parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar

PPTX 43 pages 2.0 MB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPTX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

слайд 1 mavzu: parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar. parazitizmni turli xil ko‘rinishlari. reja: 1. parazitizm va parazitlar to‘g‘risidagi tushunchalar. 2. parazitizmni turli xil ko‘rinishlari. 3. simbioz-o‘zaro foydali munosabatlar. parazitizm (yunoncha parasites–tekinxo‘r, hamtovoq) har xil turga mansub organizmlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning bir ko‘rinishidir. bunda organizmlardan biri (parazit) ikkinchisi (xo‘jayin) dan yashash muhiti va ozuqa manbai sifatida foydalanib, unga zarar yetkazadi. shunday harakatlardan dastlabkisi r. leuckartga tegishli. uni fikricha, parazitlar keng va haqiqiy ma’noda shunday organizmlarki, ularga boshqa bir organizmdan o‘ziga oziqa va yashash makoni topgan barcha mavjudotlarni kiritish mumkin. . minchin (1912) har qanday organizm boshqa bir organizmning tana bo‘shlig‘i va tana yuzasida yashashi bilan parazit bo‘lib qolavermaydi, parazit xo‘jayin bilan yashashi, uni hisobiga oziqlanishi bilan birga unga zarar keltiradi deydi. n.a. xolodkovskiy (1914) parazitizmda bir organizm (parazit) ikkinchi bir organizm (xo‘jayin) tanasidan oziqa manbai, yashash uchun makon sifatida foydalanib qolmasdan, xo‘jayin tanasi, yoki tana shirasi hisobiga oziqlanishi bilan birga, unga …

2 / 43

a xo‘jayindan faqat bir tomonlama foydalanish ko‘zda tutiladi. v. a. dogel fikriga ko‘ra, parazitlar shunday organizmlarki, qaysiki ular boshqa tirik organizmlardan oziqa manbai, yashash muhiti sifatida foydalanib qolmasdan, balki ularga qisman yoki to‘liq o‘zini tashqi muhit bilan bo‘ladigan o‘zaro munosabatlarini boshqarish vazifasini ham o‘z xo‘jayinlariga yuklab qo‘yadilar. parazitizm birga yashashning shunday shakliki, bunday birga yashashdan bir tomon, parazit manfaatdor, xo‘jayin esa zarar ko‘radi. bu ta’rif parazitizmga juda keng ekologik ma’no beradi. bunda asosan parazitizmgina emas balki u bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa masalalar ham qamrab olinadi. parazitizm bu ekologik masala bo‘lib, parazitologiyani o‘rganishda faqat parazit bilan xo‘jayin o‘rtasidagi munosabatlar emas balki parazitik hayot kechirish natijasida yuzaga keladigan oqibatlar ham o‘rganiladi. parazitizm aslida parazit bo‘lib yashagan organizmni birinchidan, o‘zini himoya qilishi va boshqa organizm hisobiga oziqlanish uchun doimo intilishi natijasida yuzaga kelgan (chendler,1956). ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, tabiatda erkin hayot kechiradigan organizmlar soniga nisbatan parazitlar ko‘proqdir. ko‘pchilik organizmlar o‘ziga xos parazitlardan tashqari boshqa …

3 / 43

dirib to‘liq yoki qisman iste’mol qiladi (masalan, bo‘ri bilan qo‘y). parazit esa o‘z xo‘jayiniga nisbatan kuchsiz, shuning uchun uni o‘ldirishga kuchi yetmaydi, faqatgina kasallantiradi. u o‘z egasining tanasida doimiy yoki vaqtincha yashab, uning hisobiga hayot kechiradi. simbioz. biotik munosabatlarning simbioz (yunoncha – «sim» – birga, «bios» – hayot) ko‘rinishida birgalikda yashaydigan organizmlarning har ikkalasi yoki bittasi ushbu munosabatdan o‘ziga foyda oladi. simbioz munosabatning quyidagi turlari mavjud: mutualizm protokooperatsiya kommensalizm mutualizm (lotincha «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi. bu munosabatlarning buzilishi bir yoki har ikkala populatsiya hayotiy faoliyatini cheklab qo‘yadi. lishayniklar tanasidagi zamburug‘ va suvo‘tining o‘zaro simbioz usulda yashashi misol bo‘ladi. zamburug‘ mitselliylari suv va unda erigan mineral tuzlarni shimib, suvo‘tining yashashi uchun sharoit yaratadi. suvo‘tida sodir bo‘ladigan fotosintez jarayoni natijasida sintezlangan uglevodlar zamburug‘ning oziqlanishi, o‘sishi va rivojlanishiga zamin tayyorlaydi. mikoriza – qalpoqchali zamburug‘lar va yuksak o‘simliklar o‘rtasidagi munosabat bo‘lib, yuksak o‘simliklar zamburug‘dan …

4 / 43

qila olmaydi. bir hujayrali xivchinlilar esa sellulozani parchalovchi ferment sintezlab, sellulozani shakarga parchalaydi. termitlar xivchinlilarsiz ochlikdan nobud bo‘ladi. xivchinlilar termitlar ichagida yashash uchun qulay joy, oziq bilan ta’minlanadi. protokooperatsiya – (yunoncha – «protos» – dastlabki, «cooperatio» – hamkorlik) har ikki populatsiya hayot faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan, ikki tomon ham manfaatdor, lekin majburiy bo‘lmagan, ya’ni har bir 70 populatsiya alohida faoliyat ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan o‘zaro munosabat turi. kommensalizm (fransuzcha «commensal» – hamtovoq) – birgalikda yashaydigan organizmning biri ushbu munosabatdan foyda oladi, ikkinchisi hech qanday naf yoki zarar ko‘rmaydigan o‘zaro munosabatning bir turi sanaladi. o‘z navbatida kommensalizm: hamsoyalik, hamtovoqlik, hamxo‘raklik kabi turlarga ajratiladi. bir tur ikkinchisidan yashash joyi sifatida foydalanadigan va bu munosabatda o‘z «yashash joyi»ga zarar ham, foyda ham yetkazmaydigan o‘zaro munosabat turi sinoykiya (yunoncha «syn» – birga, «oikos» – uy) – hamsoyalik deb yuritiladi. masalan, daraxtlarning tanasi va shoxlarida epifit o‘simliklar (orxideya, yo‘sinlar) va lishayniklar joylashib oladi. qushlar, kemiruvchi hayvonlarning …

5 / 43

at qoldiqlari bilan oziqlanadi. odamning yo‘g‘on ichagida yashovchi bakteriyalar odamga ziyon yoki foyda yetkazmagan holda hazm bo‘lmagan ovqat qoldiqlari bilan oziqlanadi. yopishqoq baliq esa maxsus so‘rg‘ichlari bilan akulalar terisiga yopishib olib akula bilan birgalikda harakat qiladi va uning ovqatlari qoldiqlari bilan oziqlanadi. e’tirobingiz uchun rahmat! image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar"

слайд 1 mavzu: parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar. parazitizmni turli xil ko‘rinishlari. reja: 1. parazitizm va parazitlar to‘g‘risidagi tushunchalar. 2. parazitizmni turli xil ko‘rinishlari. 3. simbioz-o‘zaro foydali munosabatlar. parazitizm (yunoncha parasites–tekinxo‘r, hamtovoq) har xil turga mansub organizmlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning bir ko‘rinishidir. bunda organizmlardan biri (parazit) ikkinchisi (xo‘jayin) dan yashash muhiti va ozuqa manbai sifatida foydalanib, unga zarar yetkazadi. shunday harakatlardan dastlabkisi r. leuckartga tegishli. uni fikricha, parazitlar keng va haqiqiy ma’noda shunday organizmlarki, ularga boshqa bir organizmdan o‘ziga oziqa va yashash makoni topgan barcha mavjudotlarni kiritish mumkin. . minchin (1912) har qanday organizm bosh...

This file contains 43 pages in PPTX format (2.0 MB). To download "parazitizm va parazitlar to‘g‘risida tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: parazitizm va parazitlar to‘g‘r… PPTX 43 pages Free download Telegram