qo’shma gap qoliplarining nutqiy xususiylashuvi

DOC 18 pages 79.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.0 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

mavzu: qo’shma gap qoliplarining nutqiy xususiylashuvi reja: 1. bog‘lovchili va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar sinonimimyasi. 2. bog‘lovchilarning uslubiy vazifasi, ular orasidagi sinonimiya. 3. ergash gapning stilistik xususiyatlari. 4. ravishdosh oborot va qo‘shma gap stilistikasi 5. sifatdosh oborot va ergash gapli qo‘shma gap stilistikasi. 6. murakkab qushma gaplar stilistikasi. 7. murakkab sintaktik butunlik. 1. bog‘lovchili va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar sinonimimyasi. ushbu gaplarni solishtirib ko‘raylik: vatan qo‘limizdan etakladi va biz g‘alaba qildik. vatan qo‘limizdan etakladi-yu, biz g‘alaba qildik. vatan qo‘limizdan etaklagani uchun, ...vatan qo‘limizdan etaklab, ... vatan qo‘limizdan etaklagach, ... vatan qo‘limizdan etakladi: biz g‘alaba qildik. bu gaplar mazmun tomondan bir xil yoki juda yaqin: hammasida ham sabab-natija munosabati ifodalangan. ular o‘zaro sinonimik gaplar qatorini yuzaga keltiradi va istalganidan foydalanish mumkin bo‘ladi. lekin bu gaplar grammatik tomondan, ma`no ottenkasida ma`lum darajada bir-biridan farq qiladi: bu, avvalo, bog‘lovchilarda, ohangda, gaplar tartibida ko‘rinadi. ergashish yo‘li bilan hosil bo‘lgan qo‘shma gaplarning aksariyati ikki xil qo‘llanadi: bog‘lovchi …

2 / 18

umlashgan va qiyosiy munosabat ifodalovchi gaplarda nisbiy olmoshlar halqa vazifasini bajaradi, demak, bunday qurilmalar ham doimo bog‘lovchilar orqali shakllanadi: nima eksang, shuni o‘rasan. (maqol.) bo‘lishsizlik — inkor bildirgan gaplar ham bog‘lovchili qo‘llaiadi. bu vaqtda na bog‘lovchisi ham o‘z vazifasida (qat`iy bo‘lishsizlnk, kuchaytirish), ham bog‘lovchi o‘rnida keladi: na sen nazar qilding holimga bir bor, na men ayta oldim senga biror so‘z. (a. 0.) hozirgi o‘zbek tili nutq uslublarining qariyb hammasida, ayniqsa badiiy va publitsistik asarlarda komponentlari hatto, faqat, yolg‘iz, -gina yuklamalari; ya`ni, masalan, ayniqsa, jumladan, shaxsan kabi kirish so‘zlar; deylik, demak, boshqacha aytganda, shunday qilib kabi fe`l-kirishlar, shu bilan birga, shunday qilib kabi birikmalar, emas to‘liqsiz fe`li va boshqalar yordamida bog‘langan qo‘shma gap tiplari ko‘p uchraydi. bu vositalar, asosan, uslubiy vazifa bajaradi: ular orqali shakllangan qo‘shma gaplar miqdor-qurilishi jihatidan bog‘lovchili qo‘shma gapning u yoki bu tipiga (bog‘langan yo ergash gapli) o‘xshasa ham, mazmun-hukm nuqtai nazaridan o‘ziga xos ayrim tomonlari bilan ajralib …

3 / 18

ona kulganda. bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar uchun quyidagi tip gaplarni kiritish mumkin: 1.bosh gap tarkibida ko‘pincha ko‘rsatish olmoshlari (u,bu, shu) va ularning turli shakllari (uni, shuni va b.) bo‘ladi: odatim shu: ishning chalasini yomon ko‘raman. bunday gaplar og‘zaki nutqda ko‘p uchraydi. 2. qo‘shma gap qismlarida antonimlar qo‘llanib, ular yorda-mida gaplar mazmuni aniqlanadi: yaxshi oshini eydi, yomon — boshini. 3.ayrim gaplarda bo‘laklar takrorlanishi mumkin: bunda bulbul kitob o‘qiydi, bunda qurtlar ipak to‘qiydi. (h. 0.) 4. qo‘shma gapning birinchi qismi shunday mazmun ifodalab, shunday ohang bilan aytiladiki, undan keyin ikkinchi gap kerak-ligi aniq sezilib turadi: shukur, befarzand emasman: ikki o‘g‘il-cham, bir qizim bor. (0.) badiiy nutqda bir necha sodda gap vositasida biror shaxsga tavsif berilsa yoki tabiat manzarasi chizilsa, ortiqcha belgiga o‘rin qolmaydi. agar ular orasida har safar biror bog‘lovchi qo‘llayversak, ifodaga «ortiqcha» yuk bo‘ladi; ayrim bog‘lovchi takrorlanib qolsa, fikr g‘alizlashadi. poetik asarda ritm, vazn talabi tufayli bog‘lovchiga sira ehtiyoj qolmasligi mumkin: daryolar …

4 / 18

u, -yu, -da yuklamalarini) qo‘yish mumkin: oftob so‘ndi, ufqda qip-qizil shafaq yondi. (s. ahm.) — oftob so‘ndi va ufqda qip-qizil shafaq yondi. bulbul ketdi — gul qoldi;— bulbul ketdi, lekin gul qoldi. olam quyosh bilan yorug‘„ odam esa ilm bilan;— olam quyosh bilan yorug‘, odam — ilm bilan. bu gaplar mazmunan bir-biriga teng bo‘lib, ifoda va uslubda farq qiladi. b) bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar ergash gapli qo‘shma gaplarga sinonim bo‘ladi: otangiz bor: belingiz baquvvat, o‘g‘lim (0.) - otangiz bor, shuning uchun belingiz baquvvat, o‘g‘lim. yurt tinch — sen tinch.— yurt tinch bo‘lsa, sen ham tinch. bog‘lovchisiz qo‘shma gaplarda ayrim mazmuniy munosabatlar xiyla umumlashib ketadi: sen yana kelding, yasandi dunyo, sahrolarga to‘shaldi gilam. (qiyos uchun qo‘shma gapga aylantirish zarur). 2. bog‘lovchilarning uslubiy vazifasi, ular orasidagi sinonimiya. qurilmaning bog‘lovchiga qarab o‘zgaradigan variantlari: ko‘nglimni zavq asir etdi-yu, yosh boladay har yon yugurdim. (h.o.). ko‘nglimni zavq asir etdi va yosh boladay har yon yugurdim. ko‘nglimni …

5 / 18

o‘proq tazod (antiteza) hosil qilinadi: ey sen, buyuk shahar, muzaffar poytaxt, shohi jahonlarni tuproqqa qording, ammo menga yasab shunday taxt, jahon shohi qilib ko‘tarding. (e. v.) bu bog‘lovchilar o‘rnida faqat, yolg‘iz, -u (-yu), -da yuklamala-ri, emas, bo‘lsa, esa fe`llari, balki so‘zi kelib, xilma-xil ma`-no bo‘yoqlari (kutilmaganlik, to‘siqsizlik, zidlik, ta`kid, kinoya, voqea-hodisalarning almashinuvi kabi) ifodalanadi. bu hol so‘zlashuv, badiiy va publitsistik nutqda ko‘proq uchraydi. -u (-yu), -da yuklamalari biriktiruv bog‘lovchilariga sinonim bo‘la oladi. bu vaqtda qiyoslash, zidlik, tenglik, sabab, natija kabi ma`nolar anglashiladi: mashina xo‘p yaxshi narsa-yu, o‘ziga yarasha uning ham nag‘malari bor-da. (s. a.) ikki yil burungi eoqeani eslayman-u, vujudim titraydi. (y. sulaymon.) . demak, zidlov, biriktiruv, qiyos, inkor bog‘lovchilari orasida uslubiy vazifadoshlik bor. shuning uchun hatto zndlik bildir-gan gaplarda ba`zan va bog‘lovchisi ham qo‘llanishi mumkin: baxt axtarar va qora taqdir mazax bilan qilar haqorat. (h.0.) hozirgi zamon poetik asarlarida, ba`zan prozada ham, xilma-xil uslubiy bo‘yoqlarni (ritorika, savol, ta`kid) berish …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo’shma gap qoliplarining nutqiy xususiylashuvi"

mavzu: qo’shma gap qoliplarining nutqiy xususiylashuvi reja: 1. bog‘lovchili va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar sinonimimyasi. 2. bog‘lovchilarning uslubiy vazifasi, ular orasidagi sinonimiya. 3. ergash gapning stilistik xususiyatlari. 4. ravishdosh oborot va qo‘shma gap stilistikasi 5. sifatdosh oborot va ergash gapli qo‘shma gap stilistikasi. 6. murakkab qushma gaplar stilistikasi. 7. murakkab sintaktik butunlik. 1. bog‘lovchili va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar sinonimimyasi. ushbu gaplarni solishtirib ko‘raylik: vatan qo‘limizdan etakladi va biz g‘alaba qildik. vatan qo‘limizdan etakladi-yu, biz g‘alaba qildik. vatan qo‘limizdan etaklagani uchun, ...vatan qo‘limizdan etaklab, ... vatan qo‘limizdan etaklagach, ... vatan qo‘limizdan etakladi: biz g‘alaba qildik. bu gaplar mazmun tomondan bir ...

This file contains 18 pages in DOC format (79.0 KB). To download "qo’shma gap qoliplarining nutqiy xususiylashuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: qo’shma gap qoliplarining nutqi… DOC 18 pages Free download Telegram

qo’shma gap qoliplarining nutqiy xususiylashuvi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "qo’shma gap qoliplarining nutqiy xususiylashuvi"

Similar files