ўрта аср фалсафасида инсон муаммоси

DOC 81.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403326328_44460.doc ўрта аср фалсафасида инсон муаммоси ўрта аср фалсафасида инсон муаммоси режа: 1. урта аср фалсафасида инсон муаммоси. 2. христиан фалсафасида инсон тавсифи 3. ўрта аср фалсафий фикр-мулоҳазалари 4. тарихий тараққиёт жараёни ўрта аср инсоният босиб ўтган тарихий тараққиёт жа-раёнининг энг узоқ давом этган босқичидир. ўрта асрларни илмий-фалсафий адабиётда рим империясининг ҳалокатидан (476 йил) бошлаш урф бўлди1. табиийки, бундай чегара шарт-ли эди. чунки ўрта аср фалсафаси ҳақида фикр юритгани-мизда, эрамизнинг i-iv асрларидан бошлаб xiv-xv асрлар-гача бўлган фикрлаш маданияти тарихи босиб ўтган йўл ҳа-қида гапириш ўринли бўларди,2 деб ҳисоблаймиз. ўрта аср фалсафасининг шаклланиш жараёни европада христиан динининг вужудга келиши ва унинг тарқалиши билан боғлиқ бўлса, осиё, африка мамлакатларида, хусусан, ўрта осиёда ислом динининг пайдо бўлиши ва унинг ривож-ланиши билан бевосита боғлиқдир. чунончи, христиан дини эрамизнинг i-ii асрларида рим империясининг шарқий ви-лоятларида вужудга келиб, ўрта денгиз атрофи мамлакатла-рига кенг тарқала бошлаган бўлса, ислом дини эрамизнинг vi-vii асрларида шимолий африкада пайдо бўлди ва …

таъкидлаб, уни оламдаги барча тирик мав-жудотлар ичида биринчи ўринга кўтариб қўйдилар. инсон оламдаги тирик мавжудотларнинг биронтасига ўхшамаслиги-ни қайта-қайта таъкидладилар. ўрта аср файласуфлари (ан-тропологлари) эса, инсоннинг энг муҳим белгиси, унинг “ху-дога ўхшаш” эканлигини таъкидладилар ва ўша инсонга ўх-шаган худони коинотдан ташқарига олиб чиқдилар. эндилик-да худо коинот устида турадиган бўлди. худди шу ҳолат қа-димги замон антропологизми билан ўрта аср антропологизми ўртасидаги асосий фарқни ифодалайди. қадимги замон файласуфлари, инсон коинотнинг бир бўлаги деб қараган бўлсалар, ўрта аср инсоншунос файла-суфлари инсон билан коинот ўртасида ўтиб бўлмас тўсиқ бор, деб ҳисобладилар. христиан фалсафасида инсон тавсифи христиан фалсафаси инсонда худога ўхшаш фазилат-лар, хислатлар мавжуд эканлигини биринчилардан бўлиб ис-ботлашга ҳаракат қилди. хусусан, христиан черковининг бу-юк намоёндаларидан бири григорий нисскийнинг тушунти-ришича, худо подшоҳдир, бутун коинотни, жамики мавжу-дотнинг эгасидир. худонинг инсонни яратишдан муддаоси, уни бутун оламнинг хўжайини, чинакам подшоҳ қилиш эди. подшоҳ бўлиш учун эса, икки нарса зарур: биринчидан, эр-кинлик, ташқи таъсирдан холис бўлиш, яъни мустақиллик; иккинчидан подшоҳлик қилиш …

тасвирланмаган. бу икки асос: инсон ва худо, ҳеч қачон бир-бирлари билан қўшилиб кетмаган эди. христианлик ўзининг трансцендентал хусусиятига кўра, худо билан коинотга ҳукм-ронлик давосини қилди. худди ўша ҳукмдор худонинг инсон танасига ўрнашиб олиши ажабланарли ҳолат эди. христианлик таълимотига кўра, жон танадан ташқарида яшай олмайди (платоннинг тушунтиришича эса, жон ўлмас, тана ўлганидан сўнг ҳам бошқа танага кўчиб яшайверади) де-ган ақида ўрта аср христиан фалсафасида, жон ва тана муам-мосининг асосини ташкил этди. инсон тўғрисида таълимот яратишга уринган ўрта аср христиан файласуфларидан бири оригендир1. унинг фикри-ча, инсон деган тирик мавжудот жон, қалб ва танадан иборат. инсон жони ўзига боғлиқ эмас, чунки у худо томонидан инъом этилади, ҳамиша яхшилик ва ҳақиқат томон интилади. қалб кишининг ўз “мен”идир ва инсонда индивидуаллик бошланаётганлигидан далолат беради. оригеннинг тушунти-ришича, худди ўша қалб, яхшилик ва ёмонликни танлаб ола-ди. ўз табиатига кўра, у ҳамиша жон олдида, тана эса - қалб олдида қарздордир. лекин қалб ўзида икки қутбни (яхши-ликни ҳам ёмонликни …

олиб чиққанлиги билан ажралиб ту-ради. буни биз христиан схоластикасини маълум тизимга солган августин блаженний1 қарашларида кўришимиз мум-кин. ўрта аср христиан фалсафаси қадимги юнон антрополо-гиясига хос рационализмни қайта кўриб чиқди. қадимги юнон антропологиясининг бутун диққат-эътибори, инсон ах-лоқи, билимини улуғлашга қаратилагн бўлса, ўрта аср киши-сида эса, энг муҳим инсоний фазилат - эътиқод, ишончга асосланган эрк ҳисобланади. яъни, ўрта аср шароитида ин-соннинг ақл-идроки ўрнига, эрки эъзозланди. инсон ички оламини ҳар томонлама ўрганган машҳур христиан файласуфи августиннинг тушунтиришича, инсон яхшиликни билади, бироқ ундаги эрк ўзига бўйсунмайди, оқибатда у қилиши керак бўлмаган нарсаларни қилади. “мен бир нарсани маъқуллайман, -деб ёзган эди августин, - лекин бошқасини бажараман”2. бундай номутаносибликни авгус-тин қалбнинг касаллиги, инсоннинг ўзи-ўзига бўйсунмаганли-гини оқибати деб билади. худди шунинг учун ҳам, ўрта аср дунёқарашига мувофиқ, инсон ўзидаги номаъқулчиликларни, гуноҳларни худонинг ёрдамисиз бартараф эта олмайди. ўрта асрда инсон ўзини коинотнинг бўлаги деб ҳис этмайди. энди у табиатдан узиб олинган ва бутун коинотнинг устига чиқариб қўйилган эди. …

гилаб берар эди. худди шу жойдан - инсоннинг ички ола-мида бўладиган ўзгаришларни билишга қадам қўйиларди. эн-диликда инсон ички оламини ўрганишга бўлган қизиқиш, ҳатто стоиклар замонасига қараганда ҳам ортиб кетган эди. маълумки, инсоннинг ички олами, айниқса унинг қал-бини қадимги юнон файласуфлари, баъзан космик ҳаётга, яъни “микрокосм”га, баъзан эса бир бутун ижтимоий тур-мушга тенглаштирган эдилар. қадимги замонда инсонни - ақлли ижтимоий ҳайвон, деб аташ урф бўлди. ўша пайтлар-дан эътиборан инсоннинг маънавий қиёфаси билан у яшаёт-ган ижтимоий муҳит орасидаги антик аналогия вужудга кел-ган эди. қадимги замон европа файласуфларининг инсон маъна-вий қиёфаси тўғрисидаги фикр-мулоҳазаларини августин янада ривожлантирди. августиннинг тушунтиришича, космос устида фаолият кўрсатмоқчи бўлган бунёдкор инсон қалби ўта мураккаб бўлиб, унинг сиру-асрори ҳатто ўзига ҳам маъ-лум эмас. бундай қалбга фақат худонинг ўзи йўл топади. ўз навбатида, инсоннинг ўша муракаб қалбига йўл топиш инсо-ниятни сақлаб қолиш учун зарур. худди шундай йўл билан инсонда мавжуд бўлган гуноҳкор, нохуш ўйларни ювиб таш-лаш учун имконият яратилади. инсон ички …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўрта аср фалсафасида инсон муаммоси"

1403326328_44460.doc ўрта аср фалсафасида инсон муаммоси ўрта аср фалсафасида инсон муаммоси режа: 1. урта аср фалсафасида инсон муаммоси. 2. христиан фалсафасида инсон тавсифи 3. ўрта аср фалсафий фикр-мулоҳазалари 4. тарихий тараққиёт жараёни ўрта аср инсоният босиб ўтган тарихий тараққиёт жа-раёнининг энг узоқ давом этган босқичидир. ўрта асрларни илмий-фалсафий адабиётда рим империясининг ҳалокатидан (476 йил) бошлаш урф бўлди1. табиийки, бундай чегара шарт-ли эди. чунки ўрта аср фалсафаси ҳақида фикр юритгани-мизда, эрамизнинг i-iv асрларидан бошлаб xiv-xv асрлар-гача бўлган фикрлаш маданияти тарихи босиб ўтган йўл ҳа-қида гапириш ўринли бўларди,2 деб ҳисоблаймиз. ўрта аср фалсафасининг шаклланиш жараёни европада христиан динининг вужудга келиши ва унинг тарқалиши билан боғлиқ бўлса, ...

DOC format, 81.0 KB. To download "ўрта аср фалсафасида инсон муаммоси", click the Telegram button on the left.

Tags: ўрта аср фалсафасида инсон муам… DOC Free download Telegram