тарих фалсафаси фалсафий билиш соҳаси сифатида

DOC 142,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443689046_61369.doc тарих фалсафаси фалсафий билиш соҳаси сифатида режа: 1-. тарих фалсафасининг мазмуни ва муаммолари 2-. тарихий билиш методологияси муаммолари 3-. жаҳон ривожининг замонавий концепциялари 1-. тарих фалсафасининг мазмуни ва муаммолари инсоният бир неча минг йиллик тарихга эга. унинг ривожланиш жараёнини тарих фани ўрганади. тарих юнонча historian сўзидан олинган бўлиб, ўтмиш воқеалар ҳақида ҳикоялар, бўлиб ўтган ҳодисалар деган маънони англатади. у инсоният ўтмишининг ўзига хослигини ва умуман кўп хиллигини манбаашунослик ва бошқа ёрдамчи фанлар тарихий манбалари асосида ўрганувчи ижтимоий билимлар мажмуини ташкил этади. тарихий жараёнларнинг фалсафий таҳлили билан тарих фалсафаси ёки историософия шуғулланади. у мустақил фалсафий фан сифатида ўзининг предмети, категориялар аппарати ва методологик ёндашувларига эга. илк бор «тарих фалсафаси» тушунчасини вольтер қўллаган. немис маърифатпарвари иоганн готфрид гердер (1744-1803) ўзининг «инсоният тарихи фалсафасига доир ғоялар» (1784) асарида илк бор барча халқларни ўз ичига қамраб олган ягона умуминсоний келажакка олиб келувчи тарихий жараённинг бирлиги ғоясини илгари сурди. жаҳон тарихий жараёнини айнан шу …

вжудлиги хақидаги ғоялар муҳим аҳамият касб этади. қадимги юнонда, хусусан, гераклит таълимотида анъанавий шаклда тарихнинг даврий парадигмаси биринчи бор ўз ифодасини топди. унга кўра тарих айланма шаклда ҳаракат қилиб, доимо ўзининг дастлабки ҳолатига қайтади. ўрта асрларда тарихга диний, теологик қараш ҳукмрон эди. тарихий жараённинг ибтидоси сифатида оламнинг худо томонидан яратилиши ғояси қабул қилиниб, тарихни ҳаракатга келтирувчи асосий куч илоҳий абадий вужуд ҳисобланган. маърифатпарварлик давридан бошлаб тарих динамикасининг сабабини ташкил этувчи асосий қонун сифатида тараққиёт ғоясидан фаол фойдалана бошланди. француз маърифатпарварлари дидро, вольтер, даламбер ва бошқалар тараққиёт йўналишининг намоёндалари эди. жан антуан кондорсе (1743-1794) бу таълимотни ҳар томонлама ишлаб чиқишга ҳаракат қилди. унинг фикрича, инсон қобилиятлар ривожининг чегараси йўқ, шунинг учун «тарих ҳеч қачон орқага қайтмайди», лекин турли босқичларда тараққиёт турли хил тезликка эга бўлиши мумкин . xviii аср охири ва xix аср бошларида тарих фалсафаси аксарият ҳолларда ривожланиш тарихи эди. унинг энг юқори чўққисини хегелнинг ривожланиш назарияси ташкил этди. унга …

иий-тарихий, қонуний жараён сифатида қаралиб, унинг асосини объектив шароитлар, жамият моддий ҳаёти эҳтиёжлари ташкил этади, улар асосий синфларнинг манфаатларида ўз аксини топади ва антогонистик жамиятда синфий кураш орқали намоён бўлади. хегел ва маркс тарих фалсафасининг умумий хусусияти шундаки, улар тарихга инсон онги ва иродасидан тамомила мустақил мавжуд, фақат олға қараб ривожланувчи қонуний жараён сифатида қараганлар. xx асрнинг иккинчи ярмидан тарих фалсафасининг анъанавий муаммолари муайян ижтимоий фанлар тасарруфига ўта бошлади. шу муносабат билан позитивизм тарих фалсафасининг интиҳоси ва унинг социология билан алмашганини эълон қилди. айни шу даврда шпенглер, тойнби, п. сорокин ва бошқаларнинг ижодларида тарих ривожига даврий ёндошувнинг янги вариантлари ҳам пайдо бўла бошлади. 2-. тарихий билиш методологияси муаммолари тарих фалсафасининг ривожланиши жараёнида тарихий билишга бир қатор методологик ёндошувлар вужудга келди. уларнинг ичида монистик ва плюралистик; чизиқли ва даврий; формацион ва цивилизацион концепциялар каби дихотомик қарашларни келтириш мумкин. монистик ёндошув доирасига марксистик таълимот ва постиндустриал жамият назарияларини киритиш мумкин. марксистик таълимот …

вожланишининг ягона тараққиёт жараёни эканлигини инкор этади. чизиқли (ёки прогрессистик - тараққиётпарварлик) ёндошув намоёндалари тарихий тараққиёт ғоясини жаҳон тарихий ривожи динамикасининг асосини ташкил этувчи умумий қонун сифатида қабул қиладилар. бунда муайян мезонларга биноан инсоннинг барча табиий имкониятлари рўёбга чиқадиган ҳамда барча эҳтиёжлари қондирилиши мумкин бўлган мукаммал жамиятга етишишнинг босқичлари ва даврлари белгиланади. бундай мақсадлар сифатида социалистик, коммунистик ва бошқа утопиялар кўрсатилади. чизиқли ривожланиш концепциясига муқобил бўлган даврий (циклик) парадигма намоёндалари инсоният тарихининг ягона тарихий ёки абадий мақсадга қараб ривожланишни инкор этадилар. уларнинг фикрича, тарих айланма шаклда ҳаракат қилиб, охир оқибат ўзининг бошланғич ҳолатига қайтади. ушбу назариялар қаторига маданий-тарихий ёки цивилизацион ёндошув ҳам киради. унга биноан, инсоният тарихи – ҳар бири ўзига хос шаклланиш, ривожланиш ва инқироз босқичларига эга бўлган, ўзаро кам алоқадор ёки умуман боғлиқ бўлмаган локал цивилизациялардан ташкил топади. ҳозирги даврга келиб, формацион ва цивилизацион ёндошувлар дихотомияси доирасидаги баҳс-мунозара кескин тус олмоқда. айниқса, постсоциалистик маконда бир неча ўн йилликлар …

а) геополистик ҳамжамият (шарқ, ғарб) эмас, балки жамият ижтимоий тузилмасининг негизини ташкил этувчи умумият тушунилади. яъни, формация – жамиятнинг муайян тарихий типидир. ҳар бир формациянинг асосини ўзига хос ишлаб чиқариш усули ташкил этиб, унинг структурасида ишлаб чиқарувчи кучлар ва ишлаб чиқариш қуроллари, уларнинг ривожланиш даражаси ва характери муҳим аҳамият касб этади. улар ижтимоий ҳаётнинг бошқа соҳалари билан боғлиқ бўлиб, ишлаб чиқариш муносабатлари сиёсий, ҳуқуқий устқурмага, шунингдек, ижтимоий онгнинг бошқа шаклларига нисбатан асос, базис ролини ўйнайди. формацион таълимотга кўра, жамият қуйи шаклдан юқори шаклларга, ибтидоий жамоа тузумидан қулдорлик жамияти орқали феодализмга, ундан капитализмга ҳамда энг олий мақсад, инсониятнинг «олтин» асри коммунизмга қараб ҳаракат қилади. бир формациядан иккинчисига ўтиш янги ишлаб чиқариш кучлари ва эскириб қолган ишлаб чиқариш муносабатлари ўртасидаги зиддиятлар ҳамда ихтилофлар натижасида юзага келадиган ижтимоий инқилоб орқали содир бўлади. xix асрнинг охири – хх аср ўрталарига келиб, формацион таълимот нафақат ижтимоий назария бўлибгина қолмай, балки кучли эътиқодга таянган мафкуравий таълимот …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тарих фалсафаси фалсафий билиш соҳаси сифатида"

1443689046_61369.doc тарих фалсафаси фалсафий билиш соҳаси сифатида режа: 1-. тарих фалсафасининг мазмуни ва муаммолари 2-. тарихий билиш методологияси муаммолари 3-. жаҳон ривожининг замонавий концепциялари 1-. тарих фалсафасининг мазмуни ва муаммолари инсоният бир неча минг йиллик тарихга эга. унинг ривожланиш жараёнини тарих фани ўрганади. тарих юнонча historian сўзидан олинган бўлиб, ўтмиш воқеалар ҳақида ҳикоялар, бўлиб ўтган ҳодисалар деган маънони англатади. у инсоният ўтмишининг ўзига хослигини ва умуман кўп хиллигини манбаашунослик ва бошқа ёрдамчи фанлар тарихий манбалари асосида ўрганувчи ижтимоий билимлар мажмуини ташкил этади. тарихий жараёнларнинг фалсафий таҳлили билан тарих фалсафаси ёки историософия шуғулланади. у мустақил фалсафий фан сифатида ўзининг предмети, категориял...

Формат DOC, 142,0 КБ. Чтобы скачать "тарих фалсафаси фалсафий билиш соҳаси сифатида", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тарих фалсафаси фалсафий билиш … DOC Бесплатная загрузка Telegram