tabiat falsafasi

DOC 111,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443690211_61389.doc tabiat falsafasi reja: 1. tabiat tushunchasi. 2. tabiat va jamiyatning о‘zaro aloqadorligi. 3. ilmiy texnika taraqqiyoti va ekologik muammolarning keskinashuvi ekologiya muammolari. 4. ekologik muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari. tabiat tushunchasining falsafiy tahlili. «tabiat» tushunchasi eng muhim va keng qo‘llaniladigan falsafiy kategoriyalardan biridir. bu atama bir necha talqinga ega bo‘lib, falsafada ko‘pincha u keng, tor va maxsus ma'noda ishlatiladi. mazkur ma'nolarning har biri, o‘ziga xos xususiyatga ega. tabiat tushunchasining keng ma'nosi borliqni, butun dunyoni barcha rang-barang shakllari bilan jamuljam holda aks ettiradi. bu ma'noda «tabiat» atamasi borliqqa nisbatan tatbiq etiladi va «materiya» kategoriyasidan ham kengroq falsafiy kategoriya sifatida amal qiladi, zero u moddiy va ma'naviy asoslarning birligidan iborat muayyan yaxlitlik sifatidagi insoniyatni ham o‘z ichiga olgan koinotning butun moddiy-energetik va axborot dunyosini qamrab oladi. ayni shu ma'noda «tabiat» tushunchasi falsafaning borliq muammolari o‘rganiladigan sohasi, ya'ni ontologiyada keng qo‘llaniladi. mazkur atama ko‘rsatilgan ma'noda falsafada ko‘proq xix asrgacha ishlatilgan. tabiat …

faol asosga aylandi. bu dalilni u ekologiya muammolari yig‘ilishiga qarab anglay boshladi. mazkur muammolar keskinlashgani sari inson o‘zining o‘zgargan holati haqida yanada teranroq mulohaza yuritib, tabiat va jamiyatning o‘zaro aloqasi masalasini ilmiy, falsafiy va amaliy nuqtai nazardan yechishga harakat qila boshladi. shu ma'noda, tabiat insonni qurshagan muhitni, ya'ni borliqning biosferadan biologik tur sifatida o‘rin olgan insonning mavjudlik sharoitlari majmui sifatida amal qiladigan qismini anglata boshladi. shunday qilib, tabiatni o‘rganishga nisbatan odatdagi yondashuvlar «biosfera va inson» murakkab tizimining tahlili va uni falsafiy anglab yetish hisobiga sezilarli darajada kengaydi, «tabiat» atamasi yangicha, yanada teranroq mazmun kasb etdi. bu avvalo jamiyatning atrof muhit bilan o‘zaro munosabatlari, xususan iqtisodiyot, ijtimoiy hayot sohasidagi faol fundamental tadqiqotlar mahsuli bo‘ldi. shu sababli «tabiat» atamasining mazkur ma'nosi ijtimoiy falsafada ayniqsa ko‘p ishlatiladi va odamlar yashaydigan tabiiy muhitni ham, inson qo‘llari bilan yaratilgan (o‘zgartirilgan) sun'iy muhitni ham qamrab oladi. boshqacha aytganda, ayni holda o‘zaro bog‘liqlik va birlikda inson yashaydigan …

aloqasi aniqlanadi. «tabiat» tushunchasining yuqorida zikr etilgan uchala ma'nosi ham hozirgi falsafiy va ilmiy adabiyotlarda keng qo‘llaniladi, ammo uning ikkinchi biosfera, atrof muhit bilan tenglashtiriladigan ma'nosi so‘nggi vaqtda ekologiya muammolariga e'tibor sezilarli darajada kuchaygani munosabati bilan ayniqsa keng tarqaldi. ayni shu sababli hozirgi vaqtda «ekologiya», «atrof muhit» kabi tushunchalar ham faol ishlatilmoqdaki, bu haqda quyida batafsilroq so‘z yuritamiz. xullas, tabiatni falsafiy tushunishga bag‘ishlangan mazkur bo‘limda biz «tabiat» kategoriyasidan asosan uning ikkinchi, tor ma'nosidan foydalanamiz, chunki u keng ma'noda ontologiyada yoritib berilgan. falsafa tarixida tabiatga munosabat. butun tarix mobaynida odamlar o‘zlarining atrof muhitga ta'sir ko‘rsatish qobiliyatlarini tinimsiz rivojlantirdilar va takomillashtirdilar. shu tariqa jamiyatning tabiat bilan o‘zaro munosabatlari ham o‘zgarib bordi. bugungi kunda tarix, arxeologiya, geografiya, etnografiya sohasida va boshqa fanlarda mavjud ilmiy ma'lumotlar tabiatga antropogen ta'sir insoniyatning son va sifat jihatidan o‘sishiga mutanosib ravishda tinimsiz kuchayib borgani va pirovard natijada ijtimoiy rivojlanishning asosiy bosqichlarini aks ettirganini tasdiqlaydi. bu bosqichlarning har biriga …

iga aylantirishga harakat qilib, pirovardida keskin ekologik muammolarni yuzaga keltirganini ko‘rsatib berishdir. insoniyat tarixining ilk bosqichida tabiatga munosabat. yer, okeanlar, qit'alar o‘rni va ularda yashovchi xalqlar haqidagi dastlabki tasavvurlar odamlarda atigi 300-400 yil muqaddam, buyuk kashfiyotlar davri yakunlanganidan so‘ng paydo bo‘ldi. bungacha odamlar bir necha ming yillar mobaynida uncha katta bo‘lmagan hududlarda yashadilar. ibtidoiy odam termachilik, ovchilik, baliqchilik bilan shug‘ullanib, o‘zining odatdagi ehtiyojlarini tayyor mahsulotlarni o‘zlashtirish bilan qondirgan, ya'ni tabiat bergan ne'matlar bilan kifoyalangan. bu ne'matlar uning atrofida o‘sayotgan, chopayotgan, o‘rmalayotgan, uchayotgan, suzayotgan va ovqatlanish uchun yaraydigan narsalardan iborat bo‘lgan. o‘sha davrda inson tabiatga to‘la singib ketgan va unga butunlay qaram bo‘lgan. u tabiatdan ajralmagan va o‘zini unga qarshi qo‘ymagan. ayni shu sababli, o‘sha davrda faqat oziq-ovqat mahsulotlarining mavjudligi va yashab qolishni ta'minlovchi tabiiy sharoitlar bilan belgilangan o‘zining oz sonliligi tufayli ibtidoiy odam atrof muhitga sezilarli darajada zarar yetkazishga qodir emas edi. termachilikdan insonga uning kundalik hayotida zarur bo‘lgan narsalarni …

hu kabilar natijasida butunlay o‘zgardi. keyinchalik ariqlar va sug‘orish tizimlari qurilib, yer osti boyliklari izchil qazib olina boshlagach, tabiatdan foydalanish darajasi kengaydi. temir paydo bo‘lishi bilan insonning texnik imkoniyatlari keskin ortdi, mehnat qurollari takomillashtirildi, yanada murakkabroq muhandislik va sug‘orish inshootlari paydo bo‘ldi. inson tabiatni asta-sekin o‘ziga qarshi tashqi kuch sifatida idrok etib, tabiat bilan ayniy mavjudotdan undan farq qiladigan mavjudotga aylanib bordi. toshqinlar, yong‘inlar, qurg‘oqchiliklar, sovuqgarchiliklar, bo‘ronlar va zilzilalar insonning yashovchanlik qobiliyatini sinovdan o‘tkazdi, uni shafqatsiz stixiyaga qarshilik ko‘rsatish usullarini izlashga majbur qildi. xavfdan saqlanish va o‘zini himoya qilish imkoniyatlarining ozligi insonda qo‘rquv va ishonchsizlik, qudratli tabiatga butunlay qaramlik tuyg‘ularini uyg‘otdi. bunday kayfiyat insonni ming yilliklar mobaynida ta'qib qildi va qadimgi xalqlarning turli miflari va afsonalarida, shuningdek ularning dastlabki diniy tasavvurlarida o‘zining yorqin ifodasini topdi. xususan, so‘nggi zikr etilgan tasavvurlarda quyosh, oy va ayrim predmetlar alohida o‘rin egalladi, ularga sig‘inish talab etildi. chaqmoq, yashin, bo‘ron kabi tabiiy hodisalar inson tabiatga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tabiat falsafasi"

1443690211_61389.doc tabiat falsafasi reja: 1. tabiat tushunchasi. 2. tabiat va jamiyatning о‘zaro aloqadorligi. 3. ilmiy texnika taraqqiyoti va ekologik muammolarning keskinashuvi ekologiya muammolari. 4. ekologik muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari. tabiat tushunchasining falsafiy tahlili. «tabiat» tushunchasi eng muhim va keng qo‘llaniladigan falsafiy kategoriyalardan biridir. bu atama bir necha talqinga ega bo‘lib, falsafada ko‘pincha u keng, tor va maxsus ma'noda ishlatiladi. mazkur ma'nolarning har biri, o‘ziga xos xususiyatga ega. tabiat tushunchasining keng ma'nosi borliqni, butun dunyoni barcha rang-barang shakllari bilan jamuljam holda aks ettiradi. bu ma'noda «tabiat» atamasi borliqqa nisbatan tatbiq etiladi va «materiya» kategoriyasidan ham kengroq falsafiy kategoriya s...

Формат DOC, 111,0 КБ. Чтобы скачать "tabiat falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tabiat falsafasi DOC Бесплатная загрузка Telegram