қадимги юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қарашлари

DOC 113,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403328004_44471.doc қадимги юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қарашлари қадимги юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қарашлари режа: 1. кадимги юнон файласуфларининг инсон тугрисидаги карашлари. 2. элей фалсафа мактаби таъсири. 3. софистларнинг инсон тўғрисидаги фикр-мулоҳазалари. 4. қадимги юнон фалсафасида инсон борлиғи. қадимги замон европа мамлакатининг бешиги ҳисоб-ланган юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қараш-ларининг шаклланишида эрон ва турон халқлари орасида кенг ёйилган зардуштийлик диний фалсафий таълимотининг таъсири сезиларли бўлди. бундай ҳолатни қадимги юнонистоннинг милет шаҳри номи билан аталган “милет фалсафа мактаби” (эрамиздан аввалги vi аср) намоёндалари фалес, анаксимандр ва анак-сименларнинг инсон тўғрисидаги қарашларида яққол кўри-шимиз мумкин. милет марказий юнонистоннинг савдо-сотиқ, ҳунар-мандчилик ривожланган йирик шаҳарларидан бири эди. милетда эрон, турон ва юнон халқлари маънавий маданият-ларининг яқинлашув жараёни содир бўлди. шу туфайли зар-душтийлик таълимотидаги олам ва одам тўғрисидаги илғор фикр-мулоҳазалар милетлик файласуфлар томонидан катта чанқоқлик билан ўзлаштирилди. милет файласуфлари орасида фалес (тахминан эрамиз-дан аввалги 624-547 й.) биринчилардан бўлиб, инсоният тари-хида инсоннинг ўзи “ўзлигини англаши”, инсон фаолиятида “ҳар нарса …

н аввалги 544-483 йилларда яшаб, ижод этган) эфеслик файласуф гераклитнинг қарашларида ҳам кўриш мумкин. унинг тушунтиришича, инсон фаолияти донишмандлик деган илоҳий қудрат томонидан кечаю-кундуз узлуксиз кузатиб турилади. инсон фаолиятини доимий назо-рат қилиб турган илоҳий қудрат - донишмандлик, зардуш-тийлик таълимотидаги мангу авлиёлар (амэша-спента)нинг ўзи эди. гераклитнинг фикрига кўра, яхшилик, ҳаққонийлик, диёнат каби фазилатлар инсон ўлгандан сўнг ҳам осмонда мангу яшайверади. олийжаноб, ботир одамларнинг руҳи ос-мону-фалакнинг энг баланд чўққисига кўтарилади. гераклит зардуштийлик таълимоти таъсирида инсоннинг вафотидан кейинги тақдири ҳақидаги назарияни ишлаб чиқ-ди. бундай назариянинг яратилиши қадимги юнон фалсафаси учун мутлақо янги кашфиёт эди2. милет фалсафа мактаби намоёндалари фалес, анакси-мандр, анаксимен ва гераклит эфесскийларнинг оламнинг тузилиши, одамнинг вужудга келиши тўғрисидаги фикр-муло-ҳазаларини ҳар томонлама ривожлантирган абдерлик фай-ласуф демокритнинг (эрамиздан аввалги 460-370 й.) фикрига мувофиқ, жон инсон танасини ҳаракатга келтирувчи манба бўлиб, у атомлардан ташкил топган. тана ўлиши билан жон ҳам ўлади. чунки оламда танадан ташқарида яшайдиган жон йўқ. ўлим эса атомларнинг ўзаро тўқнашувлари оқибатида …

н ўзаро алоқалари, амалий фаолиятлари туфайли вужудга келган. одамлар ўзларининг яшаш шароитини ўзгартириб туришла-ри, уларнинг совуқдан сақланиш, озиқ-овқат қидириб топиш-нинг янги услубларини излаб топишга мажбур қилди. ана шундай муносабатлар доирасида одам аста-секин инсон си-фатида шаклланиб борди. инсон тўғрисидаги дастлабки фикрлар тараққиётига эрамиздан аввалги vi-v асрларда “буюк юнонистон”нинг ғарбий ҳудудида жойлашган, жанубий италиянинг элей шаҳри номи билан аталувчи- “элей фалсафа мактаби” (ёки “элеат фалсафа мактаби”) намоёндалари ксенофон, парме-нид, зенонлар ҳам муносиб ҳисса қўшдилар. элей фалсафа мактабининг асосчиларидан бири, шоир ксенофон колофоний (тахминан эрамиздан аввалги 565-470 й.) олам ва одамнинг пайдо бўлиши, ривожланиши тўғриси-даги гомер ва гесиоднинг мифологик, диний қарашларини танқид қилиб, худолар одамларни фақат ўзларига ўхшатиб яратдилар, деган фикрни баён қилган бўлса, парменид (тах-минан эрамиздан авалги 540-470й.) инсон оламни билишга қо-дир эканлиги ҳақида тўхталиб, инсоннинг ҳис-туйғулари олам тўғрисида аниқ маълумот бера олмайди, деган ғояни олға су-ради. у ҳис-туйғулар орқали олинган билимларга ишонмайди ва катта эътиборни ақлнинг ролига қаратади. пармениднинг шогирдларидан бири …

анқидсиз, юзаки қабул қи-линган тасдиқ, ҳар қандай эътиқод, ҳар қандай ишонч мус-таҳкамлигини вақти-вақти билан текшириб турмоқ зарур. со-фистлар инсон онгида асоссиз, юзаки шаклланган тасаввур-ларга қарши қаттиқ кураш олиб борадилар. фақат чинаками-га исботланган, ҳар томонлама асосланган далиллар заминида шаклланган онггина яшашга ҳақли бўлишини қайта-қайта таъкидлайдилар. софистларнинг инсон тўғрисидаги фикр-мулоҳазалари-нинг моҳиятини илғаб олиш учун қуйидаги уч ҳолатни: би-ринчидан, инсоннинг инсонийлигини ифодаловчи энг муҳим хусусиятлар-яхшилик, хайриҳоҳлик, адолатпешалик ва ҳока-золар, релятивизм ва субъективизм мавқеидан туриб баҳо-ланганлигини; иккинчидан, инсон борлиқнинг ҳар қандай шаклига таъсир ўткаришга қодир, деб қаралганлигини; учин-чидан, инсон борлиғининг ўзига хос хусусиятларининг мав-жудлигининг эътироф этилганлигини ҳамиша инобатга олиш зарур. маълумки, эрамиздан аввалги v асрда юнонистоннинг кўпгина шаҳарларида демократик тузум қарор топган эди. инсоннинг давлат юмушларига иштироки орта бориши, ун-дан чиройли нутқ ирод қилиш маҳоратини узлуксиз тако-миллаштиришни, одамларни ишонтириш санъатини мустаҳ-камлашни тақозо этар эди2. ана шундай шароитда натур-философик муаммолар ўрнини аста-секин инсон ва унинг маънавияти, хусусан, ишонтира билиш санъати муаммолари эгаллай бошлади. ишонтириш маҳоратини …

г ҳаммаси - яхши, нимаки унга азоб-уқубат олиб келса - ёмондир. яхшилик ва ёмонликни баҳоловчи мезон алоҳида олинган индивиддир. худди шунинг учун ҳам со-фистлар билиш тўғрисидаги фикр-мулоҳазаларининг асосига якка кишини (индивидни) қўйишади. якка кишининг (инди-виднинг) ўзига хос фазилатлари, хислатларини ўрганишни-билишнинг субъекти, деб эълон қилишади. қадимги юнон фалсафасида инсон борлиғи ҳақидаги фикр-мулоҳазалар уммонида сократнинг (эрамиздан аввалги 469-399й.) улуши беқиёсдир. сократ инсон муаммосини ўрга-ниш фалсафанинг асосий масаласи эканлигини эътироф этиши билан ўз замондошларининг фалсафий қарашларидан анча илгарилаб кетди. унинг фалсафий фикр-мулоҳазалари марказида инсон ва унинг онгини ўрганиш турар эди. у “ўзинг-ўзлигингни бил” деган ҳикматни тез-тез такрорлаган. сократнинг тушунтиришича, инсоннинг онги турли ҳо-латларда, даражадаларда содир бўлиб, бир неча қатламлардан иборат бўлади. ўша мураккаб онгнинг соҳиби - индивиддир. индивиднинг онги эса ижтимоий муносабатларда намоён бўлади. онгнинг мазмунини олий инстанция белгилаб бера-ди, олий инстанция эса, сократнинг тушунтиришича, ақлдир. ақл турли билимларни вужудга келтирувчи манбадир. лекин инсон билимни ўзининг хатти-ҳаракати билан қўлга кири-тади. билимларни инсон ташқаридан …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "қадимги юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қарашлари"

1403328004_44471.doc қадимги юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қарашлари қадимги юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қарашлари режа: 1. кадимги юнон файласуфларининг инсон тугрисидаги карашлари. 2. элей фалсафа мактаби таъсири. 3. софистларнинг инсон тўғрисидаги фикр-мулоҳазалари. 4. қадимги юнон фалсафасида инсон борлиғи. қадимги замон европа мамлакатининг бешиги ҳисоб-ланган юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қараш-ларининг шаклланишида эрон ва турон халқлари орасида кенг ёйилган зардуштийлик диний фалсафий таълимотининг таъсири сезиларли бўлди. бундай ҳолатни қадимги юнонистоннинг милет шаҳри номи билан аталган “милет фалсафа мактаби” (эрамиздан аввалги vi аср) намоёндалари фалес, анаксимандр ва анак-сименларнинг инсон тўғрисидаги қарашларида яққол кўри-шимиз мумкин. миле...

Формат DOC, 113,0 КБ. Чтобы скачать "қадимги юнон файласуфларининг инсон тўғрисидаги қарашлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: қадимги юнон файласуфларининг и… DOC Бесплатная загрузка Telegram