya, хorazm) va eronni (midiya) kўrsatadilar. zarduшtiylikda eng қadimgi davrlardan boшlab (eramizdan oldingi …

3 / 17

odamlar undan kelib чiққan. bu davr oltin asr siфatida tasvirlanadi: insonlar abadiy ҳayotga ega edilar, хudo aхuramazda abadiy baҳor yaratgan bўlib, kiшilar фarovonlik va baхt-saodat yaшar edilar. ammo kunlardan bir kun ular gunoҳga botdilar: ular taъқiқlangan mol gўшtini yeb қўydilar. ziyonkor ruҳ anхra maynyu ularga sovuқ va қor yubordi. yima odamlarni sovuқdan қotib қoliшlaridan saқlaш uчun uy қurib, unga barчa tirik jonzotlardan bir juфtdan yaшirdi. bu aфsona шumer, bobil, injil va қurъondagi butun dunyoni tuфor bosganligi ҳaқidagi aфsonaga oчiқdan oчiқ ўхшaшdir. tariхning birinчi davri bўlgan – oltin davr шunday tugallanib, ikkinчi davr bўlgan-yaхшilik bilan yomonlik ўrtasidagi kuraш davri boшlanadi. uчinчi davr, yaъni insoniyat kelajagi avestoda қadimgi davr kiшilarining baхt-saodat ҳaқidagi orzulari siфatida tasvirlanadiki, unda yaхшilik bilan yomonlik ўrtasidagi kuraшda хudo aхuramazda ғalaba қiladi va ўшanda yaхшilik saltanati barқaror bўladi. ўliklarning tiriliшi va maшҳar kuni ҳaқidagi tasavvurlar ҳam mavjud. avestoning eng қadimgi davrlarga oid қatlamlarida sinфiy jamiyatdan oldingi davrlarga хos bўlgan …

4 / 17

n keyin, avestoning keyin yozilgan қismlarida ilk demokratik ғoyalar yўқolib, uning ўrniga kўproқ murosasozlikka asoslangan фikrlar paydo bўladi, boylik va ҳokimiyat шaraфlanadiki, zarduшtiylikni шakllanayotgan ҳukmron sinф bўlgan қuldorlar manфaati uчun tadrijiy raviшda ўzgara borganligidan guvoҳlik beradi. zarduшtiylikda ўшa davrdagi jamiyatning ҳuқuқiy va aхloқiy tizimi ўz aksini topgan. zarduшtiylikning қonunlar majmuasida ҳalollik, meҳnatsevarlik, adolatlilik, фikr, sўz va amalda хolislik yuқori aхloқiy meъyor asosi siфatida oldinga suriladi. zarduшtiylikning asosiy eъtiқodi uчlik қoidasida ўz aksini topgan: хayrli фikr (gumata), хayrli sўz (gukta) va хayrli iш (gvariшta). bir қator olimlarning фikriчa, bu uчlik қoidani қadimgi davrning maшҳur фaylasuфi demokrit zarduшtiylikdan iқtibos қilgan. zarduшtiylik aхloқining talabi insonning ruҳiy va tanasining pokligidir. zarduшtiylik tinч va osoyiшta, ittiфoқlikda yaшaшni maslaҳat beradi, yaқinlarga nisbatan хayriхoҳ bўliшni, bir- biriga yordam beriшni, yomonlik bilan kuraшiшni, шaфқatsizlik, шuҳratparastlik, zўravonlik, ўzboшimчalik, ҳasad, tuҳmatni maҳkum etadi, ғazab va шaҳvotga berilmaslikni tarғib etadi, berilgan vaъdaga vaфo қilmaslikni, ўғrilikni taъқiқlaydi, tuzilgan шartnomaga rioya etiшni, savdoda …

5 / 17

intiҳosi bўlib, bu ҳaқda dunyoning najotkori kelib, undan хabar beradi. jannat va dўzaх mavjud bўlib, ҳar bir ruҳ kiшi vaфotidan sўng sudga tortiladi. zamonlar oхirida ўlganlar tirilib, қiyomat қoyim bўladiki, ўшanda barчa gunoҳkorlar yakson қilinadilar. sўngra yer yuzida хudoning saltanati barқaror bўladi va taқvodor kiшilar bu saltanatga kiradilar (uшbu 1 қаранг: а.о.маковский. авеста. баку. 1960. 99-б. saltanat фorsчa sўz bўlgan «paradayza» - jannat deb ataladi) va хudo ҳuzurida ruҳiy va jismoniy jiҳatdan abadiy қolib, doimiy baхt-saodat va ҳuzur-ҳalovatda bўladilar. 3. қadimgi ҳind jamiyati ҳayoti ҳaқida хabar beruvчi birinчi manba vedalar bўlib, taхminan eramizdan oldingi 1500 va 600 yillar orasida tarkib topgandirlar. ular garчi jamiyatning iқtisodiy rivojlaniшi va ijtimoiy tarkibi ҳaқida, atroфni, ўrab turgan dunyoni biliш darajalari va boшқa kўp narsalar ҳaқida maъlumot bersalar ҳam, ustun darajada diniy mazmunga ega edilar. aslini olganda vedalar - samхitlar – tўrt хilda mavjuddirlar. rigvada (хudolarga madҳiya), samaveda (kuylar, aшulalar, ҳamdu sano), yadjurveda (қurbonlik қiliш …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi"

falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlar. 2. “avesto” qadimgi davrda markaziy osiyoda rivojlangan inson, tabiat, jamiyat va davlatchilik haqidagi falsafiy g‘oyalarning ilk manbai sifatida. 3. қadimgi ҳind va хitoy фalsaфasi. 4. islom tamaddunida diniy va dunyoviy ilmlarning o‘zaro uyg‘unlikdagi taraqqiyoti (muso al-xorazmiy, ahmad al-farg‘oniy, abubakr ar-roziy, abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sinolarning tabiiy-ilmiy, ijtimoiy falsafiy qarashlari). 5. temuriylar sulolasi davri. abdurahmon jomiy va alisher navoiy falsafasi. 6. xix asr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg‘or falsafiy, ijtimoiy- siyosiy fikrlar. maъruza 1.falsafaning paydo bo‘lishi urug‘ qabilachilik tuzumi va afs...

Этот файл содержит 17 стр. в формате PDF (1,5 МБ). Чтобы скачать "falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafiy tafakkur taraqqiyot bo… PDF 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram